up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله بکر زايي PDF
QR code - بکر زايي

بکر زايي

بکر زايي (parthenogenesis)

بکرزايي نوعي توليد مثل غير جنسي است که در آن از تخمک لقاح نيافته يک فرد کامل به وجود مي آيد. اين پديده در تعداد زيادي از بي مهرگان و مهره داران شامل گونه هايي نظير نماتودها، شکم پايان (Gastropods)، سخت پوستان (Crustaceans) ، حشرات به خصوص زنبور عسل و زنبور وحشي (Wasps) ، ماهي ها، دوزيستان و خزندگان ديده مي شود. برخي گونه ها به ندرت و در شرايط خاصي اقدام به بکرزايي مي کنند ومعمولا بکرزايي و توليد مثل جنسي به طور متناوب انجام مي شود يعني چندين نسل از طريق بکرزايي توليد مثل کرده و در برخي شرايط دوباره از طريق جنسي، توليد مثل صورت مي گيرد. درحقيقت بکر زايي در برخي گونه ها به عنوان نوعي سازگاري براي بقا در شرايط فشارهاي محيطي و کاهش شديد تعداد افراد جمعيت رخ مي دهد.
● انواع بکرزايي:
بکرزايي نادر (Exceptional) : در اين جانداران به طور معمول تخمک هاي لقاح نيافته از بين مي روند و تنها به صورت تصادفي يا استثنايي در تخمکي بکرزايي انجام مي شود.
بکرزايي منظم (Regular) : در برخي گونه ها تخمک هاي لقاح نيافته بطور معمول از طريق بکرزايي نسل بعد را به وجود مي آورند که به اين نوع بکرزايي، فيزيولوژيک يا نرمال هم گفته مي شود.
بکرزايي اختياري (Facultative) : تخمک ها چه بارور شوند يا نشوند توانايي ايجاد فرد جديد را دارند اما در اثر بکرزايي فقط يک جنس به وجود مي آيد (Thelytoky). در چندين گونه از حشرات بکرزايي از نوع اختياري مي باشد و تخمک هاي بارور نشده تنها يک جنس را به وجود مي آورند و جنس ديگر از تخم هاي لقاح يافته به وجود مي آيد. به عنوان مثال در زنبور عسل (Apis mellifica) هميشه جنس نر از طريق بکرزايي و جنس ماده از طريق جنسي به وجود مي آيد و تنها بر اساس ميزان تغذيه، لارو به ملکه (بالغ از نظر جنسي) و کارگر (نابالغ از نظر جنسي) تبديل مي گردد. اگر ذخيره اسپرمي ملکه (اسپرماتوفرها) فرسوده باشد و يا اينکه ملکه جفت گيري انجام نداده باشد در آن صورت ملکه قادر به گذاشتن تخمک بارور نخواهد بود و تمامي فرزندان در جمعيت نر خواهد بود و يا در صورت نبود ملکه در آن جمعيت، ماده هاي کارگرها اقدام به تخم گذاري خواهند کرد و باز جمعيت نر خواهد بود. موقعيت مشابهي در حشره ساس سپري (Shield bug) ديده مي شود و از تخمک هاي لقاح نيافته ماده ها(thelytoky) به وجود مي آيند و در شپشک- شته تخم هاي لقاح نيافته هم به جنس نر و هم به جنس ماده مي توانند تبديل شوند (amphitoky or deutrotoky).
بکرزايي چرخه اي يا هتروژني(cyclic or heterogeny): شکلي از زندگي مي باشد که در آن بکرزايي و توليد مثل جنسي به تناوب صورت مي گيرد. در کرم هاي روتيفر و کک آبي (water fleas) تخمک ها در صورت بارور شدن در طي زمستان به صورت غير فعال باقي مي مانند چنين تخمک هايي زرده بيشتر و اندازه بزرگتري نسبت به ساير تخمک ها و رشد و نمو آهسته تري دارند در مقابل تخمک هايي که در تابستان به تعداد زياد تشکيل مي شوند اندازه کوچک و رشد نمو سريع تري داشته و از طريق بکرزايي نسل بعد را به وجود مي آورند. بکرزايي را ميتوان بر اساس تعداد کروموزمهاي سلول هاي حاصل نيز تقسيم کرد. در بکرزايي هاپلوئيدي (Haploid Parthenogenesis)، زاده ها از تخمک هاي هاپلوئيدي به وجود مي آيند نظير زنبورهاي نر که هاپلوئيد مي باشند اما کارگران و ملکه ديپلوئيد مي باشند. بکرزايي هاپلوئيد همچنين در تعدادي از گياهان گلدار نظير سيب خاردار، تنباکو، برنج، ذرت و گندم ديده مي شود.
