up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله تاريخ ايران PDF
QR code - تاريخ ايران

تاريخ ايران

تاريخ ايران در گنجينه فلک الافلاک

کلمه موزه، ريشه يوناني دارد و يکي از معاني آن مجلس يا محفل است. موزه ها در افسانه هاي يوناني ۹ الهه هستند که همگي دختران زئوس يا خداي خدايان محسوب شده و منبع الهام شاعران، هنرمندان، موسيقي دان ها، فلاسفه و دانشمندان به شمار مي آمدند.
در يونان باستان معابدي به نام موزئون (Mouseion) براي پرستش اين الهه ها وجود داشته که بعدها محلي براي نگهداري هداياي ارزشمندي شد که به آنها تقديم مي شده است. اما موزه ها و مجموعه ها به سبک امروزي در دوران رنسانس به وجود آمدند و مثل بسياري از پديده هاي مدرن ديگر، موزه نيز سوغاتي از فرنگ براي ما بود. سوغاتي که نخستين بار به دربار پادشاهان قاجار راه يافت و بعدها عمومي شد.
موزه را مي توان محل نگهداري آثار گذشتگان و نمايش و انتقال آنها به آيندگان، شناخت و نمايش سهم اقوام و ملل در فرهنگ و تمدن جهاني، ايجاد و تقويت تفاهم ميان ملل و اقوام، جلوگيري از انهدام فرهنگ بومي و ايجاد مانع در برابر فرهنگ هاي سرگردان و نامأنوس و نيز به نمايش گذاشتن نشانه هاي فرهنگي يا طبيعي به منظور آموزش، پژوهش و ارزش دادن به اين مجموعه ها و لذت بردن از آنها دانست.
● موقعيت و پيشينه موزه لرستان
موزه مردم شناسي لرستان به عنوان يکي از غني ترين موزه هاي مردم شناسي کشور در صحن دوم قلعه فلک الافلاک در مرکز شهر خرم آباد قرار دارد. اين موزه پس از نخستين موزه مردم شناسي لرستان که در سال هاي ۶۳ ۱۳۵۴ به همت مرکز مردم شناسي ايران و اداره فرهنگ و هنر وقت لرستان باعنوان «موزه مردم شناسي منطقه اي لرستان» در قلعه فلک الافلاک برپا بود، دومين موزه مردم شناسي است که در ۲۸ ارديبهشت سال ۱۳۸۱ در همين مکان گشايش و در سال هاي ۸۴ ۸۳ نيز بخش هاي موسيقي و نان به آن اضافه شد.
طراحي و اجراي موزه از سوي مهندس بهنام سيف الهي و عليرضا فرزين انجام شده است. پيکره هاي قرار گرفته در صحن ها با ابتکار ناصر هوشمند وزيري، استاد برجسته مجسمه سازي کشور شاخته شد و اجراي ماکت ها و گردآوري برخي از اشياي آن را استاد محمد حسين آزاد بخت و آقاي حشمت آزادبخت انجام داده اند.
ساختمان موزه بخشي از قلعه فلک الافلاک است. اين قلعه با ۵ هزار و ۳۰۰ متر مربع مساحت، ۲ صحن، ۸ برج، ۳۰۰ جان پناه و چاهي به عمق ۴۰ متر در مرکز شهر خرم آباد بر بالاي تپه اي باستاني واقع شده است. ساخت نخستين اين بناي شکوهمند تاريخي را به زمان شاپور اول ساساني نسبت مي دهند. اين بنا در سال ۱۳۴۹ به عنوان يک اثر نفيس فرهنگي، تاريخي به شماره ۸۸۳ در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيد و درحال حاضر از اين مکان به عنوان موزه موقت مردم شناسي و باستان شناسي لرستان استفاده مي شود.
● بخش هاي موزه
موز ه اي که هم اکنون پذيراي بازديدکنندگان و علاقه مندان است با مجموعه اي اشياي مربوط به زندگي بومي مردم لرستان که در ساليان متمادي از مناطق روستايي، عشايري و شهري گردآوري شده اند، همراه با چيدماني متناسب با معماري داخلي بنا در ۱۲ بخش به نمايش گذارده شده است.
▪ بخش نخست، تولد، باورها و اعتقادات
اين بخش با ويترين هاي مربوط به اشياي تولد، باورها و اعتقادات آغاز مي شود.
