up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله جايگاه عفاف و پاکدامني PDF
QR code - جايگاه عفاف و پاکدامني

جايگاه عفاف و پاکدامني

فرهنگ عفاف و پاکدامني در آموزه هاي ديني

بدون ترديد فرهنگ عفاف و پاکدامني يکي از ضروري ترين نيازهاي سلامت يک جامعه و يا به تعبيري شاخص اندازه گيري سلامت،رشد و بالندگي آن به حساب مي آيد. نگارنده در اين نوشتار بحث عفاف را از حيث فردي و اجتماعي در ابعاد گوناگون مورد بررسي و واکاوي قرارداده است که اينک با هم آن را از نظر مي گذرانيم.
جايگاه عفاف و پاکدامني
در آموزه هاي ديني عفاف يکي از ارزش و فضيلت هاي مطلوب و زيربناي قرار گرفته و ستوده شده است زيرا عفاف يک مسئله فطري است.
و فطرت همه انسان ها پاک است مگر اينکه بعدا آلوده شود که رسول خدا(ص) در اين راستا فرمودند: هيچ نوزادي نيست جز آن که بر فطرت پاک توحيد به وجود مي آيد، اين پدر و مادرانند که او را منحرف و آلوده نموده يهودي و نصراني و مجوسي بار مي آورند.»۱ و فطرت انسان ها هميشه آنان را زيبا، پاک، نوراني و با معنويت پيش مي برد.
عفاف در لغت خويشتن داري از کشش هاي نفساني است، عفاف به بزرگي بشريت است. به عبارت ديگر عفاف يک مکتب خاص نيست بلکه يک فضيلت انساني است که در درون انسان ها قرار گرفته و در رفتار و کردارها آشکار مي شود، عفاف به بلنداي عزت و اقتدار انسان هاست، عفاف يک برنامه عقلي است، عفاف مديريت عقل بر نفس و حاکميت عقل بر او در چارچوب هاي پذيرفته شده فطري است. فرهيخته گان فرهنگ و ادب و صاحبان لغت اين چنين بيان نموده اند: راغب اصفهاني در مورد واژه عفاف مي گويد: «هرگاه نفس انساني به درجه اي برسد که شهوات نفساني و تمايلات حيواني و غيرشايسته بر او چيره نشود چنين نفس را عفاف گويند و صاحب آن را اهل عفت مي نامند. پس عفت دروني هميشه خود را به صورت شرم و حياء منطقي و مثبت در بيرون نشان مي دهد. نيز عفيف يعني: پاکدامني، پارسايي، نجيب، رفتار عاري (از هرزگي، عاري از دريدگي) پاکيزگي نيز عف: کف و امتنع عما لا يحل اولا يجمل فهو عفيف۲
و از طرف ديگر عفاف يک مسئله اخلاقي است ملااحمد نراقي در جلد دوم، صفحه ۱۷ کتاب جامع السعادات آن را چنين بيان مي کند: عفت فضيلتي است که انسان مؤمن بايد آن را به دست آورد و آن را در وجود خود ايجاد و تقويت کند زيرا فطرت و عقل سالم او را مي طلبد و خود را با آن مزين مي کند و مي خواهد جان و وجود انسان را در فرمان او قرار دهد و غرائز ديگر را با او مهار و مديريت صحيح نمايد.
شهيد علامه مرتضي مطهري(ره) عفاف را ضامن امنيت انسان ها دانسته و چنين مي گويد: «وقتي زن پوشيده و سنگين از خانه بيرون رود و جانب عفاف و پاکدامني را رعايت کند افراد فاسد و مزاحم جرأت نمي کنند متعرض او شوند.» که خداوند باري تعالي در قرآن مي فرمايند: «و ان يستعففن خير لهن والله عليم حکيم.»۳ که استاد شهيد مي گويد: از اين آيه مي توان يک قانون کلي را استنباط نمود و آن اين است که از نظر اسلام هر قدر زن جانب عفاف و ستر را مراعات کند پسنديده تر است و رخصت هاي تسهيلي و ارفاقي که به حکم ضرورت درباره وجه و کفين و غيره داده شده است. اين اصل کلي اخلاقي را نبايد از ياد برد.» در نتيجه مي توان گفت اين خصلت انساني يکي از دلايل اصلي پوشش انسان هاست. لازم به ذکر است براي نهادينه کردن عفاف بايد همه دستگاه هاي اداري، اجتماعي، فرهنگي، خانواده، متوليان، مربيان، معلمان، مبلغان و صاحبان جرايد سمعي و بصري و صاحبان قلم و تريبون مشارکت داشته و به طور جدي به صورت مستمر و هدفمند توجه جدي داشته باشند و در دو عرصه سنتي و مدرن فرهنگ عفاف را نهادينه کنند و عمق بخشند.
