up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله ترشيري PDF
QR code - ترشيري

ترشيري

ترشيري در ايران

مقدمه
در ايران همانند ديگر نقاط جهان، سنوزوييک از 65 ميليون سال پيش و پس از رخداد کوهزايى جهانى لارامين آغاز شده است و شامل دو دوره ترشيرى و کواترنرى است. جدا از رويداد زمين‎ساختى و تحولات ژئوديناميکى، از نگاه زيستى نيز مرز مزوزوييک و سنوزوييک با ناپديد شدن خزندگان بزرگ، آمونيت‎ها، بلمنيت‎ها و بسيارى از موجودات ذره‎بينى مشخص مي‎شود.
رخداد لارامين يکى از رويداد‎هاى زمين‎ساختى اثر‎گذار بر زمين‎شناسى ايران است که در اثر آن ضمن به هم‎رسيدن صفحه‎هاى جدا مانده و بسته شدن زميندرز‎ کهن (به جز مکران) حوضه‎هاى رسوبى مستقل سنوزوييک ايران شکل گرفته‎اند.
ترشيري در البرز
در البرز، رخداد لارامين سبب شده است تا دامنه شمالى از دامنه جنوبى جدا شود به همين رو نهشته‎هاى سنوزوييک بخش شمالى ايران در دو حوضه رسوبى مستقل انباشته شده‎اند. در بخش شمالى البرز،کهن‎ترين نهشته‎هاى سنوزوييک، رديف‎هاى دريايى ميوسن هستند که رخساره پاراتتيس دارند و نشانگر پيش‎روى دريايى ميوسن پس از يک دوره خروج طولانى است. شرايط دريايى ميوسن البرز شمالى، کم و بيش تا زمان کواترترنرى ادامه داشته است. در بخش جنوبى البرز، پس از دوره‎هاى فرسايشى و انباشت آواري‎هاى پالئوسن (کنگلومراى فجن) زمين با درياى کم ژرفايى پوشيده شده که محل مناسبى براى ته‎نشست سنگ‎آهک‎هاى نوموليت‎دار ائوسن پيشين، (سازند زيارت)، و توفيت‎هاى سبز ائوسن ميانى ( سازند کرج) بوده است. در مرز ائوسن – اليگوسن، رخداد زمين‎ساختى پيرنئن موجب خروج گسترده البرز جنوبى شده است به همين‎رو سنگ‎هاى اليگوسن و حتى نئوژن البرز جنوبى گسترش بسيار محدود دارند و اغلب رديف‎هاى انباشته شده در حوضچه‎هاى بين کوهى با شرايط اکسيدى هستند. رخداد زمين‎ساختى مرز ميوسن – پليوسن (فاز آتيکن) ضمن اثر‎گذارى بر فراخاست و مورفوتکتونيک البرز، سبب شده تا نهشته‎هاى پليوسن البرز انباشته‎هاى کنگلومرايى (سازند هزار دره) باشند که در کوهپايه‎هاى جنوبى البرز به ويژه در حد فاصل قزوين تا سمنان رخنمون دارند. همانند زمان پليوسن، در زمان کواترنرى نيز شرايط رسوبى البرز جنوبى از نوع رودخانه‎اى سيلابى است که حاصل آن فرسايش شديد بلندي‎ها و پر شدن سريع گودي‎ها است.
ترشيري در ايران مرکزي
در ايران مرکرى ، بيشتر سنگ‎هاى پالئوسن انباشته‎هاى کنگلومرايى حاصل از چرخه‎هاى فرسايشى رخداد لارامين هستند. سنگ‎هاى ائوسن گاهى نشانگر تکاپوهاى آتشفشانى و گاهى انباشته‎هاى فليش گونه‎اند که در حاشيه قاره‎ها انباشته شده‎اند. عملکرد رخداد پيرنئن موجب برقرارى محيط‎هاى اکسيدى – قاره‎اى محدود شده به همين‎رو سنگ‎هاى اليگوسن ايران مرکزى گسترش محدود دارند و بيشتر از نوع مارن – سنگ ماسه و کنگلومرا هستند (سازند سرخ پايينى) که