اشيايي با باورهاي کهن نظير، گژک (مهره)، آويزه هاي اسفن (اسپند)، سرکبک، چراغ گرد سوز، لمپا، چراغ پيه سوز و ... . ويترين ديگر مربوط به اين بخش، اشياي مربوط به کتابت است که عبارتند از : عقدنامه قديمي، اسناد مالکيت، قلمدان، قلم ني ، جوهردان، کتاب هاي قديمي شيرين و فرهاد، هزار و يک شب، شاهنامه، حيات المتقين و ... .
ويترين تعزيه با مجموعه اي از اشياي مربوط به شبيه خواني مانند کلاه خود، تن پوش ، زره، سپر، شمشير، نسخ خطي شبيه خواني و ... .
ويترين پوشاک سنتي مردان و زنان با مجموعه اي از انواع سرپوش و تن پوش هاي زنانه و مردانه مانند گت، گل وني، مي نا، لچک، کلاه نمدي، شال، ستره، چوغا، کلنجه، سرداري، جليقه و زيورآلات در اين بخش قرار گرفته اند.
در قسمت انتهايي فضاهاي جانبي اين بخش، صحنه هايي از فعاليت زن و مرد کولي (خراط)، کشاورزان و مرد آهنگر به نمايش گذارده شده است.
صحنه کولي ها
زن و مرد کولي (خراط) در حال تهيه ابزار و وسايل کشاورزي نظير: شن (آشير)، کم (نوعي الک، غربال)
صحنه کشاورزي
مرد کشاورز با گاوآهني (دار و برگ) در حين شخم زدن زمين است و در گوشه ديگر آن مرد کشاورز سوار بر خرمن کوب سنتي در حال کوبيدن خرمن گندم ديده مي شود.
صحنه مرد آهنگر
درکنار کوره اي قديمي چهره مردآهنگر، در حالي که پتک بر سندان مي کوبد در ميان مجموعه اي از دست ساخته هاي خود مانند، ابزار و يراق درهاي قديمي، لگام و رکاب اسب، انواع کرکيت (دفتين) جلوه اي ديگر به اين مجموعه بخشيده است.
در قسمت ديگر اين بخش عکس هايي از طبيعت و زندگي بومي مردم لرستان به نمايش گذاشته شده است. آبشارها، سراب ها، چهره هاي بومي، کشاورزي سنتي، صنايع دستي و دامداري.
▪ بخش دوم : مراسم عروسي
همراه با نواي شورانگيز ساز و دهل که در اين سالن به گوش مي رسد، صحنه هايي از مراسم عروسي بومي به نمايش گذارده شده است.
در اين قسمت، عکس هايي مربوط به سران طوايف لر در دوره قاجار به نمايش گذاشته شده است. اين عکس ها از سوي عکاسان دارالخلافه قاجار در سال هاي ۱۹ ۱۳۱۸ هجري قمري، هنگامي که مسعود ميرزا حاکم لرستان را همراهي مي کرده، گرفته شده است. نگاتيوهاي اين تصاوير هم اکنون در آلبوم خانه سلطنتي کاخ موزه گلستان نگهداري مي شود.
▪ بخش سوم: مشاغل سنتي
مجموعه اشيا و صحنه هاي فعاليت حرفه اي، جلوه اي از فناوري هاي سنتي مردم لرستان را به نمايش گذارده است. در زير طاق نماهاي اين سالن که يکي از وسيع ترين فضاهاي داخلي قلعه است، مجموعه اي از ظروف فلزي مخصوص پذيرايي از ميهمانان، ابزار و يراق سوارکاري، جنگ افزارهاي بومي و صحنه هايي از پيکره پيشه وران سنتي نظير: مرد سراج در حال تهيه وسايل سوارکاري، مرد ورشوساز در حال چکش کاري ظروف ورشو، مرد خراط در حال درست کردن وسايل چوبي و کار با گيره خراطي ديده مي شود.
▪ بخش چهارم: مراسم سوگواري
در لرستان سوگ و سوگواري را به گويش لري پرس pors و در گويش لکي پرس pers مي گويند. اجراي سنتي اين مراسم گوشه هايي از شاهنامه را تداعي مي کند. در اين سالن همراه با نواي چمري ساز و دهل طنين غمگنانه مويه ها، صحنه هايي از اين مراسم به نمايش گذارده شده است.
مراسم سوگواري ايام محرم خرم آباد از جمله موضوعاتي است که در اين سالن ديده مي شود.
▪بخش پنجم: سنگ گورها
در گورستان هاي قديمي لرستان با تأثير از تنوع فرهنگ بومي سنگ گورهاي گوناگوني قابل مشاهده است که قديمي ترين آنها مربوط به دوره سلجوقيان بوده است. ابعاد شکل و نوع نقوش اين سنگ گورها متناسب با موقعيت اجتماعي افراد بوده است و