مقام معظم رهبري در اين مورد مي فرمايند: اسلام به مسئله عفاف زن اهميت مي دهد. البته عفاف مرد هم مهم است»۴ معظم له دليل بي بندوباري هاي زن در جامعه غرب را نبودن همين عفاف دانسته و فرمودند: در غرب به خاطر اين که مسئله عفت زنان، مورد اهتمام قرار نگرفت، کار به اين بي بندوباري ها کشيد. نبايد بگذارند عفت زن که مهمترين عنصر براي شخصيت زن است مورد بي اعتنايي قرار بگيرد.»۵ داشتن عفاف انسان ها را از کارهاي پست و بد و ناهنجاري جامعه حفظ مي کند که امير سخن و مجسمه خوبي ها علي(ع) فرمودند: «العفاف يصون النفس و ينزهها عن الدنايا. عفاف بازدارنده نفس ها و پاک کننده از پليدي ها و پستي هاست.»۶
● بهترين خصلت
انسان هاي با شرافت و با ديانت هميشه در افق هاي بلند زندگي مي کنند هم شجاعت و هم شهامت و کارهاي عقلاني انجام داده و از کارهاي پست دامن شان را دور نگاه مي دارند و به بهترين خصلت ها آراسته مي شوند مرد عمل صالح امير موحدان در اين مورد فرمودند: «عليک بالعفاف فانه افضل شيم الاشراف بر تو باد عفاف و پاکدامني که همانا از بهترين و برترين خصلت انسان هاي شريف است.» نيز فرمودند: «العفاف افضل شيمه عفاف بهترين فضيلت است.»۷ که مقام معظم رهبري در اين مورد فرمودند: «نبايد بگذارند عفت که بهترين عنصر براي شخصيت زن است مورد بي اعتنايي قرار گيرد»۸ امام چهارم(ع) عفت را ستوده و فرمودند: «اي الاجتهاد افضل من عفه بطن و فرج کدام سعي و تلاش برتر از پاکي شکم و شرمگاه انسان است.»۹
● بهترين عبادت
عفاف به خاطر قداست و معنوي بودنش انسان را به خدا نزديک مي کند و هر انساني و زني که عفاف داشته باشد و به خدا نزديک باشد ارزشش زياد مي شود که فرزند عزيز زهراي اطهر مقام معظم رهبري فرمودند: «ارزش حضرت فاطمه زهرا(س) به عبوديت و بندگي خداست.»
امام عابدان علي(ع) عفاف را از برترين عبادت ها دانسته و فرمودند: «افضل العباده العفاف برترين عبادت عفاف است»۱۰ و شکافنده علم و دانش باقرالعلوم(ع) در اين مورد فرمودند: «ما عبدالله بشيئ افضل من عفه بطن و فرج خداوند عبادت نشده است به چيز برتر از عفت شکم و شرمگاه» ۱۱ پيامبر اکرم (ص) انسان عفيف را عابد ناميده و فرمودند:«من عف عن محارم الله کان عابداً هرکس از محرمات خدا دوري نمايد عابد است.» ۱۲
● رأس همه خوبيها
برخي از کارها به اندازه اي مهم است که ريشه و اول و منشأ ساير کارهاي بد يا خوب مي باشد مانند حب دنيا که رأس همه بديهاست و يا دروغ که رأس همه خطاها و انحرافات است درخوبي نيز اين برنامه وجود دارد همانند: تقوي، راستي و... رأس خوبيهاست يکي از اينها عفاف است که درآموزه هاي ديني رأس هر کار خير قرار گرفته که صديق اکبر علي (ع) دراين راستا فرمودند:«العفه رأس کل خير عفت رأس همه کارهاي خوب است» ۱۳ اين مسأله به اندازه اي اهميت دارد که هرگاه باري تعالي خواست به کسي خير دهد او را عفيف مي کند.
