up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله تغيير جنسيت ماهي PDF
QR code - تغيير جنسيت ماهي

تغيير جنسيت ماهي

کاربرد بيوتکنولوژي در آبزي پروري: تغيير جنسيت ماهي

به دليل اينکه در خلال رشد ماهي، جهت توليدمثل، تغييرات گوناگوني در وضعيت جانور روي مي دهد، بسياري از پرورش دهندگان ، ترجيح مي دهند که بلوغ ماهي را به تاخير بيندازند يا از بروز آن ممانعت به عمل آورند و در بيشتر موارد به توليد ماهيان نابالغ يا عقيم مبادرت ورزند. از جمله اين تغييرات مي توان به نداشتن جذابيت براي مصرف کننده، غيرقابل پيش بيني بودن تغييرات رشد، کارايي تبديل غذا، رفتار ماهي، رنگ بدن و گوشت و حساسيت به بيماري ها اشاره کرد. لذا در اين شرايط تغيير جنسيت و توليد جمعيت هاي تک جنس مناسب خواهد بود(ستاري و معتمد،۱۳۷۶). تغيير جنسيت ماهي از طريق هورمون ، در واقع تغيير روند طبيعي تمايز جنسي تحت تاثير هورمون هاي استروئيدي مي باشد که در نتيجه ي آن در ماهيهايي که از لحاظ ژنتيکي ماده هستند، بيضه و يا در ماهيهايي که از لحاظ ژنتيکي نرهستند، تخمدان رشد مي يابد ولي فرمول ژنتيکي (ژنوتيپ) کروموزوم هاي جنسي بدون تغيير باقي مي ماند.
تغيير جنسيت هورموني
تغيير جنسيت هورموني به دو طريق اعمال مي شود(Gomelsky،۲۰۰۳):
▪ روش مستقيم توليد جمعيت تک جنسي : اين روش شامل درمان هورموني تمام ماهيهاي تحت پرورش در طول دوره ي تمايز جنسي مي باشد.
▪ روش غير مستقيم يا کنترل ژنتيکي جنسيت: عبارتست از آميزش ماهيهاي طبيعي با ماهيهايي که از قبل با بکار بردن هورمون تغيير جنسيت يافته اند. به عنوان مثال در ماهيهاي جور گامت (هموگامت) مانند کپور معمولي، جمعيت تمام ماده، از طريق آميزش جنس ماده ي طبيعي (XX) با نر تغيير جنسيت يافته يا نر جديد (که داراي کروموزوم هاي XX هستند) بدست مي آيد.
بطور کلي کنترل ژنتيکي جنسيت ماهي روش مناسب تري در مقايسه با روش مستقيم هورموني مي باشد؛ چون از يک طرف نيازي به درمان هورموني تمام ماهيهاي پرورشي نبوده و از طرف ديگر درمان هورموني از لحاظ مصرف انساني ايجاد مشکل نخواهد کرد.
جنين از لحاظ فنوتيپي نه داراي سلول هاي جنسي نر و نه داراي سلولهاي جنسي ماده مي باشد . در واقع جنين ماهي فاقد تخمدان ، بيضه و ساير خصوصيات مربوط به دستگاه توليد مثل مي باشد. جنين در اين مرحله داراي سلول هاي زايگر اوليه (PGC) بوده و در اصطلاح به آن توتي پوتنت يا چند توانه گفته مي شود . دليل اين نام گذاري اين است که جنين قادر است به جنس نر يا ماده تبديل گردد . در يک زمان خاص از رشد جنين ، پيام هاي شيميايي از ژن يا سري هاي ژني صادر مي گردد که اين پيام ها سبب رشد و تکامل سلولهاي زايگرا اوليه مي شود . در اين زمان بافت ها به رشد و نمو خود ادامه داده و ماهي از لحاظ فنوتيپي جنسيت نر يا ماده پيدا مي کند . با توجه به مطالب بالا براي تغيير جنسيت ماهي تنها در يک محدوده زماني که ماهي از نظر فنوتيپي متعلق به جنس نر يا ماده نمي باشد ، قابل اجراست و در خارج از اين محدوده ي زماني تغيير جنسيت فنوتيپي امکان پذير نخواهد بود.
درمان هورموني در ماهيان به روش هاي محتلفي انجام مي گيرد. اين روش ها به دو گروه سريع و مدت دار يا کند تقسيم بندي مي شوند (Crim،۱۹۸۵) :
روش هاي سريع استفاده از هورمون عبارتست از:
۱) تزريق داخل عضلاني يا تزريق به حفره ي بدن بصورت سوسپانسيون
۲) بکار بردن هورمون در آب آکواريوم
۳) غوطه وري ماهي در حمام آب ساکن حاوي هورمون
اين روش معمولا براي گونه هايي مورد استفاده قرار مي گيرد که فرآيند تمايز جنسي کمي بعد از تخم گشايي به وقوع مي پيوندد( مانند اکثر آزاد ماهيان)
روش کند عبارتست از :
۱) درمان غذايي
۲) کپسول هورموني
۳) پلت هاي کلسترولي
به منظور کنترل جنسيت از سه روشِ درمان غذايي ، تزريق و غوطه وري استفاده مي شود.البته قابل ذکر است که در سطح تجاري ، انتخاب روش مناسب استفاده از هورمون به ملاحظات اقتصادي و عملي بستگي دارد . از اين رو ، دو روش درمان تغذيه ايي و غوطه وريِ تعداد زياد ماهي در حمام آب ساکن يا آب در حال جريان روش هاي رايج عملي در تغيير جنسيت ماهي مي باشد (Lee و Donaldson ، ۲۰۰۰) .
