up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله بن ساي PDF
QR code - بن ساي

بن ساي

بن ساي هنر و طبيعت

بن ساي مجموعه اي از باغباني و هنر است که به واسطه آن گياه با يک تغيير شکل تحميل شده به يک مجسمه زنده تبديل مي شود. هنرمند با استفاده از مفاد زيبايي، وهمي از طبيعت را در غالب شکل مينياتوري پديد ميآورد. بنساي يک آرايش غيرطبيعي نيست بلکه در قالب يک تغيير شکل ساده، طبيعت اصلي را ذهن آدمي تداعي ميکند.
بن ساي در اصل واژهاي ژاپني و به معني کاشت گياهان در گلدانهاي کم عمق است . به اين ترتيب که گياه در گلدانهايي کم عمق با خاک کم و در شرايط محدود کننده از نظر رشد قرار ميگيرد و با آرايش زيبا وتربيت صحيح به درختي مسن ولي کوچک تبديل مي شود. براي تحقق اين هدف تمام قسمتهاي گياه اعم از ريشه ها، تنه، شاخه ها، ميوه ها و گلها حايز اهميت هستند.
● ريشه ها:
ريشه هاي گياه بنساي شده، در عين استحکام، سلامت و گستردگي، بايد ظاهري کهن به درخت ببخشند. درروشهاي متقارن، نامتقارن و اريب، ريشه ها در تمام جهات گسترده شده اند. اما در روشهاي بادزده، صخره،رويشي و .... ريشه ها غالباً در جهت خلاف انحناي تنه گسترده شده اند. تا بدين ترتيب به گياه ظاهري متقارن ببخشند. تعدادي ازريشه ها روي خاک قرار داده ميشوند تا قدمت درخت را از نظر ظاهري افزايش دهند و تصور فرسايش خاک را در سالهاي گذشته در ذهن القا کنند. براي تحقق اين مهم، در زمان انتقال گياه به گلدان بزرگتر، تعدادي از ريشه ها را روي خاک قرار مي دهند و روي آنها را با خزه اسفاگنوم و مقدار کمي خاک مي پوشانند. در طي آبياري هاي مکرر، اين پوشش نازک، از بين ميرود و پوست ريشه در معرض نور خورشيد، سخت ميشود و بدين ترتيب هدف ما در القاي تصور کهن بودن گياه تحقق مي آيد.
براي تشکيل ريشه هاي جديد در جهت مناسب، مي توان ريشه را تا لايه کامبيوم خراش داد و روي آن را با خاک و خزه پوشاند. بعد از چند هفته، در محل زخم ريشه هاي جديدي ايجاد ميشود.
● تنه:
گرچه همه قسمت هاي گياه بن ساي شده مهم است ، اما تنه گياه اولين قسمتي است که توجه ناظر را به خود جلب ميکند .تنه بن ساي بايد پوستي ضخيم ، يک پارچه و تودرتو داشته باشد . تنه بايد به گونه اي باشد که هرچه به راس نزديک ميشود ضخامت آن کمتر شود . روي يک تنه خوب نبايد آثار زخم ناشي از سيم پيچي ديده شود .
● شاخه ها:
گياهان در طبيعت ممکن است شاخه هاي در هم پيچيده داشته باشند . ولي در بن ساي با سيم پيچي ، شاخه ها را به گونه اي تربيت مي کنند ، که گياه زيبا جلوه کند . معمولاً شاخه ها از نظر قطر و طول تفاوت دارند . شاخه هاي پايين تر ضخيم تر و بلندتر هستند و بخوبي در همه جهات گسترده مي شوند . شکل هر شاخه به تنهايي نيز مد نظر است . در هنر بن ساي بسياري از شاخه هاي گياه مطلوب به نظر نمي رسد . از اين رو اين شاخه ها را قطع مي کنند .
● برگها:
در يک بن ساي خوب برگ ها سبز ، متراکم و کوچک است . گياهاني که برگهاي بزرگ دارند يا تعداد برگ آنها کم است ،براي بن ساي مناسب نيستند . گياهاني که برگ هاي کمي دارند ،درختي خزان کرده را تداعي مي کنند . برگ هاي بزرگ نيز نسبت به اندازه کلي درخت بن ساي شده، نامتناسب به نظر مي رسند، براي آن که اندازه برگها کوچک شود ، از روش بيبرگي يا هرس برگ استفاده مي کنند. اين روش در کاهش اندازه برگ موثر است ولي در تغيير اندازه گلها و ميوه ها زياد مورد توجه نيست.
