up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله تکثير قلمه گياهان PDF
QR code - تکثير قلمه گياهان

تکثير قلمه گياهان

انتخاب بستر مناسب گام مهم در جهت تکثير قلمه گياهان باغي و زينتي

انتخاب بستر مناسب گام مهم در جهت تکثير قلمه گياهان باغي و زينتي تکثير گياهان باغي و زينتي (plant propagation) با اهداف ازدياد و حفظ ژنوتيپهاي موردنظر، از طريق روشهاي جنسي (Sexual) و غيرجنسي يا رويشي (Vegetative) انجام ميگيرد.
ازدياد گياهان از طريق جوانهدار کردن بذور در گياهان گلدار يا تکثير بهوسيله هاگ جزء روش تکثير جنسي به حساب ميآيد. از مزاياي عمده اين روش آن است که گياهان حاصله داراي ساختمان ژنتيکي جديد ميباشند. همچنين تکثير از طريق بذر آسانتر بوده، از نظر اقتصادي مقرون بهصرفه ميباشد. از روشهاي غيرجنسي يا رويشي ميتوان کشت سلول، بافت يا اندام گياهي را برشمرد. در اين روش ساختار ژنتيکي گياه در نتايج توليد شده مشابه پايه مادري ميباشد. متداولترين روشهاي تکثير غيرجنسي عبارت است از: پيوندزني، کاشت قلمههاي ساقه و برگ. قلمهها پس از جدا شدن از پايه مادري در خاک مناسب قرار داده شده، پس از ريشهدار کردن قلمهها و طي مرحله خاصي از رشد به زمين اصلي و محل کاشت انتقال داده ميشود. اين روش ارزان، سريع و ساده است و از تعداد کمي گياه مادري و در فضائي محدود ميتوان گياهان زيادي با حفظ خصوصيات پايه مادري توليد نمود.
● فاکتورهاي مؤثر در ريشه زائي قلمه:
عوامل مختلف محيطي و فيزيولوژيکي ميتوانند بر روي ريشهدار کردن قلمهها تأثيرگذار باشند. ترکيبات هيدراتهاي کربن، وجود تعداد کافي جوانه يا برگ بر روي قلمه بهعنوان منبع توليد هورمون اکسين، مرحله رشد گياه مادري، محل و زمان انتخاب قلمه و اندازه قلمه ميتواند در موفقيت ريشهزائي قلمه سهم بهسزائي ايفاء نمايند. براي نيل به اين منظور تغذيه گياه مادر با عناصر غذائي ماکرو و ميکرو و قرار گرفتن پايههاي مادري در نور کافي بسيار حائزاهميت است. قلمههاي تهيه شده از گياهان در طي مرحله رشد رويشي، ريشهزائي بهتري نسبت به مرحله رشد زايشي دارند. بهعلاوه ريشهدهي قلمههاي انتخاب شده از ساقههاي جانبي گياه مادر بهتر از ساقههاي انتهائي گياه بوده، ريشهدار شدن قلمهها برحسب خشبي و نيمه خشبي بودن و با يکساله و چند ساله بودن آن ميتواند متفاوت باشد. بنابراين براي توفيق بيشتر در امر ريشهدار نمودن قلمهها و در نتيجه تکثير رويشي گياهان بايد تمامي جوانب مورد اشاره را مدنظر داشت.
تيمار کردن قلمهها با هورمونهاي گياهي باعث بهبود ريشهزائي ميشود. هورمونهاي مختلفي مانند اکسينها، سايتوکنينها، جبيرلينها واتلينها بر روي ايجاد ريشه بر روي قلمه مؤثر هستند ولي اکسينها نقش بارزتري ايفاء ميکنند. امروزه انواع مختلفي از هورمونهاي مصنوعي اکسين از قبيل انيدول بوتيريک اسيد، ايندول استيک اسيد و غيره در دسترس ميباشد که هر کدام تحت شرايط خاص و مقادير مصرف مختلف، اثرات متفاوت نشان ميدهند. برگهاي موجود بر روي قلمه ميتوانند نياز هورموني قلمه را تأمين نمايد لذا در اين راستا وجود ۴-۲ برگ بر روي قلمههاي انتخابي زيتون براي ريشهزائي قلمههاي نيمه خشبي زيتون ضروري است.از عواملي محيطي مؤثر در فرآيند ريشهزائي قلمه ميتوان محيط ريشهزائي، رطوبت، اکسيژن، درجه حرارت و نور را نام برد که بهمنظور فراهم نمودن شرايط مذکور در حد اپتيمم بهتر است عمليات مربوط به ريشهدار نمودن قلمهها در گلخانه و با بهرهگيري از سيستمهاي مهپاش انجام گيرد. محيط ريشهزائي در تشکيل کالوس و بالا رفتن در صد ريشهزائي قلمه نقش بهسزائي دارد و در اين خصوص اسيديته خاک (PH) سهم مهمي دارد و با افزايش PH خاک (قليائي شدن) تشکيل کالوس و درصد ريشهزائي تقليل مييابد. درجه حرارت محيط ريشهزائي نيز حائزاهميت فراوان است و براي اکثر گونهها حرارتهاي ۲۵-۲۰ درجه در طي روز و ۱۵-۱۰ درجه در طي شب مطلوبتر است. بايد توجه نمود که بالا رفتن درجه حرارت در طي روز ميتواند قلمهها را با تنشهاي آبي مواجه نموده، تلفات آب از برگها و در نتيجه تلفات قلمهها را افزايش ميدهد لذا بهتر آن است که از سيستمهاي پاگرما استفاده شود. مطالعات نشان داده است که کارآئي هورمونها در ريشهزائي قلمهها نيز در هنگام کاربرد سيستمهاي پاگرما افزايش مييابد. بهطور کلي محيط کشت بايد از نظر فقدان آفات و عوامل بيماريزا، نور، درجه حرارت و... شرايط مطلوبي داشته باشد تا نتايج بهتري حاصل گردد.
● بسترهاي تکثير قلمه:
بيشک يکي از فاکتورهاي مهم در ازدياد موفقيتآميز گياهان باغي و زينتي بهرهمندي از محيط کشت مطلوب ميباشد که در ذيل با برخي از آنها آشنا ميشويم:
۱) خاک:
محيط کاشت قبل از هر چيز خاک را ذهن هر شنوندهاي تداعي ميکند. پس بايد قلمه براي ريشهزائي در خاک مناسب قرار گيرد. خاکهاي مختلف، بافتهاي متفاوتي دارند و در اين راستا معمولاً خاکهاي سبک مانند خاکهاي لومي ماسهاي (Sandy loam) کاربرد زيادي دارند. معالوصف مطالعات در خصوص کاربرد انواع خاکها نشان داده است که ماسه ضعيفترين بستر بوده، ضمن کاهش درصد ريشهزائي، تعداد ريشههاي نابجا ايجاد شده بر روي هر قلمه را نيز کاهش ميدهد. خاکهاي رسي و سنگين نيز که داراي ظرفيت نگهداري رطوبت بالا هستند و تهويه خاک به نحو مطلوبتري انجام نميگيرد بهدليل کاهش اکسيژن در محيط ريشهزائي قلمه، براي اين منظور بهکار نميرود.
۲) ورميکولايت (Vermiculite):
يکي از انواع خاکهاي مورد استفاده در بسترهاي قلمه، ورميکولايت ميباشد. اين خاکها اغلب از نظر واکنش شيميائي (PH خاک) خنثي بوده، مقاومت آن در برابر تغييرات اسيديته خاک بيشتر است. ظرفيت جذب و نگهداري آب در ورميکولايت بالا بوده، بهعلاوه ميتواند مواد غذائي را در خود ذخيره نموده و سپس در اختيار گياه قرار دهد. اين خاکها براي ريشهدار نمودن قلمهها قابل استفاده بوده، براي بالا بردن درصد تخلخل و سبک کردن خاکها و افزايش امکان تهويه ميتوان از اين خاکها استفاده نمود.
۳) پرلايت (Perlite):
پرلايت منشأ آتشفشاني داشته و از نوع سيليسي و سفيد رنگ ميباشد و به واسطه اسفنجي بودن، از ظرفيت نگهداري آب بالائي برخوردار است و قادر است ۴-۳ برابر وزن خود آب جذب نمايد. اين خاک نيز از نظر واکنش شيميائي و اسيديته خاک کمتر از خاک ورميکولايت بوده، قادر به ذخيره مواد غذائي در خود نميباشد. در عين حال اضافه نمودن پرلايت به ساير خاکها ميتواند توان تهويه خاک و اکسيژنرساني به قلمههاي در حال رشد را افزايش دهد. البته خاکهاي مختلف ممکن است اثرات متفاوتي بر روي ريشهزائي قلمههاي گياهان باغي و زينتي مختلف داشته باشد.معالوصف دانشمندان اين خاک را با اسيديته خنثي (PH=۷) تخلخل مناسب، يک محيط ايدهآل براي ريشهزائي قلمههاي زيتون ميدانند بهطوري که اندازه دانههاي پرليت نبايد کوچکتر از ۳ ميليمتر باشد. اما در طي سالهاي اخير کاربرد پرليت بهعنوان بستر تکثير قلمههاي زيتون در برخي مناطق بهويژه استان گيلان موفقيتهاي چشمگيري بهدنبال نداشته است.همچنين اثرات کاربرد نوع هورمون از قبيل ايندول بوتيريک اسيد (IBA) و نفتالين استيک اسيد (NAA) نيز در اين بسترها متفاوت بوده است و در برخي موارد نفتالين استيک اسيد (NAA) نتايج مطلوبتري داشته است.
چنين استنباط ميشود که علت اصلي کاهش ريشهزائي به هنگام کاربرد پرليت ميتواند از سه عامل ناشي شود.اولاً اينکه پرليت در مقابل تغييرات اسيديته خاک مقاومت اندکي داشته، لذا اين امر ممکن است منجر به کاهش يا افزايش PH در محيط ريشهزائي قلمه گردد. از طرفي ميدانيم که در شرايط PH پائين خاک مقدار يونهاي منگنز قابل جذب افزايش يافته، اين امر ميتواند اثرات سوئي بر روي ريشهزائي قلمه داشته باشد. در مطالعات انجام شده در اين خصوص، نشان داده شده است. که بالا بودن منگنز منجر به فعال شدن آنزيم اکسيداز ايندول استيک اسيد ميشود که موجب تجزيه هورمون اکسين ميشود و بدين ترتيب ميتواند اثرا سوء بر روي ريشهزائي داشته باشد. بهعلاوه آنزيم مذکور منجر به غيرفعال شدن هورمون ايندول استيک اسيد (IAA) شده در حالي که بر روي نفتالين استيک اسيد (NAA) مؤثر نبوده و در نتيجه کاربرد اين هورمون در شرايط محيطي با PH پائين و وجود يونهاي منگنز بالا در خاک، ميتواند نتايج مطلوبتري حاصل نمايد. ثانياً بالا بودن PH خاک ميتواند تشکيل کالوس و ريشهزائي را به مقدار قابل ملاحظهاي کاهش دهد. ثانياً بالا بودن ظرفيت نگهداري رطوبت در خاکهاي پرليت نيز ميتواند مزيد بر علت بوده، با کاهش اکسيژن (بهويژه در مناطق مرطوب) در محيط پاي قلمهها، تنشهاي وارده افزايش وارده افزايش و درصد ريشهزائي بهطور قابل ملاحظهاي کاهش يابد. در نتيجه شايسته است در اين راستا تحقيقات بيشتري انجام شود تا با ارائه راهحل مناسب بتوان درصد ريشهزائي قلمهها را افزايش داد.
۴) کمپوست (Compost):
اين خاک از پوسيدن و از هم پاشيدن بقاياي گياهي پس از طي مراخل خاصي تشکيل ميشود و از آن ميتوان براي بهبود خواص فيزيکي و ساختمان خاک بهره گرفت. اين خاک منجر به افزايش مواد آلي و ظرفيت نگهداري رطوبت خاک ميگردد. کمپوست ارزش غذائي بالائي ندارد و کاربرد آن بيشتر براي اصلاح خواص فيزيکي و ساختمان خاک بوده و همچنين ممکن است توليد کمپوست از نظر اقتصادي مشکل و مقرون به صرفه نبوده و داراي بذور علفهاي هرز، آفات و عوامل بيماريزا نيز باشد.

