up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله تعريف فرسودگي شغلي PDF
QR code - تعريف فرسودگي شغلي

تعريف فرسودگي شغلي

فرسودگي شغلي، نشانه ها و عوارض

فرسودگي شغلي به عنوان فقدان انرژي و نشاط تعريف مي شود و شخص دچار فرسودگي شغلي احساس كسالت انگيزي را نسبت به انجام رفتار شغلي نشان مي دهد. فرسودگي شغلي حالتي است كه در يك فرد شاغل به وجود مي ايد و پيامدي از فشار شغلي دايم و مكرر است. بدين ترتيب كه شخص در محيط كارش به علت عوامل دروني و بيروني احساس فشار مي كند و اين فشار، دايمي و مكرر بوده و در نهايت به احساس فرسودگي تبديل مي گردد. در اين وضعيت احساس كاهش انرژي رخ مي دهد.
در سال هاي اخير، روانشناسان نسبت به مطالعه و تحقيق در باب پديده اي به نام فرسودگي شغلي، علاقه نشان داده و پژوهش هاي متعددي را در اين زمينه انجام داده اند. در واقع، فرسودگي شغلي، آن نوع از فرسودگي رواني است كه با فشارهاي رواني يا استرس هاي مربوط به شغل و محيط كار توأم گشته است. به عبارت ديگر، فرسودگي شغلي پاسخي تأخيري به عوامل استرس زاي مزمن هيجاني و بين فردي در حيطه مشاغل است.
بر اساس نظر مازلاك فرسودگي شغلي سندرمي است كه در پاسخ به فشار رواني مزمن به وجود مي آيد و شامل سه جزء خستگي يا تحليل عاطفي؛ از خود بيگانگي يا مسخ شخصيت؛ فقدان موفقيت فردي يا پيشرفت شخص است. و بيشتر در ميان انواع مشاغل مددرسان و ياري دهنده نظير مشاوران، معلمان، مددكاران اجتماعي، پزشكان، پليس، پرستاران و مواردي از قبيل اين مشاغل بيشتر مشاهده مي شود و اين امر احتمالا معلول نوع وظايف و مسووليت هاي اينگونه مشاغل مي باشد.
فرسودگي شغلي با فشار، گمگشتگي نقش و ضعف عملكرد شغلي همراه است و علت آن در دو جنبه فردي و سازماني مطرح مي شود. اغلت مطالعات طولي كه اخيراً درباره فرسودگي شغلي انجام شده اند از تحليل هاي بسيار پيچيده اي براي تشخيص اينكه چگونه تغييرات عوامل فشارزاي محيط كار مي توانند تغييرات در فرسودگي شغلي را پيش بيني كنند، استفاده نموده اند. يك نظر عمومي اين است كه بهترين و آرمانگراترين افراد دچار فرسودگي شغلي مي شوند يعني افراد دچار فرسودگي شغلي، افرادي هستند كه براي رسيدن به آرمان ها و معيارهاي كاري خود، بيش از حد تلاش مي نمايند اما وقتي مي بينند فداكاري ها و تلاش هايشان براي رسيدن به اهدافشان كافي نبوده است دچار فرسودگي و حتي دچار بدبيني مي شوند. نظر ديگر اين است كه فرسودگي شغلي نتيجه نهايي در معرض فشارهاي شغلي مزمن و طولاني مدت قرار گرفتن است. در نتيجه، فرسودگي شغلي مي بايست بيشتر در بين افرادي اتفاق بيافتد كه مدت بيشتري در يك شغل اشتغال داشته اند تا افراديكه به تازگي شغلي را انتخاب نموده اند. برخي محققان در پي يافتن رابطه بين ويژگي هاي شخصيتي با نشانگان فرسودگي شغلي بوده اند، مطالعات اين گروه نشان داده است افراديكه از لحاظ عاطفي دچار فرسودگي شغلي مي شوند اغلب كما ل گرا و بطور افراطي درگير كار و شغلشان هستند و از طرفي، اهداف غير واقع بينانه براي خود ترسيم مي كنند.
همچنين اين محققان بر اين عقيده اند كه صفات و ابعاد شخصيتي مي توانند توجيه كننده فرسودگي باشند مثلا، مازلاك معتقد است فرسودگي شغلي با بعد شخصيتي روان نژدي و نيمرخ رواني خستگي ناشي از كار مرتبط است.
برخي محققان بر اين عقيده اند ك صفات و ابعاد شخصيتي مي توانند توجيه كننده فرسودگي باشند مثلا، مازلاك معتقد است فرسودگي شغلي با بعد شخصيتي روان نژندي و نيمرخ رواني خستگي ناشي از كار مرتبط است.
برخي محققات بر اين تصورند كه توقعات بالا در محيط شغلي، موجبات بروز فشارهاي شغلي را فراهم مي اوند و در نهايت فرسودگي شغلي را در دراز مدت ايجاد مي كنند. در مقابل، برخي ديگر از محققين اعتقاد دارند كه عوامل بيروني از قبيل درآمد پايين، مي تواند زمينه را براي فرسودگي شغلي فراهم سازند. مثلا گيلمور و دانسون معتقدند كمبود درآمد باعث مي شود كه افراد، سطوح بالاتري از فرسودگي شغلي را تجربه نمايند و احتمال خطر بروز فرسودگي شغلي در ميان آنان افزايش يابد. آن ها همچنين بر اين عقديه اند كه يكي از علت هاي اصلي روج بيشتر فرسودگي شغلي در بين معلمين، سطح پايين تر حقوق معلمين در مقايسه با ساير گروه هاي شغلي مي باشد. عده اي ديگر نيز، فرسودگي شغلي را اساساً ناشي از فشار شغلي مي دانند و معتفدند پيامد فوري و بدون واسطه فشار رواني در محيط كار، پديده فرسودگي شغلي است. اين گروه از نظريه پردازان، فشارهاي شغلي را به عنوان عوامل مؤثر در فرسودگي شغلي مطرح مي كنند و اصطلاحاتي از قبيل گمگشتگي نقش، كار بيش از حد و كار كمتر از حد را در نظر مي گيرند اما هنوز اين بحث مطرح است كه آيا فرسودگي شغلي نتيجه حجم كار زياد است) يعني خواست هاي فراوان در منابع محدود (يا نتيجه حجم كار ناچيز است؟) يعني يكنواختي و بي تنوعي (مثلا نشان داده است كه فشار كار مي تواند يكي از عوامل تعيين كننده بروز شكايات ناشي از فرسودگي شغلي باشد اما اين بدان معنان نيست كه هر كس فشار كاري تجربه نمايد دچار فرسودگي شغلي خواهد شد بلكه اين بدان معناست كه فشار كار شرط لازم براي فرسودگي شغلي است اما شرط كافي نيست. عده اي ديگر از محققين نيز حمايت هاي سازماني و سيستم مديريتي را در نظر گرفته اند در حاليكه برخي ديگر به فرصت هاي ارتقاء شغلي و تأثير آن بر كاهش فرسودگي شغلي تأكيد دارند. نظريه پردازان پيرو مكتب رفتار گرايي نيز به تقويت مشروط اشاره دارند و پيامدهاي رفتاري و موقعيتي را در نظر مي گيرند.