رنگ سرخ دارند. پس از رخداد پيرنئن ، در اواخر اليگوسن بخش باخترى ايران مرکزى (قم، ماکو، آذربايجان، تفرش، کاشان 000) با درياى پيشرونده اليگوسن - ميوسن پوشيده شده است. سنگ‎هاى اين درياى پيش‎رونده کربنات‎هاى سکويى نوع رمپ‎اند (سازند قم) که در محيط‎هاى کم‎ژرفا انباشته شده‎اند و نشان مي‎دهند که در اين زمان (اليگوسن – ميوسن ) قسمت‎هاى غربي ايران مرکزى زير درياى پيشرونده‎اى بوده است که به احتمال از زاگرس به اين ناحيه آمده است. سنگ‎هاى نئوژن ايران مرکزى انباشته‎هاى قاره‎اى – اکسيدى هستند و نشانگر آنند که از ميوسن پيشين، با پسروى دريا، محيط‎هاى قاره‎اى حاکم شده که تا زمان پليوسن و حتى کواترنر ادامه يافته است.
ترشيري در زاگرس
در پهنه زاگرس سنگ‎هاى پالئوژن به سه رخساره ساحلى (سازند ساچون)، سکويى (سازند جهرم) و ژرف (سازنده پابده) هستند که نشانگر شرايط و ژرفاى متفاوت محيط رسوبگذارى پالئوژن زاگرس مي‎باشند. در ائوسن ميانى، در اثر رخداد پيرنئن، دريا از نواحى ساحلى و سکويى پس نشسته در حالى که در تراف‎ها رخساره‎هاى ژرف سازند پابده به انباشت خود ادامه مي‎داده‎اند. سنگ‎هاى اليگوسن – ميوسن پيشين زاگرس، حتى در نواحى سکويى، کربنات‎هاى کم ژرفا است (سازند آسمارى) که به بازگشت دوبارة دريا و پوشيده شدن نواحى سکويى اشاره دارد. رديف‎هاى ميوسن پيشين – پليوسن زاگرس (گروه فارس) معرف انباشتگى رسوب‎هاى همزمان با کوهزايى هستند که در يک درياى پسرونده به سمت جنوب باخترى ته نشست شده‎اند. خروج گسترده زمين در زمان پليوسن سبب شده تا پسروى درياى نئوژن، در زمان پليوسن در بيشترين مقدار باشد به همين رو سنگ‎هاى پليوسن زاگرس انباشته‎هاى کنگلومرايى (سازند بختيارى) هستند.
ترشيري در کپه داغ
در شمال شرقي ايران (کپه داغ) در آغاز سنوزوييک، رخداد لارامين همچنان سبب پسروى دريا و انباشت نهشته‎هاى قاره‎اى پالئوسن (سازند پسته ليق) شده است. ولى، از اواخر پالئوسن به طور محلى (سازند چهل کمان) و از ابتداى ائوسن به طور سراسرى محيط دريايى سازند خانگيران برقرار شده است. در مرز تقريبى ائوسن – اليگوسن، عملکرد رخداد پيرنئن سبب خروج گسترده و پس نشست دريا براى هميشه از کپه داغ گرديده به همين رو سنگ‎هاى نئوژن اين ناحيه، ته نشست قاره‎اى – اکسيدى هستند که گسترش بسيار محدود دارند.
ترشيري در مکران
در کوه‎هاى شرق ايران، پس از رخداد لارامين، حوضه‎هاى فليشى شکل گرفته‎اند که تا زمان ائوسن ميانى دوام داشته‎اند ولى در اين زمان در اثر برخورد نهايى صفحه‎هاى لوت و افغان، دريا به طور گسترده و براى هميشه به سمت جنوب پسروى کرده است. در حوضه مکران، نهشته‎هاى پالئوسن به رخساره‎هاى گوناگون خشکى، دريايى کم ژرفا و دريايى ژرف‎اند که به ويژه انواع ژرف آنها با پوسته‎هاى اقيانوسى همراه‎اند و بخشى از آميزه‎هاى رنگين مکران را تشکيل مي‎دهند. شرايط و ژرفاى درياى