up
Search      menu
جانور شناسی :: مقاله جايگاه اکولوژيکي کوسه هاي خليج فارس PDF
QR code - جايگاه اکولوژيکي کوسه هاي خليج فارس

جايگاه اکولوژيکي کوسه هاي خليج فارس

بررسي جايگاه اکولوژيکي و فوايد درماني کوسه هاي خليج فارس ودرياي عمان

نويسنده: نرسي نصيرآبادي(بيولوژيست)
دانشگاه علوم پزشکي جندي شاپور اهواز- دانشکده پزشکي – گروه ميکروبشناسي
مقدمه:
خليج فارس بزرگترين پناهگاه موجودات دريايي به ويژه آبزيان ظريف و كوچك از قبيل ماهي هاي تزئيني زيبا و رنگارنگ مرجان ها،ماهيان خوراکي وغيرخوراکي،کوسه ماهيان، صدف ها، حلزون ها، نرم تنان، شقايق ها، اسفنج ها، عروس هاي دريايي و غيره است.تعداد زيادي از اين آبزيان كه در نوع خود زيباترين موجودات دريايي هستند، به علت حوادث مختلف و مسايل زيستي به اين پناهگاه آرام وگرم پناه آورده اند و از هزاران سال پيش در آن به زندگي خويش ادامه مي دهند. قباد( شاه ماهي)، را شكوه حلوا سفيد يا زبيده، شوريده، حلوا سياه، سرخو، شعري، سبيتي، خاور و دختر ناخدا از مهمترين ماهي هاي خوراكي و اره ماهي، بمبك، ماهي لقمه،اسب ماهي از ماهي هاي غير خوراكي خليج فارس محسوب مي شوند.علاوه بر اين خليج فارس داراي صدها گونه ماهي تزئيني است. كه برخي از نمونه هاي آن مانند(امپراتور) در جهان نادر است جراح دم زرد، آنتن دار، دلقك آبي، كاردينال، هامور، سقماهي، دم گاوي، نئون، آرايشگر، صندوق ماهي، شاخدار، خروس دريايي، پيكاسو، ملوان، چيتي، شقايق، ژله و پيكاسوي مشكي از ديگر ماهي هاي تزئيني آبهاي پيرامون كيش هستند.کوسه هاي خليج فارس دربين مردم جنوب خصوصا جزاير وبنادر تنگه هرمز،به نام کولي مشهوراست. بزرگترين نوع کوسه درآبهاي خليج فارس کولي گوميباشد. کوسه هاي ايران از تيره Carchahinidae هستندکه مشهورترين آنها در خليج فارس کوسه Carcharias menisorrah است. کوسه ها ،انواع ماهيان ،نرمتنان،ماهيان مرکب وميگوها تغذيه ميکنند. کوسه از آبزيان مرگ آفرين و رعب انگيز دريا ها و اقيانوس هاست . هر کجا کوسه يافت مي شود ترس و دلهره و مرگ هم بدنيال آن خواهد آمد .اين ايده در ذهن انسان هميشه ثبت شده است که اگر حيواني خطر ناک و براي انسان دردسر آفرين باشد بايد از بين برود .شايد کوسه هم جزيي از همين حيوانات باشد .کوسه ها در ظاهر براي انسان توليد خطر ميکنند ولي به همان اندازه نيز براي انسانها و محيط زيست مفيد هستند . پوست ؛ گوشت ؛ اندامهاي داخلي ؛ باله ها و غيره موارد متعددي است که مي تواند براي صنعت و تجارت استفاده شود. همچنين کوسه ماهيان درخليج فارس باآن همه اهميتي که دارد به فراموشي سپرده شده است.مقاله حاضر اهميت جايگاه اکولوژيکي وفوايد درماني از اندامهاي مختلف اين ماهيان رادرخليج فارس ودرياي عمان مورد بررسي قرارمي دهد.
جايگاه اکولوژيکي و تنوع گونه اي کوسه ماهيان در آبهاي خليج فارس ودرياي عمان :
کوسه ماهيان شاخه اي از ماهيان غضروفي هستند .درخليج فارس ودريا ي عمان ازتنوع گونه اي قابل ملاحظه اي برخوردارند.کوسه ها حلال گوشتند.از 120گونه دردنيا ، 20گونه مهاجم هستند که فقط 4 گونه ازآنها به انسان حمله مي کند.اين گونه هاي مهاجم درخليج فارس ودرياي عمان وجودندارند. اين ماهيان در راس هرم غذايي دريا و اقيانوس ها قرار دارندوبه همين دليلاز تنوع غذايي بالايي برخوردارند.از مهمترين گونه هاي مهم آنها ميتوان به چند گونه اشاره نمود که عبارتنداز:کوسه سفيد، کوسه آبي ، کوسه ببري , کوسه پلنگي .... را مي توان نام برد.همچنين کوسه هايي که صيادان جنوب درآبهاي خليج فارس صيد ميکنند عبارتنداز:
کولي بيلي،کولي سياف،کولي گرگ،کولي گربه،کولي نمراني،کولي سوار،کولي شيردندان، کولي کر،کولي سري،کولي لم لم،کولي ناوي،کولي مهره سرخ،کولي پنگ سر،کولي جنازه،کولي خشما,کولي جرجور،کولي کراسياه،کولي سياه،کولي هرار،کولي کراگري،کولي بلند،کولي گرسه، کولي چشم زير وکولي نمپل .