امام علي (ع) دراين مورد فرمودند:«اذا آرادالله بعبد خيرا عف بطنه و فرجه عن الحرام هنگامي که خداوند متعال خواست به بنده اي خير رساند شکم و شرمگاه او را از حرام پاک نگاه مي دارد.» ۱۴ که درتاريخ براي انسانهاي عفيف نمره هاي خوبي ثبت شده است. از آنان مي توان حضرت يوسف و ابن سيرين را نام برد که از مصداقهاي بارز اين مساله هستند که عفيف ترين شخصيت جهان بشريت سيدالانبياء محمد مصطفي (ص) عفت را يکي از برترين و زيباترين زينت انسانها دانسته و فرمودند:«ما زان الله العباد بزينه افضل من زهاده في الدنيا و عفاف في بطنه و فرجه خداوند زينت نداده بنده اي را به زينتي برتر از تقوي در دنيا و از عفاف درشکم و شرمگاه» ۱۵
● عفت در زنان
عفاف در همه اوصاف گفتاري و کرداري و به همه مردان و زنان جامعه ضروري است و نقش مهمي در فرهنگ جامعه دارد. اگر يک قشر و يا يک جنس از جامعه آن را رعايت و ديگري رعايت نکند تعادل جامعه به هم مي خورد و آنطوري که بايد جامعه مطلوب باشد نخواهد بود. اما در اين مساله عفاف زن بيشتر سفارش شده است زيرا با سلامتي و متانت بيشتر مناسب مي باشد.
رهبر انقلاب دراين راستا فرموده اند: عفت زن مايه احترام به شخصيت اوست. اين مساله حجاب و محرم و نامحرم و نگاه کردن و نگاه نکردن، همه به خاطر اين است که قضيه عفاف دراين بين سالم نگاه داشته شود. اسلام به مساله عفاف زن اهميت مي دهد. البته عفاف مرد هم مهم است عفاف مخصوص زنان نيست مردان هم بايد عفيف باشند. منتهي چون درجامعه مرد به خاطر قدرت جسماني و برتري جسماني مي تواند به زن ظلم کند و برخلاف تمايل زن رفتار نمايد روي عفت زن بيشتر تکيه و احتياط شده است. ۱۶
نبي مکرم اسلام دراين راستا فرمودند: «العفاف زينه النساء عفاف زينت زن است.» ۱۷ يکي از دانشمندان بنام «ژرژهربرت» در مورد تفاهم زن و مرد درخانواده گويد:«براي شوهر دانش لازم است و براي زن نجابت.» ۱۸
زن که پشتوانه خوبي براي منزل و شوهر و جامعه است زني است که با نجابت و نيک سيرت باشد که دراين راستا يکي از دانشمندان «دوترکوپل» مي گويد: مرد در زندگي خود تکيه گاه و پشتيباني بهتر از زوجه نيک سيرت و با اخلاق نمي تواند به دست آورد. در تمام گفتارها و کردارها بايد بانوان از اسوه عفاف و عصمت دختر گرامي پيامبر اسلام و کوثر قرآن حضرت فاطمه زهرا (س) الگوگيري کنند که سرور همه بانوان دوجهان است که امام راحل (ره) دراين راستا فرمودند: اگر شما زنها هم و زنهاي ما همه، کشور ما همه پذيرفتند که امروز روز زن است؛ يعني روز تولد حضرت زهرا که آن کمال و آن وضعيت را دارد، پذيرفتيد که روز زن است بر عهده شما مسائل بزرگي ]خواهد آمد[؛ از قبيل مجاهدت که حضرت مجاهده داشته است، حضرت به اندازه خودش که دراين ظرف کوتاه مجاهده داشته است، مخاطبه داشته است با حکومت هاي وقت، محاکمه مي کرده است حکومت هاي وقت را، شما بايد اقتدا به او کنيد تا پذيرفته باشيد که اين روز، روز زن است؛ يعني روز تولد اين حضرت روز زن است.
زهد و تقوا و همه چيزهايي که داشته است و عفافي که او داشته است و همه چيز، شما بايد اگر پذيرا شديد، آنها را تبعيت کنيد و اگر تبعيت نکرديد، بدانيد که شما داخل در روز زن نيستيد، هرکس نپذيرفت، اين در روز زن وارد نشده است و در اين شرافت وارده نشده است۱۹.
● نقش عفاف در رشد جامعه
