up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله بيماري كوكسيديوز در طيور PDF
QR code - بيماري كوكسيديوز در طيور

بيماري كوكسيديوز در طيور

افزايش روز افزون جمعيت بشري و محدود بودن منابع طبيعي از يک سو وتوجه انسان به کيفيت زندگي از سوي ديگر، انسان را به تفکري عميق وچالشي عظيم با طبيعت فرا خوانده است. در اين ميان بحث تغذيه و رفع نيازهاي تغذيه اي از اهميت خاصي برخوردار است چراکه از ساليان دور تا به امروز رفع نياز هاي تغذيه اي يکي از اهداف اوليه ولي در عين حال اساسي انسان بوده وخواهد بود.
جامعه اي که نتواند اکثريت نياز هاي غذايي خود را برآورده سازد هرگز نخواهد توانست در ساير عرصه اي علمي وصنعتي موفق باشد وحتي در اهميت بر آوردهاي نياز هاي غذايي همين بس که استقلال وتماميت ارضي وسياسي يک کشور مرهون ومديون استقلال غذايي آن کشور خواهد بود.
به همين دليل و در راستاي رفع نياز هاي غذايي جمعيت جهاني، امروزه تکنيک ها وروش هاي علمي خاصي جايگزين روش هاي سنتي کشاورزي ودامپروري شده ودر واقع ما شاهد جايگزيني صنعت به جاي سنت در بخش کشاورزي ودامپروري هستيم.
از مشخصات مهم صنعت دامپروري افزايش تراکم دام و طيور در فارم هاي جديد و همچنين استفاده بهينه ومعقول از نهاده هاي کشاورزي است. اعمال مديريت هاي خاص علمي در اين فارم ه ا وکوشش در بهبود ضريب تبديل غذايي و تسريع در رشد دام وطيور از خصوصيات ديگر اين صنعت ميباشد.
اما اين افزايش سريع در بازدهي توليد و تغيير در نظام طبيعي زندگي دام وطيور هرگز بدون هزينه نبوده ونخواهد بود، شيوع سريع انواع بيماري ها و پيدايش ناراحتي هاي متابوليک ومشاهده انواع سندرم ها از ثمرات پرورش صنعتي دام وطيورميباشد. در اين ميان برخي از بيماري ها همانند بيماري کوکسيديوز از اهميت خاصي برخوردار است چرا که پارازيت اين بيماري ساليانه ميليون ها دلار خسارت را به بخش دامپروري در سراسر جهان وارد مينمايد.
با توجه به توضيحات سطور فوق لزوم شناخت وپيشگيري ودرمان ومبارزه با بيماري هاي دام وطيور از اهميت خاصي برخوردار بوده ومديريت فارم هاي دامپروري ميبايستي که شناخت کافي از اين بيماري ها داشته باشند.
در سطور آتي سعي خواهد شد که به بررسي بيماري کوکسيديوز در سالن هاي مرغداري پرداخته وراهکارهاي پيشگيري ومبارزه با اين بيماري آورده شود.
● تعريف
ميکروارگانيسم هاي مولد بيماري در طيور وحيوانات ميتواند منشا باکتريايي، ويروسي، انگلي يا پارازيتي وحتي قارچي داشته باشند. در اين ميان کوکسيديوز جزو بيماري هاي انگلي تک ياخته اي ميباشد و مبارزه با کوکسيديوزاز مسائل مهم دامپروري ودامپزشکي است.
کوکسيدياها طيف وسيعي از حيوانات را ميتوانند آلوده نمايند في المثل E.performans و يا E.magna ميتوانند در روده خرگوش ايجاد تورم وخونريزي نمايد. همچنين بسياري از دام هاي شاخدار از کوکسيديوز عذاب ميکشند ونوزادان آنها با بيماري کوکسيديوز حاصل از E.zurni وE.smiti آلوده ميشوند.
عمق آلودگي با کوکسيديوز تا به حدي است که برخي از گونه هاي کوکسيديوز ميتواند حتي ماهي ها را نيز آلوده نمايد. با اين حال اين بيماري با اسهال وتورم روده در طيور خود را نشان ميدهد وبجز کوکسيديوز کليوي غازها، کوکسيديوز طيور اصولا روده هارا مبتلا ميکند.
● تقسيم بندي بيماري هاي انگلي