ائوسن مکران تغييرات زياد داشته است به همين لحاظ واحدهاى سنگ‎چينه‎اى ائوسن به رخساره و نام‎هاى گوناگون‎اند که گاهى با سنگ‎هاى پالئوسن و گاهى با سنگ‎هاى اليگوسن پيوند دارند. نهشته‎هاى اليگوسن مکران رخساره شيلى – ماسه‎اى فليش‎گونه (واحد انگوران) دارند که پس از رخداد اليگوسن ميانى (رويداد ساوين) ته نشست شده‎اند و رسوبگذارى آنها تا ميوسن ادامه داشته است. نهشته‎هاى ميوسن بالايى مکران، رسوب‎هاى مارنى ژيپس‎دار، سنگ ماسه، شيل و کنگلومرا است که به نام گروه و يا واحد مکران نامگذارى شده‎اند. تغييرات محلى رخساره‎ها سبب شده تا گاهى براى رديف‎هاى ميوسن بالايى- پليوسن مکران از نام‎هايى همچون کنگلومراى پالمى و يا واحد تاهتون استفاده شود. جدا از سنگ ماسه‎هاى سست کم‎سيمان، بخشى از انباشته‎هاى پليوسن مکران کنگلومرايى با قطعات بزرگ است که گاهى واحد نهنگ و گاهى کنگلومراى تلخاب نام دارند.
نهشته هاي کواترنري و ترشيري
نهشته‎هاى کواترنرى ايران، به طور عمده رودخانه‎اى – سيلابى هستند که پهنه‎هاى آبرفتى جوان را مي‎سازند. با وجود اين در حوضه و حاشيه خزر، نهشته‎هاى کواترنرى دريايى است. در ضمن، در پاره‎اى نقاط ايران سنگ‎هاى کواترنرى از نوع روانه‎هاى بازالتى ، پادگانه‎هاى دريايى، نهشته‎هاى بادى و رسوب‎هاى کويرى است.
جدا از انباشته‎‎هاى رسوبى، در نتيجه فشارش و تنش‎هاى وابسته به دو رخداد کوهزايى آلپ ميانى و پايانى، بخشى از سنگ‎هاى سنوزوييک ايران معرف تکاپوهاى ماگمايى هستند که به صورت روانه‎ها و خاکسترهاى آتشفشانى و يا توده‎هاى نفوذى، به ويژه در صفحه ايران رخنمون دارند. فراوانى سنگ‎هاى ماگمايى سنوزوييک به اندازه‎اى است که از اين دوران به عنوان «دوران ماگماتيسم» ايران ياد مي‎شود که گاهى، به ويژه در زمان ترشيرى، تکاپوهاى آتشفشانى همراه با فلززايى است به همين رو از ترشيرى ايران به عنوان « دوره فلزى» نيز ياد مي‎شود.

سنوزوئيک يا دوران جديد حيات از دو کلمه Kaincs به معناي جديد و Zoo به معناي حيات ساخته شده است. در اين دوران پرندگان در هوا و پستانداران در روي زمين گس ...

کشور ما از لحاظ وجود مخازن هيدروکربوري جزء کشور هاي بسيار غني دنيا محسوب مي شود. ولي با وجود اين آگاهي ما دانشجويان زمين شناسي و ديگر هم وطنان درباره ...

يخچال ها توده هاي يخي هستند كه در اثر تبلور مجدد برف تشكيل مي شوند. يخچال ها مي توانند تحت تأثير نيروي جاذبه از حركت و جريان روبه جلو برخوردارشوند. بط ...

تکوين و تکامل پوسته ايران را مي توان از وقتي دنبال کرد که ما وضعيت ابتدايي پوسته ايران و حوادث حاکم بر آن پس از تشکيل پوسته را بدانيم. داده ها و اطلاع ...

● پهنه رسوبي – ساختاري البرز پهنه رسوبي – ساختاري البرز شامل بلندي‎هاي شمال صفحه ايران است که به شکل تاقديسي مرکب(Anticlinorium) ، در يک راستاي عمومي ...

دانلود نسخه PDF - ترشيري