عملكرد شغلي حاصل از فرسودگي شغلي به شيوه هاي گوناگوني از قبيل كناره گيري از كار، غيبت، تصميم به كناره گيري از كار و تغيير عملي كار مشاهده شده مي شود. اما فرسودگي شغلي در مورد افرادي كه در شغل خود باقي مي مانند موجب كاهش توليد و اثربخشي در كار مي گردد در نتيجه، فرسودگي شغلي با كاهش رضايت شغلي و تعهد نسبت به كار يا سازمان مرتبط است. افراديكه دچار فرسودگي شغلي مي شوند مي توانند اثر منفي روي همكاران خود بگذارند بنابراين فرسودگي شغلي مي تواند از طريق تعاملات غيررسمي موجود در محيط كار حالت مسري و دايمي به خود بگيرد. همچنين شواهدي وجود دارد كه نشان مي دهد فرسودگي شغلي تأثير منفي روي زندگي خانوادگي افراد دارد.
يافته هاي تحقيقات موازي با فرسودگي شغلي نيز آشكار ساخته اند كه ميان فرسودگي شغلي و شيوه هاي گوناگون سوءمصرف مواد، ارتباط وجود دارد. در مورد ارتباط فرسودگي شغلي و بهداشت رواني فرض متداول اين است كه فرسودگي شغلي باعث برخي عملكردهاي نامناسب رواني مي شود بدين معنا كه اثرات منفي عواملي از قبيل اضطراب، افسردگي و كاهش عزت نفس را تشديد مي نمايد و به طور غيرمستقيم بر بهداشت رواني تاثير مي گذارد.
● عوامل زمينه ساز و مرتبط با فرسودگي شغلي
فرسودگي شغلي، يك تجربه فردي و در عين حال خاص زمينه هاي كاري است. بنابراين، تحقيقات انجام شده در طول ۲۵ سال گذشته تمركز خود را معطول دو عامل مرتبط با فرسودگي شغلي نموده اند يعني عوامل موقعيتي و ويژگي هاي فريد، كه هر دو عامل ارتباط تنگاتنگي با پديده فرسودگي شغلي دارند. در مقاله خود با عنوان تجويزي براي فرسودگي شغلي در بيان عوامل مرتبط با فرسودگي شغلي تاكيد بيشتري بر عوامل سازماني دارد و عوامل زير را معرفي مي نمايد.
▪ تعارض نقش:
شخصي كه مسووليت هاي متعارضي دارد، اين احساس را خواهد داشت كه به چند جهت كشيده مي شود. چنين شخصي مجبور خواهد بود چندين كار را همزان به انجام برساند و در نتيجه، به خستگي از كار و نهايتاً فرسودگي شغلي مبتلا خواهد شد.
▪ ابهان نقش:
بعضي از افراد، از انتظاري كه از آن ها مي رود آگاه نيستد. چنين افرادي ، تنها مي دانند كه از آنها انتظار مي رود شخص كارآمدي در حرفه خود باشند اما مطمئن نيستد كه چگونه مي تونه مي توانند اين انتظار را برآورده سازند و اين عدم اطمينان، بدين دليل است كه براي ايفاي نقش خود، الگو يا راهنمايي ندارند كه از او پيروي كنند يا الگوبرداري نمايند. نتيجه اين عدم آگاهي نسبت به وظيفه محوله، اين خواهد بود كه فرد شاغل هرگز اين احساس را تجربه نخواهد نمود كه مي تواند در انجام كار خود، ارزشمند و موفق باشد.
▪ ازدياد نقش:
بعض افراد نمي توانند به پيشنهاد كاري و مسووليت هاي فراوان و بيش از حدي كه به آن ها مي شود نه بگويند و در نتيجه، مسووليت ها و وظايف زيادي را به خود تحميل مي نمايند. چنين افرادي از جمله كساني هستند كه بيشتر در معرض ابتلا به فرسودگي شغلي قرار دارند.
● عوارض و اثرات فرسودگي شغلي
اولين آسيب فرسودگي شغلي، رنج بردن از فرسودگي بدني است. افراديكه از اين عارضه رنج مي برند دچار كاهش انرژي و احساس خستگي شديد مي گردند، بعلاوه اين افراد برخي از نشانه هاي فشار بدني نظير سردرد، تهوع، كم خوابي، و تغييراتي در عادات غذايي را بطور فراوان گزارش مي دهند. همچنين افراد مبتلا به اين عارضه، فرسودگي عاطفي را نيز تجربه ي كنند. افسردگي، احساس درماندگي، احساس عدم كارآيي در شغل خود و همچنين ايجاد نگرش هاي منفي نسبت به خود، شغل، سازمان و به طور كلي نسبت به زندگي نشانگر فرسودگي هاي نگرشي هستند و نهايتا اينكه اغلت مبتلايان، احساس پايين بودن پيشرفت و ترقي شخصي را گزارش مي دهند كه ممكن است به جستجوي مشاغل و نقش هاي اداري و اجرايي جديد بپردازند. بنابراين با توجه به اينكه زندانباني و مشاغل مرتبط با آن از مشاغل پرفشار محسوب مي شود، توجه به مسأله فرسودگي شغلي و مطالعه عوامل تاثيرگذار، زمينه ساز و مرتبط با آن و راهكارهاي پيشگيري از بروز آن و فائق آمدن بر عوارض آن، مي تواند سهم ارزشمندي در سلامت و بهزيستي كاركنان و پيشبرد هر چه بهتر اهداف سازماني داشته باشد.