جامعه را افراد تشکيل مي دهند فرهنگ تک تک افراد جامعه در آداب و رسوم و مسلک و روش هرچه باشد فرهنگ عمومي جامعه را رقم مي زند. دومين پايه جامعه خانواده ها مي باشند که به آن جامعه کوچکتر نيز گفته مي شود. در آموزه هاي ديني به اين پايه ها توجه خاصي مي شد و براي آنان دستورات و احکام و برنامه هاي گفته شده است خداوند متعال درمورد قيام و حرکت به سوي خود را از فرد و گروه شروع مي کنند که فرمودند: «انما اعظکم بواحده ان تقوموالله مثني و فرادي ثم تتفکروا شما را به يک چيز اندرز مي دهم و آن آنکه دو نفر يا يک نفر براي خدا قيام کنيد، سپس بيانديشيد»۲۰ خداشناسي را و تعليم و تربيت و پاکي و عفت را در خانواده بايد نهادينه کرد که نقش پدر و مادر در اين مورد بسي مهم و اثرگذار است، زيرا خانواده نخستين مدرسه اي است که کودکان اخلاق و ادب و پاکي و پاکيزگي و عفاف را در کلاس رفتاري پدر و مادر مي آموزد. خداي مهربان به مؤمنين دستور مي دهد خود و اهل خانواده شان از بدي گناه که آنان را به آتش مي کشد برحذر کنند. در اين زمينه فرمودند «يا ايهاالذين امنوا قواانفسکم و اهليکم نارا و قودها الناس و الحجاره عليها ملائکه غلاظ شداد لا يعصون الله ما امرهم و يفعلون مايومرون»
علامه مجلسي(ره) در تفسير اين آيه مبارکه مي فرمايد: معني آيه مبارکه قواانفسکم و اهليکم نارا، يعني
۱) بدعائهم الي طاعه الله اهل خانواده را به اطاعت از خدا و انبياء و اوصيا دعوت کنند.
۲) و تعليمهم الفرائض واجبات دين را بر آنان بياموزند.
۳) و نهيهم عن القبائح آنان را از ارتکاب به گناهان نهي کنند.
۴) و حبهم علي افعال الخير آنان را به اعمال خير و کارهاي پسنديده تشويق و راهنمايي و وادار کنند. پدر و مادر که سرپرست و متوليان خانواده هستند اگر خود با عمل و گفتارشان اين وظيفه مهم را انجام دهند که از سوي خدا به آن مأمورند. عفاف و نجابت و پاکي و پاکيزگي اخلاقي در جامعه تبلور پيدا مي کند که امام ششم(ع) شيعيان جهان را در اين مورد فرمودند: «اذا امرتموهن و نهيتموهن فقد قضيتم ما عليکم وقتي که پدر و مادر فرزندان را به آنچه که عملش امر شده است امر کنند و از آنچه که از طرف خدا نهي شده است نهي کنند به وظيفه خود عمل نموده اند و چون عفاف و حجاب با فطرت و شاکله مادران و بانوان بيشتر مناسب است و تربيت فرزندان بويژه دختران که عفاف در حفظ شخصيت آنان بسيار مؤثر است وظيفه خطيري متوجه آنان است زيرا مادران هستند که بذر محبت و عفاف را در دل فرزندان مي کارند و با خون دل آبياري اش کرده و با حرارت و شوق پرورش داده و با نسيم مهرباني مي شکوفاند.
امام خميني(ره) در اين مورد فرمودند: نقش زن در يک جامعه بالاتر از مرد است، براي اينکه زنان علاوه بر اين که خودشان يک قشر فعال در همه ابعاد هستند قشرهاي فعال را در دامن خودشان تربيت مي کنند» هماهنگي و همسوئي در چارچوب قانون اساسي در بين اعضاء محترم خانواده که پدر و مادر نقش اساسي را ايفاد مي کنند ضروري است زيرا سعادت و خوشبختي خانواده ها زماني تأمين مي شود که از هر نظر ميان اعضاء آن خانواده تفاهم و دوستي برقرار باشد و به همين طريق در جامعه عمومي اين روش بايد نهادينه شود که هر مسئول فرهنگي، اجتماعي و... بايد نقش خود را ايفا کنند.
جامعه اي که عفاف در آن باشد که نمودش در گفتار و کردار بويژه با حجاب و آن هم حجاب برتر (چادر، لباس بلند) نمود پيدا مي کند جامعه رشد يافته و پويا خواهد بود. مربي و جامعه شناس معصوم علي ابن ابيطالب(ع) فرمودند: «بالعفاف تزکوالاعمال بوسيله عفاف و نجابت کارها پاکيزه شده و رشد پيدا مي کند۲۱. جامعه با عفت و پاکيزگي خسارت ندارد و غني ترين جامعه خواهد بود زيرا با برکت مي باشد. اميرمؤمنان علي(ع) فرمودند: «لا فاقه مع العفاف با پاکدامني و عفاف تنگدستي نيست» ۲۲ نيز فرمودند: «وعليکم بلزوم العفه و الامانه فانهما اشرف ما اسررتم و احسن ما اعلمتم و افضل ما ادخرتم بر شما باد ملازم پاکدامني و امانتداري، چون آن دو شريف ترين کارهاي پنهاني شما و بهترين اعمال آشکارتان و برترين پس اندازها و ذخيره هايتان مي باشد.» ۲۳