بکرزايي ديپلوئيدي(Diploid Parthenogenesis) به چندين روش به وجود مي آيد. اول اينکه ممکن است هسته تخمک هاي هاپلوئيدي با همديگر يا با هسته جسم قطبي ثانويه مي توانند ترکيب شوند و يا در صورت عدم انجام کامل ميوز، تخمک هاي ديپلوئيد به وجود آيند. بکرزايي ديپلوئيدي بسيار معمولتر از نوع هاپلوئيدي مي باشد که در حشراتي نظير gall wasp و کرمهاي حلقوي و کرم کبد گوسفند و در گياهان گلدار نظير گل قاصدک ديده مي شود.بکرزايي به غير از نوع طبيعي به طريق مصنوعي نيز قابل انجام است اين عمل در اکثر شاخه هاي جانوري نظير دوزيستان و پستانداران قابل انجام مي باشد. در روش مصنوعي به روش ميتوان تخمک ها را وادار به تقسيم و رشد ونمو نمود. قرار دادن تخمک ها در محيط هايي با محلولهاي نمکي هيپوتونيک و يا هيپرتونيک ، اسيدهاي رقيق، مواد قليايي، سموم، مواد مخدر و يا با روش هاي فيزيکي نظير تغييرات دمايي، تشعشع، شوک الکتريکي، اشعه ماوراي بنفش و يا وارد کردن سوزن مي توان انجام داد.
▪ Gynogenesis: در اين روش اسپرم وارد تخمک شده ولي بدون ترکيب پرونوکلئوس ها ، اسپرم دژنره شده و تخمک شروع به تکوين مي نمايد. اين عمل را مي توان به صورت تجربي در توتياي دريايي يا تخم هاي دوزيستان با ورود اسپرم به درون تخمک و از بين بردن هسته ي اسپرم از طريق تشعشع انجام داد و يا مي توان با وارد کردن اسپرم ساير گونه ها به تخمک اما بدون ترکيب هسته ها نيز انجام داد.
▪ Androgenesis: يا بکرزايي جنس نر که در آن زاده ها از طريق گامت هاي نر به وجود مي آيند. آندروژنز مصنوعي در اسپرم توتيا، پستانداران و دوزيستان ديده مي شود. اين عمل را مي توان با نفوذ اسپرم به درون تخمک بدون هسته انجام داد. آندروژنز مصنوعي در اسپرم موش از طريق ورود اسپرم به تخمک و سپس حذف هسته تخمک از طريق مکش ، امکان پذير شده است.
بکرزايي در زنبور عسل
معروف ترين جامعه از ميان چهار نوع حشره ي اجتماعي _ موريانه ها ، مورچه ها ، زنبور هاي عسل و زنبور هاي بزرگ – به زنبور عسل تعلق دارد . جمعيتي از اين زنبور ها شامل سه طبقه اجتماعي با ساختمان بدني کاملا مشخص است که عبارتند از يک ملکه ، ده ها يا صد ها زنبور نر و حدود ۲۰ تا ۸۰ هزار زنبور کارگر . ملکه و نرهاي بدون نيش بارورند و عمل اصلي آنها توليد مثل کردن است . کارگر ها که جثه اي کوچکتر دارند ، همگي ماده هاي عقيمند . کارگر ها لانه يا کندو را مي سازند ، از کلوني در برابر زنبور هاي غريبه و دشمنان محافظت مي کنند ، غذا جمع مي آورند ، به ملکه و نر ها غذا مي دهند و از نوزادان پرستاري مي کنند .
هنگامي که جمعيت درون يک کندو.زياد از حد شود ملکه ،چند زنبور نر و چندين هزار کارگر از کلوني جدا مي شوند . اين زنبور هاي مهاجر به طور موقت بر روي درخت يا جايگاه مناسب ديگري ساکن مي شوند تاکندويي تازه يافت شود. درکندوي قبلي هم کارگرها ي باقيمانده به پرورش چند تخم ملکه درجايگاه هاي بزرگ و ويژه مي پردازند . ازاين تخم ها،ملکه اي تازه پديد خواهد آمد . نخستين ملکه اي که از جايگاه خود خارج شود ،فورا به جستجوي جايگاههاي ساير ملکه ها مي پردازد و بانيش زدن آنها را از پا درمي آورد . اگر اتفاقا دو ملکه همزمان از جايگاه درآيند ،فورا نبردي مرگ بار را آغاز مي کنند ،تا آنکه فقط يکي از آنها باقي بماند . ملکه جوان و بي رقيب به زودي با يکي از نرها درمي آميزد . ملکه درحين پرواز زفاف به هوامي رود و درآنجا ميليونها اسپرم دريافت مي دارد . اين اسپرمها درکيسه هاي واقع در درون شکم ذخيره مي شوند . اسپرمهاي دريافت