up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله تاريخ و فرهنگ PDF
QR code - تاريخ و فرهنگ

تاريخ و فرهنگ

پرسش از فرهنگ: تاريخ چه تاثيري بر آينده فرهنگ دارد؟

تاريخ و فرهنگ
گذار دولت هاي موسوم به «سلطنت هاي مطلقه» به دولت هاي ملي در اروپا، عمدتا از اواخر قرن هجده تا اواخر قرن نوزده انجام گرفت. در حالي که اين روند در آمريکاي شمالي در همين دوره ، در آمريکاي مرکزي و جتوبي در قرن نوزده و در اغلب کشورهاي موسوم به «جهان سوم» در قرن بيستم اتفاق افتاد.
گذار اساسي که الگوي خود را در انقلاب فرانسه مي يافت، فرايندي بسيار خشونت آميز بود که هر چند فيلسوفان موسوم به روشنگر بيش از دو قرن پايه هاي نظري آن را آماده کرده بودند در عمل با جنان مقاومتي براي تجديد سازمان پهنه هاي سرزميني روبرو شد که ده ها جنگ بين المللي (از جمله جنگ هاي بين آلمان و فرانسه و بين دولت هاي استعماري)، نسل کشي ها، خشونت هاي غير قابل تصور، فشار هاي خرد کننده بر روستائيان و کارگران و فقراي شهري و بر مردمان مستعمرات لازم بود تا هم ثبات اقتصادي انجام بگيرد و هم انباشت سرمايه لازم و روايتي که بهتر از هر کس چند مورخ و انسان شناس بزرگ از جمله فرنان برودل، اريک هابزباوم و اريک وولف آن را در کتاب هاي مختلف خود عرضه کرده اند.
به وجود آوردن دولت هاي ملي (يا دولت – ملت ها) اما نياز به بعدي رومانتيک و ذهني نيز داشت و آن ابداع تاريخ به مثابه يک روايت فرهنگي بود. کاري که هر چند ريشه اي يوناني ( از اسطوره ها و تراژدي هاي هومري تا روايت هاي هرودوتي) داشت اما اصل آن به ايدئولوژي تطور گرايي(تکامل گرايي) قرن هجدهمي در علوم طبيعي و فلسفه و به ويژه به گرايش هگلي و سپس اقتصاد سياسي قرون هجده و نوزده (از فرانسوا کنه تا آدام اسميت و از کارل مارکس تا ولاديمير لنين) داشت.
تاريخ بدين ترتيب به ابزار بزرگي براي دستکاري در سرنوشت گذشته و آينده انسان ها تبديل شد. جرج اورول در کتاب «۱۹۸۴» در توصيف جهان هولناکي که ترسيم مي کند به شعار معروف حزب حاکم اشاره مي کند که : « کسي که کنترل گذشته را داشته باشد، کنترل آينده را خواهد داشت و کسي که کنترل حال را داشته باشد کنترل گذشته را». بدين ترتيب بود که رومانتيسم قرن نوزدهمي وظيفه خطير بازسازي تاريخ را به روايت دولت هاي ملي بر عهده گرفت و فرايندهاي استعماري و فرااستعماري نيز همين کار را از خلال دولت هاي ملي کوچکتري انجام دادند که به تدريج از امپراتوري هاي آنها بيرون مي آمدند يا اغلب، خود آنها را خلق مي کردند، براي آنها نيز تاريخ نوشتند. تاريخچه بسياري از «پان... يسم» ها از همين جا ريشه مي گرفت، همان گونه که تاريخچه بسياري از شووينيسم هاي ملي و قومي که تا امروز کشورهاي در حال توسعه را در جنگ و تنش با يکديگر قرار داده است .
از آنها بازار بزرگي براي فروش تسليحات کهنه و از کار افتاده جهان ثروتمند را ساخته است. همچنان که بسياري از جنبش هاي «آزاديبخش» ساختارهاي تحميق خود را درون همين تاريخ هاي اسطوره اي يافتند و پس از «آزادي ملت» هاي خود نيز باز هم با همان ساختارهاي اسطوره اي حاکميت هاي آمرانه را بر مردم تحميل کردند.
تاريخي که به اين ترتيب شکل گرفت، در واقع، آن چيز نبود که تاريخ نويسان تمدن، در قرون هجده و نوزده و بيست به آن فکر مي کردند، يعني شيوه اي از انباشت حافظه انساني براي بالا بردن امکانات استفاده بهتر از اين حافظه براي بهبود موقعيت بشري، بلکه درست برعکس، ابزاري بود براي دستکاري فرهنگي و بالا بردن امکان ايجاد هژموني هاي قدرت در چارچوب هاي فرهنگي و آن هم در بدترين شکل ممکن يعني از طريق دروني کردن انديشه تاريخ به مثابه «واقعيتي» انکار ناپذير اما به شدت قابل تفسير و تغيير بنا بر موقعيت هاي مختلف قدرت سياسي.
اين امر در نهايت نه تنها به رشته تاريخ ضربه وارد کرد بلکه استفاده از تاريخ را در حوزه هاي شناخت فرهنگ و علوم اجتتماعي نيز پرسمان برانگيز کرد. به گونه اي که تاريخ دانان مهم مکتب آنال از لوسين فبور تا امروز ميشل لوگوف و پير نورا ناچار شدند، دست به بازتعريف تاريخ بزنند و انسان شناساني چون ريموند فيرث و جک گودي ناچار به آنکه برغم پدران نسل دوم انسان شناسي چون مالينوفسکي، تاريخ را بار ديگر در اين رشته احيا کند هر چند که همواره نسبت به محدوديت ها و خطرات سوء استفاده يا مبالغه و انحراف پژوهش از طريق آن هشدار دهد.
در نهايت، در مباحث کنوني در حول مفهوم تاريخ تقريبا همه چيز به زير سئوال رفته است: از اينکه آيا تاريخ به گونه اي که باستان شناسان و تاريخ دانان کلاسيک روشي براي ثبت حافظه از طريق «خط» مي دانستنند، تا تاريخ به مثابه روايت فرهنگي دولت هاي ملي. تنها يک امر مسلم است و آن اينکه ما ناچاريم هر چه بيشتر تعاريف، روايت ها و تفسير هاي پسا آنال از تاريخ را بپذيريم، تعاريف و تفاسيري که چند اصل را به مثابه نقاط حرکت اعلام مي کنند: نخست آنکه تطور گرايي را چه در شکل تک خطي و چه در شکل چند خطي و حتي پيچيده آن از مباحث خود کنار بگذاريم و تلاش کنيم مقهوم زنجيره هاي منطقي را به صورت هاي نه لزوما زماني بازسازي کنيم؛ سپس آنکه بپذيريم که روايت «رسمي» تاريخ نمي تواند جز روايتي هژمونيک باشد که به دليل همين هژمونيک بودن به شدت دستکاري شده و دستکاري کننده است؛ و سرانجام سوم آنکه در نهايت، چيزي نيست جز روايت هاي بي شماري که از ابعاد مختلف وقايع دروني را از خلال ساختارهاي زبان شناختي و شناختي مي گذرانند و بر اساس نظام هاي اجتماعي به بازنمودها و کنش هايي تبديل مي کنند که «جامعه بودگي» را ممکن کنند و براي يک پژوهشگر لازم است پيش از آنکه از «تاريخ» درس بگيرد، متوجه اين ساختارهاي دستکاري کننده باشد که اغلب به صورت ناخود آگاه و دروني شده عمل مي کنند و زبان آنها نيز عموما زباني است که کاملا با حوزه علمي انطباق دارد.
از تاريخ در رابطه با فرهنگ در چشم اندازي کوتاه و ميان مدت مي توان دو انتظار داشت: نخست آنکه به مثابه عاملي در انسجام ملي در چارچوب دولت هاي ملي عمل کرده و ايجاد حافظه ها و احساس هاي تعلق به سرنوشت مشترک نمايد که اين امر بديهتا با تکيه زدن بر رومانتيسم و زبان امکان پذير است و از سوي ديگر آنکه بتواند به مثابه انباشت بزرگي از مواد خام و مجموعه اي از عناصر بي پايان و قابل ترکيب به اشکالي بي پايان و در اندازه ها و کميت ها و کيفيت هاي مختلف انديشه فرهنگي و يافتن راه هاي کاربردي براي بهبود زندگي انسان ها در جوامع کنوني را ممکن کند.