که امام همام عفاف را بهترين زيربناي بذرهاي نهاني دانسته اند که با سبز شدن در جامعه به آن نشاط مي دهد و با برکت ترين پس انداز حساب کرده که پشتوانه خوب و تقويت دهنده جامعه دانسته و بهترين ذخيره جامعه معرفي فرمودند که جامعه را مستقل نگه داشته و به خوداتکائي و خودباوري بشارت مي دهد.
● مقام عفيف
در سنجش و ارزش کالاهاي خوب و صفات برجسته با ايمان کامل و مقام شهدا و... ارزش گذاري مي شود مثلا کسي که محب اهل بيت طهارت و عصمت باشند شهيد از دنيا مي رود و اگر کسي فلان کار را انجام دهد ثواب مجاهد في سبيل الله را دارد همانند خوب همسرداري بانوان اسلامي و يا تربيت سه دختر مادران را بهشتي مي کند. در مورد انسان عفيف که مي تواند گناه کند و زمينه گناه بر او آماده است همانند انتقام گرفتن، چشم چراني کردن، حقي را ضايع کردن و... اما خود را کنترل کرده و نجابت بخرج داده و گناه را مرتکب نمي شود و يا مي توانست انتقام بگيرد اما اقدام نکرد و در مقابل اينها صبر و استقامت نمود از شيريني و لذت آن چشم پوشي کرد و يا به تلخي آنها صبر نموده و به اجر و پاداش رزمنده و شهيد راه اسلام مي رسد که اميرالمومنين علي(ع) دراين راستا مي فرمايند: «ما المجاهد الشهيد في سبيل الله باعظم ممن قدر فعف لکاد العفيف ان يکون ملکا من الملائکه پاداش مجاهد شهيد در راه خدا، بزرگتر از پاداش عفيف پاکدامني نيست، که قدرت برگناه دارد و آلوده نمي گردد، همانا عفيف پاکدامن، فرشته اي از فرشته هاست.» ۲۴
چون انسان عفيف ايثار و گذشت دارد مطابق شخصيت و نجابت و متانت خود با افراد جامعه برخورد مي کند و با اين روش رضايت خداوند متعال را به دست مي آورد و آن را به رضايت خود مقدم مي دارد. نيز امام خيبرشکن فرمودند: «من عف خف وزره و عظم عندالله قدره هرکس نجيب باشد گناهش سبک و قدر و منزلت اش در پيشگاه خداوند خوبان بزرگ شود» ۲۵ که در اين سخن گهربار عفاف سبب ارتقاء قدر و منزلت انسانها شمرده شده است.
عفت براي صاحب اش عزت و ارجمندي مي آورد که امام خوبان علي(ع) فرمودند: «من اتحف العفه حالفه الغز به هرکسي عفت داده شد عزت و ارجمندي به او داده مي شود.» ۲۶
● خواسته پيامبر اسلام(ص)
هر اندازه انسان دانش و آگاهي بيشتر داشته باشد خواسته هايش از خداوند متعال عميق و منطقي و پرمحتوا خواهد بود به عبارت ديگر انسان فرهيخته و حکيم خواسته هاي حکيمانه مي کند چه کسي از پيامبر اسلام(ص) که عقل کل بوده و تجلي اوصاف خداوندي است و به قول باري تعالي: و ما ينطق عن الهوي ان هو الا و حي يوحي ۲۷
که همه گفتارش معصومانه است با عصمت و طهارت خدايي سخن مي گويد زيرا خداوند متعال فرمودند: انما يريدالله ليذهب عنکم الرجس اهل البيت و يطهرکم تطهيرا ۲۸
آن سيدالانبياء و اشرف کائنات در دعاها و خواسته هايش از خداوند متعال عفاف راخواستار شده و به درگاه ايزدمنان چنين عرض مي نمايد: اللهم اني اسئلک الهدي و التقي و العفاف و الغني. اي خداي همانا از تو مسئلت دارم هدايت، پرهيزگاري، عفاف و بي نيازي را چون هرکسي وجودش عفيف باشد همه اوصاف اش و اخلاقش خوب خواهد شد وجودش ذي وجود و مفيد و معطر به معنويت خواهد بود که ولي خدا علي بن ابيطالب(ع) در اين باره فرمودند: من عفت اطرافه حسنت اوصافه. هرکس اطراف وجودش عفيف باشد اوصاف اخلاقي اش بهتر خواهد بود.

