up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله تاريخ نگاران PDF
QR code - تاريخ نگاران

تاريخ نگاران

تاريخ نگاران بزرگ ايران در سده هاي آغازين اسلام

هر چند از ايران باستان کتابي تاريخي بر جاي نمانده، اما از اشاره هاي مورخان يوناني مي توان دريافت که سنت تاريخ نويسي در ميان ايرانيان نيز وجود داشته است و دست کم سالنامه هايي که دربردارنده فهرست رويدادها بوده اند، در دربارهاي سلطنتي تدوين و نگهداري مي شده اند. اين سالنامه ها ادامه سنت رويدادنگاري آشوريان و بابلي ها بود.
پس از ورود اسلام به کشورمان، سنت تاريخ نگاري در ايران به تدريج به چنان شکوفايي مي رسد که در سده هاي هفتم و هشتم قمري، تاريخ هايي نگارش مي شوند که هر يک از آنها را بايد نمونه درخشان رويدادنگاري در نظر گرفت. در اين زمان مورخان دانشمندي مانند خواجه رشيدالدين فضل الله همداني (۶۴۸ ۷۱۸ ه ق) نه تنها به ثبت تاريخ ايران مي پردازند، بلکه تاريخ جهان شناخته شده روزگارشان را هم مورد توجه قرار مي دهند. بدين گونه تواريخي پديد مي آيند که برجستگي و ارزش نماياني دارند.
اگر از سبک نوشتاري تواريخ سده هاي پس از آن بگذريم و شيوه پيچيده گويي بسياري از تاريخ نويسان قرن هاي دهم تا سيزدهم را ناديده بگيريم، مي توان گفت که سنت تاريخ نويسي در ايران، همچنان پايدار مي ماند و کتاب هايي پديد مي آيند که در شمار بهترين نمونه هاي رويدادنگاري محسوب مي شوند. دقت مورخاني نظير ميرزامهدي خان استرآبادي در ثبت رخدادهاي روزگار نادرشاه افشا (با همه انتقادهايي که از کتاب او کرده اند) يک نمونه از کار تحسين برانگيز نويسندگان و مورخان ايراني به شمار مي رود. البته تنگناهايي را که اين مورخان در نوشتن تاريخ راستين و بي دروغ روزگار خود داشته اند، نبايد ناديده گرفت. خصلت هاي استبدادي پادشاهان، بسياري از مورخان را از بازگويي حقايق تاريخي بازمي داشت.
اين نيز گفتني است که گاه سنت تاريخ نويسي در ايران با تملق و چاپلوسي و قلب واقعيت آميخته مي شده است. نمونه اين دست تواريخ درباري، متأسفانه اندک نيست. همان ميرزامهدي خان استرآبادي که تاريخ با ارزش «جهانگشاي نادري» را نوشته است، با نگارش کتابي به نام «دره نادره» چنان زبان به تملق گويي و چرب زباني مي گشايد که خواننده امروزي را از شيوه تاريخ پردازي او، بيزار مي سازد.
با همه اينها بايد گفت که دامان مورخان بزرگ و نامور ايراني از گمان دروغ به دور است و آنها توانسته اند که با پايبندي به حقيقت و راستي، حوادث روزگارانشان را ثبت کنند و بنويسند. مثال روشن اين سخن، ابوالفضل بيهقي و تاريخ نامدار اوست که اهميت و ارزش بي مانند کتاب او بر کسي پوشيده نيست. او با آن که همواره ستايشگر سلطان روزگار خود بوده است، به هيچ روي از بازگويي حقيقت سر باز نمي زند و خود را نسبت به آيندگان متعهد و پاسخگو مي داند.
در اين نوشته که بر پايه بررسي تواريخ مهم و باارزش ايران (از سده هاي آغازين اسلامي تا پايان عصر قاجاري) شکل گرفته، تلاش شده به زندگي شماري از مورخان نامور ايراني – تا جايي که بررسي هاي تاريخي بر زندگي آنان روشني افکنده است – و محتواي اثري که آفريده اند، اشاره شود.
۱) ابوعلي محمدبن محمد بلعمي، قرن چهارم، نويسنده بلعمي.
۲) ابوسعيد عبدالحي بن ضحاک گرديزي، قرن پنجم، نويسنده تاريخ گرديزي.
۳) ابوالفضل بيهقي دبير، قرن پنجم، نويسنده تاريخ بيهقي.
۴) راوندي، قرن ششم، نويسنده راحه الصدور و آيه السرور در تاريخ آل سلجوق.
۵) عطاملک جويني، قرن هفتم، نويسنده تاريخ جهانگشا.
۶) رشيدالدين فضل الله همداني، قرن هفتم، نويسنده جامع التواريخ.
۷) منهاج السراج جوزجاني، قرن هفتم، نويسنده طبقات ناصري.
۸) شرف الدين عبدالله، قرن هفتم، نويسنده تاريخ وصاف.
۹) حمدلله مستوفي قزويني، قرن هفتم، نويسنده تاريخ گزيده.
۱۰) محمد بن علي شبانکاره اي، قرن هشتم، نويسنده مجمع الانساب.
۱۱) احمد بن جلال الدين محمد فصيحي خوافي، قرن نهم، نويسنده مجمل فصيحي.
۱۲) شرف الدين يزدي، قرن نهم، نويسنده شرفنامه.
۱۳) شهاب الدين عبدالله حافظ ابرو، قرن دهم، نويسنده زبده التواريخ.
۱۴) کمال الدين عبدالرزاق سمرقندي، قرن نهم، نويسنده مطلع السعدين و مجمع البحرين.
۱۵) ميرمحمد بن سيدبرهان الدين خاوند شاه معروف به ميرخواند، قرن دهم، نويسنده روضه الصفا.
۱۶) غياث الدين بن همام الدين معروف به خواندمير، قرن دهم، نويسنده حبيب السير.
۱۷) حسن بيک روملو، قرن نهم، نويسنده احسن التواريخ.
۱۸) اسکندر بيک منشي، قرن يازدهم، نويسنده عالم آراي عباسي.
۱۹) ميرزامهدي خان استرآبادي، قرن دوازدهم، نويسنده جهانگشاي نادري.
۲۰) ابوالحسن بن محمد امين معروف به گلستانه، قرن دوازدهم، نويسنده مجمل التواريخ بعد از نادر.
۲۱) رضاقلي خان هدايت، قرن سيزدهم، نويسنده روضه الصفاي ناصري.
۲۲) ناظم الاسلام کرماني، قرن چهاردهم، نويسنده تاريخ بيداري ايرانيان.