روز اول دسامبر (دهم آذرماه) هرسال روز جهاني پيکار با ايدز نامگذاري شده است. در اين روز به جهانيان هشدار داده مي شود که در برابر اين بيماري واگيردار و ...

● اکديان اکديان، قومي سامي نژاد بودند که در شهر اکّد زندگي مي کردند. شهر اکّد شهري بود در کرانه باختري رود فرات و ميان شهرهاي سيپّار و کيش قرار داشت. ...

ايريدولوژي، شکلي از تشخيص بيماري است. که در آن، رنگها و ساير خصوصيات الياف قدامي عنبيه براي اطلاع در مورد سلامتي بيمار، معاينه مي شوند. متخصصان مشاهدا ...

● تعريف : استفاده صحيح از تنفس ، جهت درمان را تنفس در ماني گويند . ● تاريخچه : در حالي که اضطراب اغلب از آرامش طبيعي ما جلوگيري مي کند ، يکي از ساده ت ...

چون هر سه پيشوا در زمان واحد وارد عمل شدند و با پادشاهي سکا به رهبري «ايشپاکاي» و پادشاهي ماننا به رهبري «آخسري» متحد بودند، قيام کنندگان توانستند در ...

آجر از قديمي ترين مصالح ساختماني است که قدمت آن بنا به عقيده برخي از باستان شناسان به ده هزار سال پيش مي رسد.در ايران بقاياي کوره هاي سفال پزي و آجر پ ...

غرور و استبداد در اواخر کار آسيتاگ، او را برخلاف طبيعت خويش به جنگجويي هم سوق داد. در واقع تا وقتي که بختنصر داماد وي بر بابل فرمان مي راند وي به وسوس ...

موضوع تاريخِ شفاهي آموزشِ تاريخ در دانشگاههاي ايران، از مباحثي است که تاکنون بدان پرداخته نشده است. به طور يقين در اين فرصت کوتاه نيز تنها ميتوان به ط ...

دانلود نسخه PDF - تاريخ و فرهنگ