up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله تخت جمشيد PDF
QR code - تخت جمشيد

تخت جمشيد

كاخ هاي تخت جمشيد

كاخ هاي تخت جمشيد
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
كاخ «ه»
پلكان نقش دار دو سويه، ورودي كاخ « ه » است. امروزه اين پلكان تخريب شده است. نقش هاي پلكان شامل دو گروه 16 نفره نيزه دار پارسي است كه در دو سوي كتيبه اي به زبان فارسي باستان ايستاده اند و پشت سر هر گروه، همان كتيبه تكرار شده است.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
كاخ هديش
در مشرق كاخ « ه » ، كاخ زيبايي وجود دارد كه كاخ اختصاصي خشايارشاه بود و بر اساس كتيبه آن توسط او ساخته شده و معروف به «هديش» است. اين كاخ در جنوب صفه تخت جمشيد و در بلندترين قسمت آن بنا شده و اندازه آن 55×40 متر است. يك پلكان دو سويه در سمت غرب و ديگري در شمال شرقي آن به حياط كاخ تچر و حياط كاخ « د» مي پيوندد. در سراسر جنوب اين كاخ، ايواني با لبه كنگره دار وجود دارد.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
قسمت اعظم اين كاخ را تالاري به اندازه 5 36×36 در بر مي گيرد. اين تالار داراي شش رديف شش تايي ستون است. در شمال اين تالار، ايواني 12 ستوني مشتمل بر دو رديف شش تايي وجود داشت كه با دو درگاه بزرگ به تالار راه مي يافت.در دو طرف شرقي و غربي تالار، دو ساختمان شامل اتاق هاي نگاهبانان، اتاق چهار ستوني، كفش كن و برج وجود داشت. در جبهه داخلي پنجره هاي اين كاخ، نقوشي چون بزكوهي و حيوانات ديگر با افرادي كه ظرف هايي را مي آورند، حجاري شده است. آثار آتش سوزي بر سنگ هاي متلاشي شده ي اين كاخ كاملاً پيداست. بخشي از كوه ، كف اين كاخ را تشكيل مي داد و راه آب هايي در آن تعبيه شده بود.
كاخ « ج »
در جنوب كاخ آپادانا و شرق كاخ داريوش و غرب كاخ سه دري يا تالار شورا، كاخي روي كوه ساخته شده بود كه امروزه آثار كمتري از آن مانده است.
كاخ « د »
در شرق كاخ خشايارشاه، محوطه روبازي وجود دارد كه اندازه ي آن 45×40 متر و سطح آن 5 2 متر پايين تر از كاخ خشايارشاه است. در اين محوطه، اتاق هاي باريكي وجود داشت. از اين كاخ امروزه چيزي باقي نمانده است.
حرمسرا يا اندروني
اين بنا كه توسط پروفسور « هرتسفلد» و براساس طرح اصلي ، تجديد ساختمان شد، در جنوب كاخ خشايارشاه واقع شده و در اصل به فرمان او ساخته شده بود. در اين كاخ امروزه موزه تخت جمشيد راه اندازي شده است.
اين كاخ شامل يك تالار اصلي و تعداد زيادي اتاق و راهرو است. چهار درگاه تالار اصلي با نقش خشايارشاه كه در حال حمله به شير است و خدمه اش، تزيين شده و سقف آن بر 12 ستون چوبي استوار است. كف تالار با ساروج (مخلوطي است از آهك و خاكستر يا ريگ كه در آب به مرور جذب انيدريد كربنيك كنند و آهكش به صورت سنگ آهك كه محكم و پايدار است در مي آيد و از آن در جهت ساختن بنا استفاده مي كنند) قرمز مفروش شده است.
در گوشه جنوب غربي قسمت شرقي حرمسرا، كتيبه اي به خط و زبان فارسي باستان و اَكدي از خشايارشاه وجود دارد.
كاخ سه دروازه يا تالار شورا
در مركز تخت جمشيد، كاخ كوچكي قرار دارد كه با سه درگاه و تعدادي راهرو به كاخ هاي ديگر ارتباط مي يابد. به همين دليل آن را كاخ مركزي مي نامند. اين كاخ را «دروازه شاهان» نيز مي ناميدند.
كاخ داراي يك تالار مركزي به ابعاد 5 15×5 15 متر با چهار ستون سنگي است. در شمال كاخ پلكاني با نقش بزرگان ايراني، به ايوان شمالي ختم مي شود و آن را به حياط شرقي كاخ آپادانا متصل مي كند. اين ايوان داراي نقوش چندي است. چند اتاق نيز در اطراف كاخ وجود دارد. دو طرف درگاه شرقي تالار مركزي با نقش 28 نماينده كه اورنگ ( تخت ) شاهي را حمل مي كنند، تزيين شده است.
كاخ سه دروازه تنها كاخي است كه سر ستون هاي آن به شكل سر انسان با بدن حيوان ساخته شده است و برخي احتمال مي دهند كه اين كاخ يك نقطه مركزي و محوري در نجوم و تنظيم تقويم ايران باستان بوده است.
خزانه
در شرق قسمت اصلي حرمسرا و جنوب كاخ صد ستون، بقاياي ساختمان بزرگي وجود دارد كه خزانه تخت جمشيد را تشكيل مي داد. اين مجموعه مشتمل بر يك سالن 99 ستوني، يك تالار صد ستوني، چندين سالن، اتاق و دو حياط خلوت است. ساختمان هاي خزانه توسط حصار و خياباني عريض از ساير قسمت ها جدا مي شد.