● راس ساقه:
تنه به تدريج باريک مي شود ، تا در انتها به راس منتهي شود. هرگاه به ارتفا ع کمتري نياز باشد، مي توان راس آن را قطع کرد و شاخه پايينتر از راس را که در راستاي تنه است يا زاويه کمي با راستاي تنه دارد ،به عنوان راس انتخاب و باپيچيدن سيم آن را تربيت کرد. در هر حال درخت بنساي شده بايد داراي راس باشد.
● پشت و روي يک بن ساي:
بنساي را نبايد به صورت يک گياه طبيعي در گلدان رها کرد. بلکه بايد آن را طبق طرح مورد نظر کاشت و تربيت کرد. بنساي بايد در نظر يک ناظر به خوبي جلوه گري کرده و قسمت جلو و پشت آن با هم فرق کند. کاملترين قسمت، قسمت جلو است . برآمدگي تنه نبايد در جلو قرار گيرد.انتهاي تنه بايد قابل رويت بوده و تنه در يک طرف انحنا داشته باشد. نوک ساقه يا راس در قسمت جلو بايد به طرف ناظر باشد.در قسمت جلو نبايد شاخهها درهم پيچيده باشند. همچنين نبايد به طرف جلو رشد کنند و بايد تمام شاخه ها به وضوح قابل ديد باشند. قسمت پشت ، عمق مشخص و ديدگاه سه بعدي به گياه مي دهد، لذا يک يا دو شاخه در اين قسمت تعبيه مي گردد.
● طرق مختلف پرورش بن ساي
▪ پرورش نهالي
۱) مابوري يا پرورش نهالي که از طبيعت گرفته مي شود.
۲) پرورش نهالي که از طريق خوابانيدن به وجود مي آيد.
۳) پرورش نهالي که از طريق جدا کردن به وجود مي آيد.
۴) پرورش نهالي که از قلمه زدن به وجود مي آيد.
۵) پرورش نهالي که از طريق پيوند زدن به وجود مي آيد.
۶) پرورش نهالي که از طريق کاشت بذر به وجود ميآيد.
۷) پرورش نشا که از يک خزانه فراهم شده است .
مشهورترين بنساهاي ژاپني به همين طريق پرورش يافته اند. نهالي که در طبيعت به دليل شرايط نامناسب رشد، خود به خود کوتاه و کوچک مانده است ، براي مبدل شدن به يک بنساي زيبا تنها احتياج به يک تربيت صحيح دارد.گياهاني نظير کاج سياه ژاپني ، کاج قرمز ژاپني ، کاج سوزني ، عرعر و ... را ميتوان از اين طريق بنساي نمود.
مزيت اين روش ، صرفه جويي در وقت است . زيرا براي تهيه بنساي از طريق کشت بذر، حداقل به ۵ الي ۱۰ سال زمان نياز داريم. در ژاپن گياهاني را که با توجه به خصوصيات بنساي از طبيعت جمع آوري ميکنند، «آراکي» مي نامند. بسياري از گياهاني که در صخره ها و کوهستانهاي مناطق گرمسيري و معتدل در شکاف صخره ها رشد کرده اند ، به علت شرايط خاص موجود در منطقه و محيط کشت، خود به خود بنساي و تبديل به درختاني مسن، با ارتفاع کم شده اند.
● خصوصيات آراکي:
گياهي که از طبيعت انتخاب وجمع آوري مي شود مي بايستي واجد خصوصيات زير باشد:
- در عين کامل بودن به اندازه کافي کوچک باشد تا در گلدان کم عمق و کوچک جاي گيرد.
- ريشه هاي قوي و گسترده داشته باشد.
- شاخه ها بايد به نحو مطلوب ، بسته به شيوه بنساي مورد نظر، آراسته باشند.
- شاخه ها بايد به نحو زيبا و دلپذيري در اطراف تنه اصلي پراکنده شده باشند.البته اگر شيوه بنساي مورد نظر روش نردباني باشداين خصوصيت مورد توجه قرار نمي گيرد.