روش غوطه وري براي آن دسته از ماهيها مناسب است که تمايز جنسي آنها در مرحله ي جنيني يا در طول مراحل لاروي انجام گيرد اين در حالي است که روش درمان غذايي (بکار بردن هورمون از طريق غذا) بيشتر براي گونه هايي بکار مي رود که تمايز جنسي در هنگام آغاز تغذيه ي خارجي بوقوع بپيوندد (Lee و Donaldson ، ۲۰۰۰) .استفاده از غذاي زنده از قبيل آرتميا بعنوان ناقل هورمون هاي استروئيدي در برخي از ماهيها از قبيل باس دهان بزرگ (Garrett ، ۱۹۸۹ ) ، لامپ ماهي (Mortin-Robichaud و همکاران ، ۱۹۹۴ ) انجام گرفته است . اين روش جايگزين مناسبي براي روش غوطه وري مي باشد . چرا که در برخي گونه ها با فاصله ي بسيار کمي پس از تخم گشايي با آرتمياي غني شده با هورمون قابل درمان مي باشند بدون اينکه نيازي به جايگزيني آب بعد از غوطه وري يا انتقال لارو به حمام آب حاوي هورمون باشد . جلوگيري از بهم خوردن شرايط زيستي لارو ها، بخصوص براي گونه هاي دريايي که لاروهاي خيلي کوچک دارند ، حائز اهميت است(Lee و Donaldson ، ۲۰۰۰) .
براي القاي جنسيت نر از هورمون هاي آندروژني و براي القاء جنسيت ماده از هورمون هاي استروژني استفاده مي شود . کارآيي هورمون هاي استروئيدي در تغيير جنسيت ماهي به زمان درمان ، دز بکار رفته شده و گونه ي مورد آزمايش بستگي دارد. براي تغيير جنسيت ماهي به جنس نر از ۱۷ – آلفا – متيل تستوسترون و براي تغيير جنسيت ماهي به جنس ماده، از ۱۷ – بتا – استراديول استفاده مي گردد( Thomasو همکاران ، ۲۰۰۳).
مقدار مورد نياز و مدت زمان درمان هورموني بستگي به نوع گونه دارد . بعنوان مثال در کپور معمولي ۱۰ ميلي گرم هورمون ۱۷- آلفا – متيل تستوسترون به ازاء هر کيلو گرم غذا در ظرف زماني ۴۰ تا ۸۸ روز پس از خروج لارو از تخم و براي ماهي قزل آلاي رنگين کمان ۲۵ ميلي گرم به مدت ۷۰ روز از زمان شروع به تغذيه ، براي ايجاد نر زادي بکار رفته است (ستاري و معتمد ، ۱۳۷۶) .
در زمينه ي القاء ماده زادي نيز با توجه به نوع گونه ، مقدار هورمون و دوره ي زماني درمان متفاوت مي باشد . براي نمونه قزل آلاي رنگين کمان با ۲۰ ميلي گرم هورمون ۱۷- بتا – استراديول به ازاء هر کيلو غذا به مدت ۶۰ روز پس از شروع تغذيه به جنس ماده تبديل مي شود(ستاري و معتمد ، ۱۳۷۶) .
تغيير جنسيت ژنتيکي و توليد جمعيت هاي تک جنسي
با وجود اينکه تعداد هورمون مصرفي توسط هر ماهي کم بوده و سريعا از بدن ماهي دفع مي گردد و از اين لحاظ مصرف اين گونه ماهيها توسط انسان مشکل خاصي را بوجود نمي آورد ( Thomasو همکاران ، ۲۰۰۳). ولي به دليل مخالفت هاي متعددي که در زمينه درمان هورمون ماهيها صورت گرفته (ستاري و معتمد ، ۱۳۷۶) ، از برنامه هاي ژنتيکي براي کاهش اين مشکل استفاده شده است. بعنوان مثال ، براي توليد جمعيت تمام ماده ي ماهي قزل آلاي رنگين کمان ابتدا نوزادان ماهي مورد نظر را با هورمون ۱۷- آلفا – متيل تستوسترون تحت درمان قرار داده و بدين ترتيب ماهيهايي با فنوتيپ نر توليد مي گردد که داراي بيضه و صفات ثانويه جنسي نر مي باشد . اما از لحاظ ژنوتيپي ماده مي باشد (xx) . حال اگر اين ماده هاي نر زاد يا نرهاي جديد که حاوي اسپرم مي باشند را با تخم هاي طبيعي لقاح دهند، ماهياني توليد خواهند شد که همگي ماده حاوي کروموزوم xx مي باشند .
از آنجايي که نمي توان جنسيت نوزاداني را که در مرحله شروع به تغذيه بسر مي برند،تشخيص داد، لذا ابتدا بايد همگي آنها را ، اعم از نر و ماده، تحت درمان با هورمون هاي نرزادي قرار داد. در نتيجه ، زماني که اين نوزادان به مرحله بلوغ جنسي رسيدند، لازم است که از روش آميزش برگشتي استفاده نماييم تا بتوانيم ماده هاي نرزاد با ژنوتيپ XX را از نرهاي طبيعي با ژنوتيپ XY متمايز کنيم. در قزل آلاي رنگين کمان ، مي توان براي اين تمايز، از علايمي کمک گرفت ، زيرا در ماده هاي نرزاد مجاري اسپرم بر مسدود يا ناکامل است و آنها نمي توانند پس از بلوغ کامل ، اسپرم ريزي کنند. لذا هر ماهي نري که بتواند اسپرم هاي خود را آزاد کند ، ماده ي تغيير جنسيت يافته نيست و نبايد از آنها براي توليد ماهيان مولد تماما ماده استفاده کرد(ستاري و معتمد ، ۱۳۷۶).
در بين ماهيهايي که داراي سيستم تعيين جنسيت XY XX هستند، از طريق توليد ماهي ابرنر ( نرهاي داري کروموزوم هاي YY ) امکان توليد جمعيت تمام نر وجود دارد ( Mairو همکاران،۱۹۹۷)