شده از همين يک بار جفتگيري تاآخر دوره تخم گذاري ملکه ، باقي مي مانند . درميان تخم هايي که يکي يکي درجايگاه نهاده مي شوند ،حتي دربدن ملکه ي جوان هم بعضي بارور نمي شوند . درملکه پيري که ذخيره اسپرم هاي خود را به پايان رسانده ،هيچکدام از تخم ها بارور نمي شوند و تخم هاي بارور نشده ،زنبورهاي نررا مي سازند . چنين رشد محروم از پدري راکه معمولا درميان حشرات اجتماعي فراوان است بکرزايي طبيعي گويند . تخم هاي بارور شده مبدل به ملکه ،يا زنبور هاي کارگر مي شوند و اين مسئله به نوع غذايي بستگي دارد که کارگرها به نوزاد تازه تشکيل شده مي دهند . نوزاداني که بايد مبدل به زنبور کارگر شوند،غذايي معمولي از دانه گرده گياهان و عسل مي خورند اما ملکه ها زماني تشکيل مي شوند که نوزادان باژله سلطنتي تغذيه شوند اين غذا شامل دانه گرده ، عسل ، و مقدار نسبتا زيادي ويتامين به ويژه اسيد پانتوتنيک است . اما تا زماني که ملکه اصلي سالم و باروري درکندو حضور داشته باشد ،ملکه هاي جديدي پرورده نخواهند شد . اگر سرعت تخم گذاري ملکه از سرعت ساختن جايگاهها زيادتر باشد ،غذايي کمتر دريافت خواهد داشت . دراين صورت از سرعت توليد تخم کاسته مي شود . برعکس ، اگر سرعت تخم گذاري اش کم باشد ، مراقبان، غذايي بيشتر دراختيارش مي گذارند .
ساير حشرات نيز مشابه همين رفتار توليد مثلي را دارند . فعاليت توليد مثلي معمولا محدود به يک ماده است ، بنابر اين تمام افرادجامعه را فرزندان همان يک حشره بايد شمرد . درچنين مواردي ،تمام تشکيلات اجتماعي متکي بر ژنهاي اين حشره ماده است و ژنهاي آن به تنهايي تداوم نسل را برقرار مي دارند . چنين دودمان يک ماده اي نتايج اجتماعي مهمي دارد . رقابت بر سر جفت اصولا در جوامع بسيار پيچيده حشرات وجود ندارد و بدين ترتيب از برخورد ها کاسته مي شود و نظم اجتماعي برقرار مي ماند . يک زنبور کار گر درطول ۶هفته اي که زنده است درمواقع مختلف وظايف گوناگوني را در بر عهده مي گيرد . زنبور هاي جوان ،ابتدا بايد کندو داري کنند و پروازهايي که به منظور جمع آوري غذا صورت مي گيرد برعهده کارگرهاي مسن تر است . زنبوري که به جستجوي غذا مي رود ، دانه گرده سر شار از پروتئين و شهد گل را که محلولي رقيق و شيرين است گرد مي آورد . دانه هاي گرده درون سبد هاي گرده واقع برروي پاهاي عقبي حمل مي شوند ،اما شهد گل را زنبور وارد چينه دان مخصوص خود مي کند که جزئي از لوله گوارش حشره است و در درون آن ،بزاق تا حدي شيره مذکور را گوارش مي دهد . هر زنبور درهنگام بازگشت به کندو ،ابتدا درمدخل آن مورد بازرسي قرار مي گيرد ،سپس دانه هاي گرده همراه رادر يک جايگاه مي نهد و شهد گل رابه درون جايگاه ديگر بر مي گرداند . زنبور هاي ديگر دانه هاي گرده را محکم بسته بندي و تبديل شهد گل به عسل را آغاز مي کنند . اين زنبورها در روي جايگاه هاي پر از شهد گل به سرعت بال مي زنند تا آب ان تبخير شود . سپس در جايگاه پر از عسل را با موم مي پوشانند. در زمستان که دانه گرده در دسترس نيست، عسل غذاي اصلي زنبورها را تشکيل مي دهد.
با نزديک شدن فصل سرما ، همه ي زنبورهاي نر از کندو اخراج مي شوند . نرها فقط غذاي محدود داخل کندو را مصرف مي کنند و هيچ کاري براي جمعيت انجام نمي دهند. زنبورهاي باقيمانده به صورت توده هاي فشرده اي به هم مي آميزند و در همين حال ، آن ها که در درون توده اند ، رو به بيرون مي آيند و آن ها که در سطح جمعيت هستند خود را به درون مي رسانند. بدين وسيله است که توده ي زنبورها حتي در دماي بسيار پايين هم در برابر منجمد شدن مقاومت مي کنند.