همانند معماري منحصر به فرد و آميخته با نظم باغ ايراني، گونه‌هاي گياهي موجود در آن نيز منحصر بفرد بوده‌اند. در باغ ايراني همچنانكه معماري با اصول و قوا ...

در زمان هاي نه چندان دور در خانواده هاي ايراني معجوني تهيه مي شد که شايد فراهم کردن آن براي خانم ها در اين زمانه کمي سخت باشد چرا جايي که مي توان با ب ...

● مقايسه چمن باگياهان پوششي : چمن گياهي است از خانواده گندميان که به نگهداري و مراقبت زيادي احتياج دارد. داشتن يک چمن خوب مستلزم صرف هزينه سنگيني مي ب ...

مقدمه در بين سيارات منظومه شمسي تنها زمين براي زندگي و حيات مناسب است. يکي از علل آن اندازه صحيح اين سياره است. در سيارات بزرگ نيروي جاذبه به قدري زيا ...

● مقايسه چمن باگياهان پوششي : چمن گياهي است از خانواده گندميان که به نگهداري و مراقبت زيادي احتياج دارد. داشتن يک چمن خوب مستلزم صرف هزينه سنگيني مي ب ...

در دنيا ۴۵۰ گونه گياه گوشتخوار متعلق به ۱۵ جنس و شش خانواده نهان دانگان دولپه اي وجود دارد که در اينجا ذکر يکي از آنها متعلق به خانواده Draseraceae مي ...

گياهان نمونه هاي زيبا و بي نظيري از خلقت خداوندي به حساب مي آيند، اشکال و رنگشان ما را به سوي خود جذب مي کند. اما در پس اين چهره زيبا، رازها نهفته است ...

● روش هاي کنترل آفات گياهان زينتي - توليد گياهان مقاوم به آفات؛ - استفاده از تکنيک هاي زراعي؛ - تکنيک رهاسازي نرهاي عقيم؛ - استفاده از تله هاي فرموني. ...

دانلود نسخه PDF - تکثير قلمه گياهان