- به اندازه کافي سرزنده ، شاداب ، سالم و قوي به نظر برسد، تا نياز به مراقبت و نگهداري ويژه نداشته باشد.
- ارتفاع زيادي نداشته باشد.
- گياه انتخابي بايد از نوع درختاني باشد که طول عمر زيادي دارند.
بعد از انتخاب آراکي دورتا دور گياه را خالي کرده و گياه را سالم و بارعايت نکات باغباني از محل رويش خارج ميکنند.و با حصير يا گوني دورتادور ريشه را ميپوشانند. سپس با نخ و سيم، گوني يا حصير را مي بندند. قطع ريشه ها تا يک فاصله معيني از تنه، ضروري است. روش برش بايد به صورت مورب باشد. گياه را بعد از انتقال به گلخانه، در گلداني مي کارند. ته گلدان شن درشت، سپس يک لايه خاک و شن و پس از آن يک لايه ماسه و کود حيواني و بعد شن شسته شده،ريخته ميشود.
گياه بعد از ترميم، آماده بنساي و تربيت مخصوص شيوه مورد نظر است.
▪ چند تذکر در اين مورد ضروري به نظر ميرسد:
۱) نبايد گياه را در معرض باد قرار داد.
۲) خاک اطراف گياه نبايد خشک شود.
۳) در ۲ روز اول نبايد گياه در معرض نور مستقيم قرار گيرد، ,مگر آن که نور تنها به گلدان گياه بتابد.
۴) به گياهي که کاملا ريشه نگرفته نبايد زياد کود داد.
۵) در صورتي که گياه جوانه هاي متعددي توليد کرد، با توجه به شيوه بنساي انتخابي، جوانه هاي مناسب را نگه داشت و از توليد شاخه توسط بقيه جوانه ها جلوگيري کرد.
۶) پس ازآن که گياه کاملا شکل گرفت، ميتوان آن را به گلدان زيباتري منتقل کرد.اين عمل بايد در ماه فروردين و ارديبهشت صورت گيرد.
● پرورش به طريق خوابانيدن :
دومين روش آسان پرورش بنساي، روش خوابانيدن است . درختاني براي اين روش مناسب هستند که بتوانند از طريق تنه يا شاخه، ريشه توليد کنند. براي نمونه ميتوان از درختاني نظير انار، افرا، نارون و يا صنوبر نام برد. درابتدا شاخهاي را که جلوه مناسبي براي ايجاد يک بنساي دارد، انتخاب و قسمتي از شاخه را حلقه برداري ميکنند. سپس آن را با اسفنج يا خزه اسفاگنوم مي پوشانند . و اطراف آن را با پلاستيک مسدود ميکنند. بعد از يکي از دو سال ميتوان ساقه را قطع کرد و قسمت مورد نظر را به گلدان منتقل کرد. پس از آن روشهاي تربيتي و سيم پيچي آغاز ميشود.
ساير روشها
براي بنساي کردن گياه از روشهاي ديگري مانند پيوند زدن نيز استفاده ميشود. در اين روش از گياهاني که به شرايط محدود بنساي، مقاوم هستند، به عنوان پايه استفاده ميشود. پيوند آن نيز از نوع زينتي است.
● شيوه هاي بنساي:
درختان در طبيعت در شرايط و موقعيت مختلفي رشد ميکنند. بعضي از آنها عوامل رشد مناسب را در اختيار دارند در حالي که برخي از گياهان در کوهستانها و مناطق شيبدار يا در کنار دريا و بادهاي تند رشد ميکنند. به همين دليل مجبورند در برابر اين عوامل نامساعد مقاومت کنند. اين مبارزه، باعث تغيير شکل در گياه ميشود و شکلهاي گوناگوني که غيرقابل شمارش هستند؛ پديد مي آيد. در يک بنساي خوب، سعي ميشودکه از اشکال اصلي که در طبيعت وجود دارد تقليد شود. براي انتخاب شيوه بنساي آگاهي از طبقه بندي آنها ضروري است.