بيماري هاي انگلي را ميتوان از ابعاد مختلف تقسم بندي کرد. يکي از اين تقسيم بندي ها اشاره به محل زيست انگل در داخل يا خارج بدن دارد طبق اين ديدگاه انگل ها ياپارازيت ها به دو گروه انگل هاي داخلي (Internal Parasite) وانگل هاي خارجي (External Parasite) تقسيم بندي ميشوند. با توجه به محل استقرا ر فرم بالغ انگل کوکسيديا ميتوان گفت که اين بيماري جزو بيماري هاي انگلي داخلي ميباشد.
● تاريخچه بيماري
از زماني که پرورش متراکم وصنعتي طيور مورد توجه قرار گرفته است شاهد وقوع وخسارت هاي ناشي از کوکسيديوز در گله هاي طيور هستيم. اعداد وارقام حاصل از اين خسارت در سراسر جان رقمي نزديک به ۹۰۰ ميليون تا يک ميليارد دلار ميباشد.
ظاهرا اين بيماري به دليل نحوه پرورش طيور به صورت متراکم بستگي دارد به طوري که وقتي تعداد زيادي پرنده جوان وحساس در محيطي قرار بگيرند که براي رشد وتکثير کوکسيديا مساعد باشد نرخ اين بيماري افزايش ميابد.
● سبب شناسي بيماري
عامل اين بيماري تک ياخته اي به نام ايمريا ميباشد. گونه هاي متفاوتي از ايمريا شناخته شده است که داراي ميزبان هاي اختصاصي است واز اين رو بين گونه اي مختلف طيور قابل انتقال نميباشد.
هفت گونه عمده ايمريا در طيور ايجاد بيماري مينمايند که عبارتند از :
▪ ايمريا نکاتريکس E.necatrix
▪ ايمريا ماگزيما E.maxima
▪ ايمريا آسرولينا E.acervulina
▪ ايمريا برونتي E.brunetti
▪ ايمريا تنلا E.tenella
▪ ايمريا ميتيس E.mitis
▪ ايمريا پري کوکس E.praecox
اين گونه هاي مختلف کوکسيديايي به وسيله خصوصيات ميکروسکوپي و محل ترجيحي ايجاد جراحت تفکيک ميشوند. که در سطور آتي به آنها اشاره خواهد شد.
● چرخه بيماري
اين بيماري به وسيله تک ياخته هايي از جنس اپي کمپلسا توليد ميشود که داراي سير تکاملي مستقيم يعني بدون ميزبان واسط ميباشند وبه وسيله اواوسيست (Oocyst) مقاوم انتقال ميابند.در بدن ميزبان انگل در درون ياخته هاي اپي تليال روده ها تکثير ميابد. بيشتر کوکسيدياهاي پرندگان متعلق به جنس ايمريا مي باشند.
ايمرياها در طبيعت فراوان اند ولي بيماري هنگامي ايجاد ميشود که تعداد بسياري زيادي از از پرندگان يک گونه در محلي نگهداري شوند واين امر باعث ايجاد تعداد زيادي ايمريا ميشود که قادر به ايجاد بيماري هستند فلذا بيماري کوکسيديوز در روش مرغداري وسيع ومتراکم واجد اهميت زيادي است.
اواوسيست ها در محيط خارج بوسيله جدار ضخيمي احاطه ميشوند که در داخل داراي ۴ اسپروسيست هستند که هر اسپروسيست هم داراي ۲ عدد اسپروزوئيت بيماري زا ميباشند.
پس از بلع اواوسيست هاگ دار توسط پرنده عوامل مکانيکي وشيميايي روده يعني املاح صفراوي وتريپسين موجب آزاد شدن اسپروسيست ها وسپس اسپروزوئيت بيماري زا ميشود.
اين اسپروزوئيت ها هستند که وارد ياخته هاي مخاط روده شده ودر آنجا به روش شيزوگوني تقسيم ميشوند وازدياد حاصل مينمايند وسپس جدار ياخته روده را شکافته وبه بيرون از ياخته ميريزند و وارد ياخته هاي جديد ميگردند وبدين ترتيب رشد غير جنسي خود را ادامه ميدهند. پس از چندين بار ادامه چرخه شيزوگوني گامت ها در درون ياخته ايجاد ميشوند که به ميکرو گامتوسيت وماکرو گامتوسيت تفکيک ميگردند وتوليد مثل جنسي آغاز ميگردد.
ميکروگامتوسيت تعداد زيادي ميکروگامت را آزاد مينمايد که داراي تاژک هستند وبه طرف ماکرو گامت حرکت مينمايند. ماکروگامتوسيت به صورت يک ماکروگامت در ميآيد که پس از لقاح به زيگوت و سپس به اواويسست تبديل ميشود.