بکر زايي (parthenogenesis) بکرزايي نوعي توليد مثل غير جنسي است که در آن از تخمک لقاح نيافته يک فرد کامل به وجود مي آيد. اين پديده در تعداد زيادي از بي ...

واژه کوهزايي (Orogenesis) ، اولين بار توسط زمين ‌شناس آمريکايي (ج.ک. گيلبرت) در سال 1890 ميلادي براي توصيف فرآيند کوهسازي پيشنهاد شد. پيشوند oro در زم ...

مقدمه از اواخر کرتاسه تا اوايل پالئوژن، در بيشتر نواحى ايران، شواهد روشنى از چين‎خوردگى ، ماگمازايى و دگرگونى وجود دارد که با رخداد کوهزايى لاراميد قا ...

بکرزايي نوعي توليد مثل غير جنسي است که در آن از تخمک لقاح نيافته يک فرد کامل به وجود مي آيد. اين پديده در تعداد زيادي از بي مهرگان و مهره داران شامل گ ...

منظور از پاندمي ، يک واگيري جهاني آنفولانزا مي باشد که توسط يک سويه جديد در جمعيت انساني ايجاد مي گردد و باعث ايجاد يک بيماري جدي و بدنبال آن انتقال آ ...

تجربيات متعدد در سطح مزارع مرغداري طي سالهاي گذشته نشان دهنده اين امر است كه بسياري از مسائل و مشكلات مرغداريها در شرايط آب و هواي گرم ناشي از اثرات س ...

امروزه تيروئيد از شايع ترين بيماري هايي محسوب مي شود که در همه سنين بروز مي کند. امروزه تيروئيد از شايع ترين بيماري هايي محسوب مي شود که در همه سنين ب ...

پوست تان را در مقابل آفتاب بيمه کنيد . . . مواجهه با نور خورشيد براي بدن مزايا و معايبي دارد که به طول زمان و تعداد دفعات مواجهه، شدت نور و حساسيت پوس ...

دانلود نسخه PDF - بکر زايي