خزانه به فرمان داريوش اول ساخته شد و خشايارشاه اصلاحاتي در آن به عمل آورد. بيشتر ظروف، مجسمه ها و به ويژه هشت لوح سنگي معروف خشايارشاه از اين محل به دست آمده است. بر اساس روايات مورخين يونان باستان، پس از سقوط تخت جمشيد، اسكندر طلا، نقره و اشياي قيمتي خزانه را با سه هزار شتر و بسياري اسب و قاطر به محل ديگري انتقال داد.
كاخ صد ستون (تالار تخت)
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
تالار مركزي اين كاخ از صد ستون سنگي در 10 رديف تشكيل شده و همين امر موجب شد كه آن را كاخ صد ستون بنامند. ارتفاع اين ستون ها 14 متر بود. كاخ صد ستون از نظر وسعت دومين كاخ تخت جمشيد است ولي تالار مركزي آن حتي از آپادانا بزرگتر است. اندازه اين تالار 5 68×5 68 متر و حدود 4600 مترمربع وسعت دارد. سقف اين تالار بر 10 رديف تالار داراي هشت درگاه است كه به راهروها و صندوقچه ها باز مي شود.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
ساخت اين تالار توسط خشايارشاه آغاز و توسط اردشير اول به پايان رسيد. اين موضوع در كتيبه اي كه در سنگ پي بنا پيدا شده، نشان داده شده است. از همه ستون هاي اين تالار، فقط دو سر ستون زيبا به بلندي 14 متر باقي ماند كه در دهه 1310 شمسي به شيكاگو منتقل شد.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
موضوع نقوش تالار صد ستون، يكي صحنه بارعام و ديگري نقش حمل كنندگان اورنگ پادشاهي توسط نمايندگان ملل است. در شمال اين تالار، ايواني با حياط وسيع و در شرق آن، يك ساختمان شامل تالارها، انبار و راهرو قرار دارد. در شمال كاخ ايواني با 16 ستون وجود داشت كه دو مجسمه ي عظيم گاو نگهبان آن بود.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
دروازه ناتمام
اين دروازه كه كار ساختماني آن شروع شد اما به پايان نرسيد، در انتهاي خيابان سپاهيان و در شمال حياط صد ستون قرار دارد. از آنجا كه كارهاي ساختماني و حجاري اين بخش ناتمام ماند به كاخ ناتمام يا دروازه ي ناتمام مشهور شده است. اين ساختمان مشتمل بر يك تالار چهار ستوني و دو اتاق براي نگاهبانان است. آثار باقي مانده در اين بخش چگونگي كار ساختماني در مجموعه ي عظيم تخت جمشيد را روشن مي سازد. ابتدا تخته سنگ ها به دو شكل استوانه و مكعب به داخل محوطه حمل مي شد، سپس سنگ ها به كمك داربست هاي چوبي عظيم و قرقره و طناب بالا كشيده مي شد و در جاي خود نصب مي گرديد و در مرحله ي بعد كار تراش اصلي از قسمت بالاي سنگ شروع مي شد و در پايين خاتمه مي يافت.
چهره و سم گاو كه به صورت نيمه كاره در جرز ( ديوار اطاق و ايوان ، پايه ي ساختمان كه از سنگ و آجر سازند)
دروازه ناتمام رها شده است، نشان مي دهد كه هنگام حمله ي اسكندر به تخت جمشيد، هنوز كارگران در اين قسمت مشغول كار بودند.
در شمال دروازه ناتمام و بخشي كه به ديوان سرا شهرت داشت، سي هزار لوح گلي به خط ايلامي مشتمل بر پرداخت هاي دولتي به كارگران و خدمتگزاران و مأموران ديگر به دست آمده است. در اين لوح ها كه در نوع خود بي نظيرند، مدت كار، مبلغ دستمزد، چگونگي پرداخت و در چند مورد حتي پرداخت مساعده به كارگران نيز قيد شده است.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
جايگاه سپاهيان
در شرق تخت جمشيد، حدفاصل بين كوه و بناهاي اصلي، در شرق كاخ صد ستون، ساختمان هايي مشتمل بر تعدادي تالار و ايوان با جرزهاي خشتي مكعبي وجود دارد كه با توجه به اشيايي كه در آن كشف شده، به احتمال زياد قراول خانه و محل استقرار پاسداران و نگهبانان مخصوص كاخ ها بود. به نظر مي رسد كه قراول خانه جايگاه نگه داري و توقف ارابه ها و اسب هاي سلطنتي و نُجبا بود و خياباني كه به عرض متوسط 9 متر در تمام طول شرقي تخت جمشيد و دامنه كوه كشيد شده، محل عبور اين گردونه ها بود.
خيابان سپاهيان
اين خيابان كه 92 متر طول و نزديك 10 متر عرض دارد، دروازه ي ملل را به دروازه ي ناتمام و ايوان شمالي كاخ صد ستون مرتبط مي سازد. در دو طرف اين خيابان فرورفتگي هاي طاقچه مانند به تعداد زياد و به صورت چند لبه، به فاصله 7 متر از هم وجود داشت كه اكنون به صورت پي با كاهگل پوشانده شده اند. احتمالاً اين فرورفتگي ها جايگاه سربازان و افسران، هنگام تشريفات بود. ديوار سمت راست ديوار اتاق هايي است كه حياط آپادانا را از خيابان سپاهيان جدا مي كند. اين اتاق ها احتمالاً محل استقرار نگهبانان كاخ بود. ديوار سمت چپ، ديوار اتاق هايي است كه محل استقرار حُجاران و بخشي از كارگاه حجاري بود. در انتهاي خيابان ، قطعات ستون هايي كه براي دروازه ناتمام در حال حمل بود، مشاهده مي شود.
چاه سنگي