روز اول دسامبر (دهم آذرماه) هرسال روز جهاني پيکار با ايدز نامگذاري شده است. در اين روز به جهانيان هشدار داده مي شود که در برابر اين بيماري واگيردار و ...

● اکديان اکديان، قومي سامي نژاد بودند که در شهر اکّد زندگي مي کردند. شهر اکّد شهري بود در کرانه باختري رود فرات و ميان شهرهاي سيپّار و کيش قرار داشت. ...

ايريدولوژي، شکلي از تشخيص بيماري است. که در آن، رنگها و ساير خصوصيات الياف قدامي عنبيه براي اطلاع در مورد سلامتي بيمار، معاينه مي شوند. متخصصان مشاهدا ...

● تعريف : استفاده صحيح از تنفس ، جهت درمان را تنفس در ماني گويند . ● تاريخچه : در حالي که اضطراب اغلب از آرامش طبيعي ما جلوگيري مي کند ، يکي از ساده ت ...

چون هر سه پيشوا در زمان واحد وارد عمل شدند و با پادشاهي سکا به رهبري «ايشپاکاي» و پادشاهي ماننا به رهبري «آخسري» متحد بودند، قيام کنندگان توانستند در ...

آجر از قديمي ترين مصالح ساختماني است که قدمت آن بنا به عقيده برخي از باستان شناسان به ده هزار سال پيش مي رسد.در ايران بقاياي کوره هاي سفال پزي و آجر پ ...

غرور و استبداد در اواخر کار آسيتاگ، او را برخلاف طبيعت خويش به جنگجويي هم سوق داد. در واقع تا وقتي که بختنصر داماد وي بر بابل فرمان مي راند وي به وسوس ...

موضوع تاريخِ شفاهي آموزشِ تاريخ در دانشگاههاي ايران، از مباحثي است که تاکنون بدان پرداخته نشده است. به طور يقين در اين فرصت کوتاه نيز تنها ميتوان به ط ...

دانلود نسخه PDF - تاريخ نگاران