سنگ گور مردان و زنان نيز متفاوت است. نقوش مربوط به مردان عبارت است از مرد شکارچي و جنگاور درحال تيراندازي و تاختن با اسب و... و نقوش مربوط به زنان عبارت است دار قاليبافي، آينه، شانه، پرنده و... .
▪ بخش ششم: سالن نمايش
در اين سالن با ايجاد امکانات صوتي و تصويري، فرصتي فراهم شده است تا بازديدکنندگان بتوانند با جلوه هايي ديگر از فرهنگ و تاريخ لرستان آشنا شوند.
▪ بخش هفتم: نخ ريسي
نخ ريسي (موتابي) يکي از صنايع قديمي لرستان است که اکنون به ۲ شيوه تداوم دارد، توليد نخ با استفاده از دوک که بيشتر زنان عشاير براي بافت سياه چادر و چيت با بهره گيري از موي بز انجام مي دهند و ديگري توليد نخ با استفاده از چرخ که از سوي استادکاراني در بازار قديمي بروجرد صورت مي پذيرد صحنه هايي از اين ۲ شيوه در اين بخش قابل مشاهده است.
▪ بخش هشتم: دست بافته هاي بومي
مجموعه صحنه هاي زنان بافنده لر و نمونه هاي به نمايش گذارده شده نشانگر نقش مؤثر زنان عشاير و روستايي در خلق اين آثار است. از نقش ساده يک سياه چادر تا نقوش درهم تنيده يک گبه گستره اي از رنگ، نقش، فنون زندگي را به نمايش گذارده است.
گبه (قالي)، لي (گليم)، دوار (سياه چادر)، ماشته (جاجيم)، هوراسبو (خورجين اسب)، خوآدو (نمکدان)، چيت (چيغ) و... از جمله دست بافته هايي است که نمونه هايي از آنها همراه با کارگاه هاي واقعي و پيکره هاي انساني بافندگان آنها در اين سالن در معرض ديد علاقه مندان قرار گرفته است.
▪ بخش نهم: مسکن عشاير
در گوشه اي از سالن نمونه اي از يک سياه چادر منطقه هوميان کوهدشت در مقياس ۱ ۶ با تمامي جزييات، ابزار و وسايل زندگي عشاير برپا شده است. در قسمت ديگر آن همراه با آواي مشک زني پيکره هايي از زنان عشاير و روستايي که نقش بسزايي در زندگي به عهده دارند، درحال انجام فعاليت هاي روزمره زندگي مانند: مشک زني، تهيه دوغ، کره، سبدبافي، تهيه خوراک و بچه داري ديده مي شود.
▪ بخش دهم: موسيقي لرستان
به گواه اشياي مکشوفه مفرغي لرستان و آواهاي به يادگار مانده و رقص هاي بومي که هنوز هم در ميان مردم اجرا مي شود، موسيقي لرستان يکي از گنجينه هاي کهن موسيقي اقوام ايراني است. در اين بخش انواع سازهاي بومي لرستان نظير سرنا، دهل، کرنا، کمانچه، تنبک و... به نمايش گذاشته شده است. در ميان همين مجموعه تصاوير و پيکره ها از استادان معاصر موسيقي لرستان نظير: شاه ميرزا مرادي،
سرنا نواز شهير لرستاني که از سوي جشنواره آوينيون فرانسه لقب مرواريد اقيانوس را گرفت، زنده ياد عليرضا حسين خاني (کمانچه نواز)، نجف علي ميرزايي (تنبورنواز)، همت علي سالم (کمانچه نواز و ترانه سرا)، پيرولي کريمي (کمانچه نواز) و... توجه هر بيننده اي را به خود جلب مي کند. بازديدکنندگان مي توانند براي آشنايي بيشتر با موسيقي لرستان از سيستم هاي صوتي و تصويري موجود در اين بخش بهره جويند.
▪ بخش يازدهم: شکار
در گذشته، شکار و شکارگري يکي از شيوه هاي معيشت در جوامع ايلي بوده است. در اين قسمت نمونه اي از شکار کبک که به وسيله پرده رنگين از سوي شکارچي براي فريب دادن کبک ها در فصل زمستان به کار برده مي شد در معرض ديد علاقه مندان قرار گرفته است.
▪ بخش دوازدهم: تهيه نان
تهيه نان که يکي از نيازهاي حياتي بشر است در فرهنگ بومي مردم لرستان تا پيش از دست يابي به تکنولوژي جديد از تنوع بسياري برخوردار بوده است. در اين بخش نمونه هايي از فناوري هاي تهيه نان مانند آسياب آبي، آسياب دستي، شيوه هاي پخت نان به همراه ظروف مربوط به نگهداري غلات و پخت نان در معرض ديد عموم قرار گرفته است.