شصت سال پيش، زماني که آنتوان اگزوپري در کتاب مشهورش « شازده کوچولو» سيارکها را دنياهايي کوچک با طلوع و غروب متوالي خورشيد توصيف کرد هنوز منجمان شناخت ...

بسياري از عوامل محيطي وتغذيه اي در پرورش شترها موثرند . مهم ترين اين عوامل عبارتند از : جيره غذايي ، جايگاه مناسب ، بهداشت جايگاه ، مديريت صحيح ، تهوي ...

بيست ويکم تيرماه در تقويم کشور ما روز «عفاف و حجاب» ناميده مي شود؛ موضوعي که در ضرورت عرفي، سودمنديهاي اخلاقي، وجوب شرعي و لزوم قانونيِ آن ترديدي نيست ...

يکي از عوامل تزلزل خانواده ها، عدم آشنايي زن و شوهر به حقوق همديگر و يا ناديده گرفتن حقوق يکديگر است که در اثر عدم آشنايي و يا رعايت نکردن حقوق همديگر ...

بذر مهمترين و اساسي‌ترين بخش گياه است كه در بازسازي،حفظ و انتقال مواد ژنتيكي گياه و همچنين مكانيزمهاي پراكنش،تكثير و بقاي گياه در شرايط بسيار سخت نقش ...

بررسي ها و آنچه از متون تاريخي استفاده مي شود، استفاده، شناخت، کاشت، داشت و مصرف گندم را بايستي همزاد با تاريخ بشر دانست. اهميت گندم، آن چنان واضح است ...

اهميت و جايگاه قياس مبحث قياس بنيادي ترين بحث منطق به شمار رفته و مهم ترين و اساسي ترين قسم از اقسام حجت يا استدلال است. اساسا مباحث قضايا مقدمه است ب ...

با نماز بيني شيطان را به خاک بماليد در اهميت و ارزش نماز سخن زياد گفته شده به طوري که در روايات از بزرگان ديني داريم که فرمودند نخستين چيزي که بنده بر ...

دانلود نسخه PDF - جايگاه عفاف و پاکدامني