وقتي اواوسيست ها به وسيله مدفوع دفع ميشوند بيماري زا نميباشند بلکه بيماري زايي آنها پس از تبديل شدن به هاگ تامين ميگردد اين امر زماني صورت ميگيرد که در درون اواوسيست ۴ عدد اسپروسيست که هر يک داراي ۲ عدد اسپروزوئيت ميباشد بوجود آيد. لبته سه شرط لازم است که اسپروسيست ها به هاگ تبديل گردند : گرما رطوبت و اکسيژن.
عمل اسپرولاسيون در گرماي ۲۵ الي ۳۰ درجه سانتي گراد در شرايط مطلوب ۱ الي ۲ روز به طول مي نجامد در اين حال ديواره ضخيمي اطراف اووسيست را فرا گرفته وآنرا در برابر تعداد زيادي از عوامل محيطي مقاوم ميسازد و بدين ترتيب اوسيست ها مدتها در محيط خارج فعال باقي مي ماند.
گرماي بالاي ۵۶ درجه سانتي گراد وپايين تر از صفر درجه وهمچنين خشکي اثر زيان آوري بر روي اواوسيست هاي فعال دارد. ولي اواوسيست ها در برابر بيشتر مواد ضد عفوني کننده ها مقاوم هستند و فقط ترکيباتي با وزن مولکولي کم نظير آمونياک و متيل بروميد به طور موثري اواوسيست ها را ميکشند. ولي از انجايي که اين مواد گاز هاي خطرناکي هستند ارزش عملي چنداني براي از بين بردن اواوسيست ها در مرغداري ندارند.
● نشانه هاي باليني
گونه هايي که بيماري زايي بيشتري توليد مينمايند اغلب باعث اسهال ميشود که ممکن است موکوئيدي يا خوني باشند. غالبا به همراه اسهال دهيدراتاسيون به وجود مي آيد. متعاقب اسهال و دهيدراتاسيون بزودي ژوليدگي پرها ،کم خوني، بي حالي، ضعف، جمع کردن سرو گردن به طرف بدن و خواب آلودگي بروز مينمايد.
کوکسيديوز در مرغ هاي تخمگذار با کاهش توليد تخم مرغ مشخص ميگردد وآلودگي پرندگان در حال رشد بويژه جوجه هاي گوشتي باعث ميشود که رشد مناسب آنها سريعا متوقف گردد ميزان واگيري و مرگ ومير در ماکيان بسيار متغير است ولي ممکن است که هر دو بسيار بالاباشد.
حدود ۲۵ سال قبل وقتي که در مورد بيماري کوکسيديوز تحقيق ميشد، گفته شده بود که توليد کننده گان نبايد در پرندگان با سن کمتر از ۲ هفته و پرندگان مسن نگران وقوع بيماري باشند زيرا که هردو به عفونت مقاوم هستند.
به علاوه تاکيد شده بود که حتي اگر آلودگي به صورت غير کلينيکي ( بدون نشانه ظاهري ) مشاهده گردد اثرات سوء اقتصادي نخواهد داشت.
البته امروزه ثابت شده است که هر دو نظريه نادرست است چرا که جوجه هاي تازه از تخم در آمده نيز به اين بيماري حساس هستند. و مطالعات زياد انجام شده نشان ميدهد که سطوح پايين عفونت نيز ميتواند باعث بروز اثرات معني داري بر روي وزن و ضريب تبديل در جوجه هاي گوشتي گردد.
● جراحات
ايمريا آسرولينا E.acervulina: اين نوع کوکسيديا در طيور مسن باعث ايجاد بيماري ميگردد و بيماري زايي نسبتا شديدي دارد.آسرولينا موجب تورم روده در ثلث قدامي روده ها شده ودر موارد شديد تر ممکن است که جراحات به قسمت هاي پايين روده هم گسترش يابد تورم روده ممکن است که خفيف تا شديد باشد و گاهي منجر به ضخيم شدگي مخاط ميگردد.خطوط (پلاک هاي ) عرضي سفيد تا خاکستري اغلب در مخاط مشاهده ميشود ولي اگر به همديگر متصل شوند ممک است که تشخيص آنها با مشکل مواجه گردد.
ايمريا نکاتريکس E.necatrix: ايمريا نکاتريکس بيماري زايي شديدي دارد واغلب موجب مرگ ومير بالايي ميشود.نکاتريکس سبب تورم شديدي در ثلث مياني ودر موارد شديد در سر تاسر روده ميگردد. تورم روده اغلب با پرخوني وخونريزي ونکروز ومدفوع خون آلود مشخص ميگردد ثلث مياني روده اغلب به طور مشخصي متسع وملتهب وضخيم ميگردد.