نوع ديگر کوسه ماهي درخليج فارس ،کوسه ماهي بزرگ ازنوع Carcarias Sp. است.
ارزش غذايي کوسه ماهيان خليج فارس ودرياي عمان :
ارزش غذايي گوشت کوسه در مقايسه با ماهيان استخواني باتوجه به ترکيب وتوزيع اسيدهاي آمينه کمترمي باشد. ازآنجا که ميزان اوره در بافت عضلاني کوسه ماهيان بالاست بنابراين به منظوراستفاده به عنوان يک منبع غذايي لازم است که ميزان اوره کاهش يابد. عليرغم اوره زدايي، باز هم اين گوشت براي افرادي که ناراحتيهاي قلبي –عروقي، نقرس وفشارخون بالا دارند توصيه نمي شود. تحقيقات روي 30گونه کوسه نشان داده که ميزان اوره بين 1600تا2300ميلي گرم درصد گرم گوشت متغيراست. همچنين گوشت کوسه به علت بي استخوان بودن وقابليت عمل آوري به شکل فيله واستيک وقطعات کبابي ازبازارپسندي مناسبي برخوردارست. ميزان پروتئين گوشت کوسه ماهي بين3 16تا 7 21درصد اندازه گيري شده ودرصد موادمعدني وچربي آن بترتيب درگونه هاي مختلف از6 0تا8 1درصدو0 3-0 1درصد مي باشد.عمل آوري از گوشت تازه صيد شده کوسه ماهيان بايد بلافاصله انجام گيردزيراکه اگر در عمل آوري تاخير صورت گيرد ميزان اوره در گوشت کوسه بالارفته و همچنين رنگ گوشت کوسه صيدشده روبه قهوه اي تيره بابوي تند آمونياک مشاهده مي شود.
زهرابه آن موجب حساسيت وخارش کمي دراکثرمردم مي شود. کوسه هاي بزرگتري که براي مصرف پوستشان صيدمي شوندنبايد شکم آنهاخالي ويادريخ قرارگرفته ومنجمدشوند ولي کوسه هاي کوچکتر بايد بلافاصله بعداز صيددريخ قرارگيرندوتازمان انجماد وياعمل آوري بايد همچنان دريخ مخلوط بمانند.
مصارف وفوايد درماني گونه هاي مختلف کوسه ماهيان:
کوسه ماهيان علاوه بر تعادل اکولوژيکي ددرياها، مصارف مختلفي درجهان دارند. پوست کوسه دربرخي کشورها به عنوان غذا خورده مي شودامابيشتر پوست کوسه ماهي (دباغي نشده ) درتهيه چرم استفاده مي شود .درگذشته از پوست کوسه براي تهيه سنباده وصيقل داد ن وسايل چوبي استفاده مي شد. ازچرم کوسه ماهي ، درتهيه وسايل لوکس مانند کيف دستي، کفش ، چکمه، کيف زنانه ومردانه، بندساعت، کمربند، جاکليدي، جلدهفت تيرودسته چاقو استفاده مي شود .ازکبد اين آبزي علاوه بر استخراج ويتامينA براي تهيه روغن استفاده مي شود. تعدادي ازکوسه ها Ginglymostoma cirratum پوست باارزشي دارند، درحاليکه گوشت آنها بي ارزش است. از طرف ديگرگوشت کوسه باله کوتاه Isurus oxyrinchus ممکن است دربازار از ارزش زيادي برخوردار باشد.ازدندان کوسه استفاده تزئيني وازغضروف آن استفاده دارويي مي شود.باله کوسه صادراتي بوده ودرژاپن ازآن سوپ تهيه مي کنند. برخي کوسه ها که براي مصرف غذايي انسان مناسب نيستند و براي تهيه آردماهي جهت استفاده در خوراک دام مورد استفاده قرار مي دهند. کوسه هايي که جهت استفاده از پوست آنها درنظرگرفته شده اند بايد ازکوسه هايي که گو شت آنها به صورت سردشده ويامنجمد مصرف مي شود جدانگهداري شوند. هرگونه آسيب فيزيکي وخشک شدن سطح پوست درکاهش کيفيت کوسه اثرداشته واحتمالا موجب اکسيد شدن آن مي شود. دربين گونه هاي کوسه که پوستشان براي تهيه چرم بهتراست، کوسه ببري، کوسه سرچکشي، وکوسه هاي lemon ,dusky ,nurse ,sandbar ,porbeagle ,short fin ,mako ,bull مي باشند.هيچگونه آماري درتوليدجهاني وتجارت چرم کوسه نبوده وهنوز بازار اين محصول به قدري که درگذشته بوده نيست. درگذشته توليدکنندگان اصلي فراورده هاي پوست کوسه، امريکا، مکزيک ونزوئلا، آلمان، انگليس وژاپن بود.باافزايش جمعيت کوسه ، گوشت آن بيش از پوست مورد توجه بوده است.