ماهي يک مهره دار خونسرد و آبشش دار است که در آب زندگي مي کند. ماهيها (با بيش از ۲۷۳۱۵ گونه) يک گروه نزديک نيا (پارافيلتيک Paraphyletic) هستند و به سه ...

ماهي سوف (Zander) همچنان قسمتي از معماي اين گونه است که بارها در سرتاسر جهان مورد آزار واقع شده و پايان زننده اي از لحاظ سياست بهره برداري در انتظار ا ...

انواع گونه هاي کپور ماهيان : ۱) کپور معمولي ۲) کپور نقره اي ۳) کپورسرگنده ۴) کپور علفخوار ● روش هاي پرورش بهترين روش براي پرورش ماهيان گرمابي ، پرورش ...

▪ نام گروه ماهيانcobitidae : ▪ نام خانواده: لوچ ▪ نام ماهيان : لوچ دلقک ▪ طول حداکثر: ۳۰ سانتي متر ▪ سطح شنا: کف آب ▪ مکانهاي جاگيري : زير تخته سنگهاو ...

جمعيت رو به افزايش جهان جهت تامين نيازهاي روز افزون خود احتياج به غذا دارد. نياز هاي غذايي از زاه هاي مختلفي تامين مي گردد که ميتوان از توليدات زراعي ...

● رشد ماهيها : رشد ماهيان و عواملي که روند رشد تحت تأثير آنهاست براي پرورش دهنده ماهي ، در درجه اول اهميت قرار دارند ، زيرا حداکثر رشد ماهي در حداقل م ...

● ماهي هاي پرورشي بطورکلي دو گونه اند : ▪ انواع ماهي گرمابي ▪ انواع ماهي سرد آبي ● تاريخچه پرورش ماهي در ايران اولين تکثير مصنوعي ماهي در ايران به سال ...

بسياري از گونه هاي ماهيان از جمله گربه ماهي، تيلاپيا، استريپدبس، قزل آلا، کپور ماهيان و... براي پرورش ماهي در قفس مناسب هستند. قفس بايد براحتي قابل دس ...

دانلود نسخه PDF - تغيير جنسيت ماهي