روبه روي شمال شرقي خزانه، در ارتفاع 22 متر از سطح آن، چاهي به صورت مربع كه هر ضلع آن 70 4 متر است با ژرفاي 26 متر قرار دارد. اين چاه را در زمان ساخت تخت جمشيد حفر كردند. اطراف چاه، راه آب باريكي كنده شده تا آب باران كوه را به آن هدايت كند. ترديدي نيست كه پس از پر شدن چاه و لبريز شدن آن، آب اضافي به خندقي منتقل مي شد. با توجه به اين كه اين چاه راهي به خارج ندارد و منفذي هم در ته يا بدنه آن موجود نيست، مسلم است كه براي نگه داري آب آشاميدني تخت جمشيد به كار مي رفت. حفر اين چاه از شاهكارهاي دوره ي هخامنشي است.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
آرامگاه هاي تخت جمشيد
سه آرامگاه در كوه رحمت، مشرف بر كاخ هاي تخت جمشيد وجود دارد. از اين ميان دو آرامگاه اردشير سوم رو به روي كاخ ها، آرامگاه اردشير دوم در 500 متري جنوب صفه تخت جمشيد و آرامگاه ناتمام داريوش سوم، رو به روي روستاي شمس آباد، در پشت ضلع جنوبي كوه رحمت قرار دارد.
اين آرامگاه ها تقليدي از آرامگاه هخامنشيان در نقش رستم و همه آنها داراي ايواني وسيع، بلند و بدون پلكان است.
« ديدوروس سيسيلي » ، مورخ رومي كه در سال 60 پيش از ميلاد از تخت جمشيد ديدن كرده در مورد اين آرامگاه ها مي نويسد: براي بالا رفتن از آنها از دستگاه بالابر استفاده مي كنند.در دهه چهل براي آرامگاه پلكان سنگي درست كردند. وسط ايوان، ورودي آرامگاه قرار دارد. در آرامگاه اردشير دوم، دو قبر كه شايد جاي تابوت پادشاه و ملكه بود و در آرامگاه اردشير سوم، شش قبر، احتمالاً براي خاندان سلطنتي حفر شده است. روي قبرها، سنگ محدبي قرار دارد.
نقش هاي ايوان هاي اين آرامگاه مشابه هستند. در دو طرف درِ آرامگاه ، دو ستون چسبيده به ديوار وجود دارد كه در بالاي آن ها پادشاه بر تخت شاهي نشان داده مي شود. پادشاه يك دست خود را رو به آتش به حال نيايش بلند كرده و در دست ديگر كماني دارد. اورنگ پادشاهي بر روي دست و سر 28 نماينده ملل تابعه قرار دارد.
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
آثار خارج از صفه تخت جمشيد
آثار خارج از صفه ي تخت جمشيد شامل يك تخته سنگ حوض مانند به ابعاد 68 5 متر در 85 4 متر به صورت تقريباً چهارگوش و ژرفاي 15 2 متر و آثار باقي مانده از يك كاخ ديگر است. از آنجا كه قسمت دروني اين سنگ به صورت شيب دار تراشيده شده، ديدگاه هاي گوناگوني در مورد آن ابراز شده است. احتمال بيشتر بر آن است كه اين تخته سنگ بزرگ براي ساخت سر در به محل آورده شده باشد.
كتيبه ها
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
از دوره هخامنشيان 16 كتيبه و از ساسانيان يك كتيبه در قسمت هاي مختلف تخت جمشيد، حك شده كه بزرگ ترين آن ها 8×2 متر است. زبان كتيبه ها ايلامي، بابلي و ميخي پارسي است. تمامي كتيبه ها با طلاي ناب پر شده بود. برخي از اين آثار تا 400 سال پيش نيز وجود داشت. آثار باقي مانده طلا در كتيبه ها در نوشته هاي يكي از سياحان نيز ذكر شده است.در ديوار جنوبي صفه، چهار كتيبه به خط ميخي (پارسي باستان) حك شده است. داريوش اول، كارها و هدف هايش را در اين كتيبه ها شرح داده است:
آشنايي با كاخ هاي تخت جمشيد
كتيبه اول (به زبان پارسي باستان):
« اهورامزدا كه بزرگ ترين خدايان است، داريوش شاه را آفريد، او را پادشاهي بخشيد، به خواست اهورامزدا داريوش پادشاه است. گويد داريوش شاه: اين كشور پارس – كه اهورامزدا به من بخشيد، كه زيبا و داراي اسبان خوب و مردم خوب است – به خواست اهورامزدا و من – داريوش شاه – از دشمن ترسد. گويد داريوش شاه: مرا اهورامزدا و ايزدان پشتيبان باشند و اين سرزمين را اهورامزدا از دشمن، از خشكسالي، از دروغ در امان دارد. اين را من از اهورامزدا و ايزدان خواستارم.»كتيبه ايلامي:داريوش انگيزه ساخت تخت جمشيد را در اين كتيبه بدين صورت مشخص كرده است: «من داريوش شاه هستم، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه كشورهاي بسيار، پسر و شتاسپه، يك هخامنشي. چنان كه بر بالاي اينجا، اين دژ ساخته آمد، پيش از آن در اينجا دژي ساخته نشده بود، به خواست اهورامزدا اين ارگ را من ساختم. اهورا مزدا و ديگر ايزدان را خواست كه اين ارگ ساخته شود. پس من آنان را ساختم و من آن را ايمن و زيبا و به اندازه ساختم چنانكه مي خواستم. و گويد داريوش شاه: چنان باد كه اهورامزدا يا ديگر ايزدان مرا بپايند و نيز اين ارگ را، و گذشته از اين، هر آنچه در اينجا بر پاي كرده شد، مباد آن كه به چنگ بدخواه و بدانديش بيفتد.»