علل مختلفي که باعث فرسودگي و تخريب سازه هاي بتني مي شوند - علائم هشدار دهنده که کار مرمت را الزامي مي دارند. ۱) علل فرسودگي و تخريب سازه هاي بتني (CAU ...

قصه ها توانم ساخت از انساني که تويي غم نان اگر بگذارد... «الف بامداد» در جهاني زندگي مي کنيم که به قول اروين يالوم، روانپزشک شهير فاقد الگو يا مدل است ...

تعريف بهره وري : بهبود بهره وري موضوعي بوده است که از ابتداي تاريخ بشر و در کليه نظام هاي سياسي و اقتصادي مطرح بوده است . اما تحقيق در مورد چگونگي افز ...

مقدمه: مديريت عاطفه موضوعي است که از مدّت‌ها پيش با عناوين مختلفي در ذهن ما بوده است؛ امّا به صورت بحث در نيامده است. بحث و تحقيق در اين موضوع عامل مه ...

تعريف غار : غار حفره اي نسبتا بزرگ بر روي زمين يا در زير آن مخصوصا زماني که طبيعي باشد و در زمين دهانه يا مدخلي داشته باشد. غارها به 2 نوع طبيعي و مصن ...

● پيدايش جنگل تعريف جنگل و انواع آن جنگل منطقه وسيعي پوشيده از درختان، درختچهها و گونههاي علفي است که همراه با جانوران وحشي نوعي اشتراک حياطي گياهي و ...

پرتابهاي است که با نيروي عکسالعمل ناشي از خروج گاز (معمولاً ناشي از سوختن سوخت) حرکت ميکند. در موشک ماده اکسيدکننده نيز به همراه سوخت حمل ميشود و سوخت ...

● پيدايش جنگل تعريف جنگل و انواع آن جنگل منطقه وسيعي پوشيده از درختان، درختچهها و گونههاي علفي است که همراه با جانوران وحشي نوعي اشتراک حياطي گياهي و ...

دانلود نسخه PDF - تعريف فرسودگي شغلي