روز اول دسامبر (دهم آذرماه) هرسال روز جهاني پيکار با ايدز نامگذاري شده است. در اين روز به جهانيان هشدار داده مي شود که در برابر اين بيماري واگيردار و ...

● اکديان اکديان، قومي سامي نژاد بودند که در شهر اکّد زندگي مي کردند. شهر اکّد شهري بود در کرانه باختري رود فرات و ميان شهرهاي سيپّار و کيش قرار داشت. ...

مهاجرت نخبگان تنها سبب کاهش ميانگين ضريب هوشي ملل نمي شود، بلکه اين کشورها را از نوابغ تهي مي سازد. اعلام ميانگين ضريب هوشي ۸۴ براي ايراني ها، سبب تعج ...

ايريدولوژي، شکلي از تشخيص بيماري است. که در آن، رنگها و ساير خصوصيات الياف قدامي عنبيه براي اطلاع در مورد سلامتي بيمار، معاينه مي شوند. متخصصان مشاهدا ...

چون هر سه پيشوا در زمان واحد وارد عمل شدند و با پادشاهي سکا به رهبري «ايشپاکاي» و پادشاهي ماننا به رهبري «آخسري» متحد بودند، قيام کنندگان توانستند در ...

نام علمي: Colchicum Stevenii خانواده: گل حسرت ها Colchicaceae راسته: لاله ها Liliales رده: تک لپه اي ها Monocotyledones گل حسرت در پاييز گل مي دهد. ...

پنجم اسفند را در ايران روز بزرگداشت خواجه نصيرالدين طوسي وروز مهندسي نامگذاري کرده اند.به همين مناسبت و با چند روز تاخير، با نگاهي اجمالي، به بررسي زن ...

استاد عبدالکريم قريب در سال ۱۲۹۱ ه . ش در خيابان عين الدوله تهران ديده به جهان گشود. پدرش ميرزا مصطفي خان مستوفي، فرزند ميرزا عبدالکريم مستوفي گرگاني ...

دانلود نسخه PDF - تاريخ ايران