لاشه کوسه به همراه پوست فروخته مي شود ولازم است اقدامات لازم درزمينه استفاده از پوست باارزش کوسه صورت پذيرد. در کشور ما نيز مقدار درخورتوچهي ازاين ماهي هاضمن صيدهاي سنتي وصنعتي همراه باديگر ماهيها،حاصل مي گردد که معمولا مورد استفاده قرارنگرفته وحتي دورريخته مي شوند.استفاده از اين منابع عظيم دريايي ،ضمن انکه تعادل اکولوژيکي درياها،بويژه در خليج فارس راکه محدودنسبتا بسته اي است،حفظ ميکند،ماده اوليه مهمي براي تهيه پروتئيني حيواني،چرم،روغن وغيره درجهت مصارف داخلي ويا صادرات راتشکيل مي دهد.در استانهاي ساحلي از قديم الايام جگرکوسه براي روغن کاري بدنه لنج ها (سيفه ) کاربرد داشت علاوه برآن به عنوان يک داروي محلي ، سنتي براي درمان انواع دردهاي مفصلي؛ استخواني و عضلاني وهمچنين براي جلوگيري از ريزش مو استفاده مي کردند .گوشت بعضي از گونه هاي آن مصرف خوراکي داشته و بنا به اظهار بعضي از صيادان خبره محلي نقش موثري در تحريک و افزايش قدرت جنسي (باروري ) در مردان دارد .همچنين استخراج موادچربي خاصي از يک نوع کوسه براي تهيه مواد آرايشي و يا تهيه نخ جراحي ازباله هاي کوسه از ديگر کاربرد آن در صنعت است .ارزش غذايي کوسه زماني آشکار مي شود که سوپ باله هاي کوسه از گران ترين غذاي مردمان جنوب شرق آسيا است که اين نوع غذا به عنوان غذاي اختصاصي ملي آنها محسوب مي شود.
با راه اندازي کارخانه هاي عمل آوري پيشرفته در حوزه خليج فارس (کشور هاي عربي ) و قيمت بالاي کوسه ازيک طرف و ارتباطاتي که صيادان ما با آن کشور ها برقرار کرده اند باعث شده است تا تلاش صيادي جنوب افزايش چشمگيري پيدا کند .
اين تلاش زماني بالا گرفت که صيادان ما جهت جبران هزينه ها به عنوان مثال : هزينه هاي سوخت ؛ هزينه تعمير و نگهداري موتور ؛ عدم افت محصول عملا با تکنولوژي و تکنيک هاي متنوع و بعضا ُمخرب (صيدبه روش گوشگير کف ويا همان رکسي ) به صيد آنها مي پرداختند تا جايکه باله هاي کوسه خشک شده بين 25الي30 هزار تومان وباله تر آنها 5 الي 7 هزار تومان خريد و فروش مي کردند. همانطور که قبلا گفته شد امروزه صيادان با استفاده از روشهاي صيد غير مرسوم و با وارد کردن ادوات صيد مخرب عملا به جنگ کوسه ها شتافته اند زيرا صيادان ما گرايشي عجيب و غريب به زياد صيد کردن آبزيان در هر شرايط و با هر وسيله- - اي مي نمايند و با اين کار خود تا حد انقراض يا نزديک به انقراض گونه هاي آبزي دست ميزنند همانطور که گونه هايي ذي قيمتي مثل ((حلوا سفيد ؛راشگو ؛ذخاير ميگو ....)) رو به نابودي است کوسه ها نيز از اين قايده مستثني نيستند.ومابايد اين موضوع را درک نماييم که يک موجود زنده يک منبع غير قابل تجديد است که حامل اطلاعات با ارزش ژنتيکي بوده که طي هزاران سال يا مليونها سال تکامل يافته است . هنگامي که اين موجود منقرض شد ؛ اين اطلاعات براي هميشه از بين مي رود .
نتيجه گيري و پيشنهادات :
براي جلوگيري از کاهش کوسه ماهبان و انقراض آنها وهمچنين استفاده بهينه ازآنهاعلاوه برآنکه به عهده مسولين ميباشد خودمن نيز بايد در حفظ ذخاير آبزي آبهاي نيلگون خليج فارس کوشا باشيم.جهت ادامه صيد و صيادي و حفظ گونه هاي کوسه هاي خليج فارس ودرياي عمان بايد نکات ذيل را نيز مي توان ذکر نمد که عبارتنداز :
- کنترل ادوات صيد کوسه
- جلوگيري از روش هاي صيد غير مرسوم و غير استاندارد(روش گوشه گير کفي)
- جلوگيري از صيد در فصول ممنوعه
- ممانعت از صيد قايق هاي صيادي در نوار ساحلي
- استفاده از صيد لانگ لاين (رشته قلاب )
در پايان اميد است با همکاري جامعه صيادي و مسولين وبا يک مديريت صحيح و انجام پروژه هاي تحقيقاتي ؛ صنعتي که در کشورهاي توسعه يافته از کوسه استفاده مي کنند ما نيز بتوانيم ازمزاياي آن برخوردار باشيم .
آموزش صيادان از همه ميزان برداشت ذخاير مي تواند جلوي انقراض اين آبزي با ارزش اقتصادي را گرفته و اين سرمايه ملي همواره براي نسل هاي آتي ماندگار بماند .