تخت جمشيد: تخت جمشيد‎ ‎،مجموعه اي از کاخهاي بسيار باشکوهي است که ساخت آنها در سال 512‏‎ ‎قبل از ميلاد آغاز شد و اتمام آن 150 سال به طول انجاميد.تخت جم ...

تخت جمشيد: پارسه يا تَختِ جَمشيد نام يکي از شهرهاي باستاني ايران است که ساليان سال پايتخت تشريفاتي امپراتوري ايران در زمان دودمان هخامنشيان بوده‌است. ...

نامگذاري خيابان ها و محلات هر شهر خود بيانگر بخشي از فرهنگ و تاريخ آن محل است، به ويژه نام هايي که توسط مردم انتخاب شده و براساس واقعيت هاي اجتماعي و ...

بسم الله الرحمن الرحيم غلامرضا تختي غلامرضا تختي در روز پنجم شهريور ماه ۱۳٠۹در خانواده‌اي متوسط و مذهبي در محله‌ خاني آباد تهران به دنيا آمد. رجب خان ...

با طلوع دولت هخامنشي که به وسيله کوروش کبير پارسي از خاندان معروف بنياد گرديد (حدود ۵۵۰ ق.م) ، ايران در صحنه تاريخ جهاني نقش فعال و تعيين کننده أي ياف ...

● شهر، شهرسازي و شورا به اعقتاد برخي از متخصصان علم زبانشناس واژه شهر برگرفته از «خشتهر» در زبان اوستايي و پارسي هخامنشي و به معني سرزمين و کشور است ک ...

شيخ محمد علي عاملي ملقب به بهاء الدين معروف به شيخ بهايي فرزند حسين بن عبدالصمد است که از فقهاي مذهب شيعه بود و در روز پنجشنبه هفدهم ذي الحجه سال ۹۵۳ ...

حکيم عم خيام در سن ۲۴ سالگي به اصفهان رفت و به مدت ۱۸ سال در آنجا ماند. با حمايت ملک شاه سلجوقي و وزيرش نظام الملک، به همراه جمعي از دانشمندان و رياضي ...

دانلود نسخه PDF - تخت جمشيد