مقدمه اينکه بدانيم واقعاً بيماريم يا خير، کار راحتي نيست. برخي افراد ممکن است بيماري خاصي نداشته و سالم باشند، اما در کل، احساس خوبي نداشته باشند. برخ ...

سِل يک بيماري عفوني قابل انتقال مي باشد.که توسّط باکتري به نام ميکوباکتريوم توبرکلوزيس ايجاد مي شود. نام ديگرميکوباکتريوم توبرکلوزيس باسيل کخ است زيرا ...

پسوريازيس (psoriasis) يا داء الصدف يک بيماريِ مزمن پوستي است که در آن مناطقي از پوست ضخيم و قرمز شده، با پوسته هاي سفيدِ نقره اي پوشيده مي شود. ضايعات ...

روزگاري بود که عشاق، سلطان قلب ها بودند. بعدها شاعران صاحبان قلب ها شدند و امروز نوبت پزشکان است که بر قلب ها حکمفرمايي کنند. وقتي بيماري هاي قلبي عرو ...

صرع عبارت است از يک نوع اختلال در کار مغز که مشخصه آن عبارت است از حملات صرعي ناگهاني و تکرارشونده ، حملاتي کوتاه مدت از رفتار غيرطبيعي و نامناسب ، تغ ...

توضيح‌ كلي‌عبارت‌ است‌ از يك‌ بيماري‌ مزمن‌ همراه‌ با حملات‌ مكرر خس‌خس‌ و تنگي‌ نفس‌. اين‌ بيماري‌ در تمام‌ سنين‌ مي‌تواند وجود داشته‌ باشد اما 50% ا ...

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند، کشيدن سيگار نه تنها افراد سيگاري را در معرض انواع بيماري ها از جمله سرطان ريه و بيماري هاي قلبي قرار مي دهد، بلکه سلامت ...

ديابت يکي از مشهورترين و قديمي ترين بيماري هاست و شايد به همين دليل است که باورهاي نادرست فراواني به اين بيماري تعلق دارد. اگر شما نيز به ديابت مبتلا ...

دانلود نسخه PDF - بيماري كوكسيديوز در طيور