کوسه يکي از آبزيان نسبتاً بزرگ است.اقيانوس ها ۷۰ درصد از سطح زمين را پوشش و بيش از ۲۰ هزار گونه از ماهي ها را در خود جاي داده اند که از اين تعداد نزدي ...

کوسه ماهي يکي از خطرناک ترين آب زيان است که با توجه به بزرگي جثه ي بعضي از آنها مثل : کوسه يا کولي کر (Kooly car) ، صيد آن با تهور بسيار و خطرات بي شم ...

«کوسه ماهي»، يکي از خطرناک ترين آبزيان است که با توجه به بزرگي جثه، بعضي از آنها مثل «کوسه» يا «کولي کر» (car Kooly)، صيد آن با تهور بسيار و خطرات بي ...

اکثر کوسه ماهيان با فلس هاي صفحه اي کوچک يا دندانهاي کوچک پوشيده شده اند . برخلاف فلس هاي ماهيان استخواني ، نوعي داندانهاي کوچک جلدي ماهيان غضروفي که ...

سلمان فارسي يا روزبه از صحابه ايراني مشهور حضرت محمد(ص)، پيامبر اسلام بود که حضرت محمد او را از اهل بيت خواند. او با اين که پسر يکي از زمين داران ايرا ...

▪ فرمانرو: جانوران ▪ شاخه: طنابداران ▪ رده: پرندگان ▪ راسته: غازسانان[۱] ▪ خانواده: مرغابي سانان[۲] مرغابي نر هنگام شروع پروازاردک يا مرغابي نامي است ...

● کلياتي مار مار در زبان بيگانه با دو اصطلاح ( هرپنت ) يا ( اسنيک ) آمده است لغت هرپنت از ريشه لاتيني ( هر پنس ) به معني خزنده و لغت اسنيک از ريشه انک ...

«کوسه ماهي»، يکي از خطرناک ترين آبزيان است که با توجه به بزرگي جثه، بعضي از آنها مثل «کوسه» يا «کولي کر» (car Kooly)، صيد آن با تهور بسيار و خطرات بي ...

دانلود نسخه PDF - جايگاه اکولوژيکي کوسه هاي خليج فارس