بنسايهايي که زير ۱۵ سانتيمتر ارتفاع دارند بنساي مينياتوري ناميده ميشود.بن ساي کوچک ۱۵ تا ۳۲ سانتيمتر ؛ بن ساي متوسط ۳۲ تا ۶۰ سانتيمتر و بن ساي بزرگ بيش از ۶۰ سانتيمتر ارتفاع دارند . اندازه يک بن ساي بايد با اندازه يک درخت روييده شده در طبيعت متناسب باشد . براي مثال بوته هايي مانند رزهاي پا کوتاه يا شاه پسند درختي ؛ وقتي به رشد کامل مي رسند ۵ ۰ تا ۲ متر ارتفاع دارند . بنابراين براي بن ساهاي مينياتوري يا کوچک متناسب هستند . درختاني که در طبيعت ارتفاع آنها به ۲ تا ۴ متر مي رسد ؛ مثل ختمي درختي براي بن ساهاي متوسط مناسب هستند . درختاني که تا ارتفاع زيادي رشد مي کنند مثل چنار ؛ کاج ها و .......... براي بن ساهاي بزرگ مناسب هستند .
● روش تربيت بن ساي ساقه
▪ راست متقارن:
در اين روش درخت در يک مسير مستقيم رشد مي کند . ريشه ها نيز در همه جهات عمود بر ساقه گسترده شده اند . در اين روش ، درخت را به گونه اي تربيت مي کنند که درختي رشد کرده در شرايط کاملاً مناسب و طبيعي ، در ذهن تداعي شود . براي ايجاد شکل ساقه راست متقارن ، بايد پايين ترين شاخه را در حدود يک سوم ارتفاع تنه حفظ کرد و با سيم پيچي مانع حرکت آن به سمت جلو شود. آشفتگي شاخه ها باعث پنهان شدن قسمت عقبي و پشت درخت ميشود. تعيين اولين شاخه مهم است زيرا موقعيت شاخه دوم با توجه به شاخه اول معين ميشود. دومين شاخه بلند در قسمت ديگر وکمي بالاتر باشد. اين شاخه بايد کمي به قسمت پشت متمايل باشدو به گونهاي پرورش داده شود، که مقداري از قسمت زير شاخه در ديد ناظر قرار گيرد. اين شاخه به تاج درخت عمق ميبخشد. سومين شاخه در قسمت عقب و کمي بالاتر از دومين شاخه قرار ميگيرد. چهارمين شاخه در راستاي دومين شاخه است. شاخه هاي ديگر نيز به همين ترتيب و به صورت متناوب قرار خواهند گرفت. شاخه ها نبايد در ديد ناظر بالاي سر يکديگر قرار گيرند زيرا در اين صورت به يک ميزان از نور خورشيد و جريان هوا، بهره مند نخواهند شد.
▪ روش ساقه راست نامتقارن :
در اين روش، مانند روش متقارن، درخت رو به بالا رشد ميکند ولي تنه داراي انحناهاي بسيار زيبايي است. انحناها بيشتر به صورت زيگزاگ است. اما شاخه ها وضعيتي مشابه با روش متقارن دارند. در اين روش راس ساقه اندکي به يک طرف کج شده است.
▪ روش اريب :
اين روش بسيار آسان است و براي افراد مبتدي در نظر گرفته ميشود، در زماني کوتاه نيز ميتوان آن را ايجاد کرد. در اين روش تنه درخت با انحنايي حدود ۴۵ درجه به طرف راست يا چپ متمايل ميشود. بدين ترتيب تنه ابتدا به يک طرف مايل شده و دوباره بعد از طي فاصله کوتاه درمسير اولي قرار ميگيرد. اولين شاخه، قوي و نيرومند است و در مکاني که انحناي تنه شروع ميشود، واقع شده است. اين شاخه يا به صورت افقي گسترده ميشوديا روبه بالا متمايل ميگردد و بيشترين نور را دريافت ميکند. روش تنه کج، درختي را درذهن القا ميکند که در اثر نيروهاي طبيعي، به اين شکل درآمده است.
گستردگي ريشه بيشتر در خلاف انحناي تنه است. اين روش خلق يک بنساي و يک نمونه جالب را براي هنرمندان امکانپذير مي سازد.
▪ روش بادزده:
در روش بادزده، يک بنساي را بايد آن گونه شکل داد که همانند يک درخت يا گروهي از درختان باشد که در يک مکان بادخيز يا در مجاور ساحل يا در نوک تپه رشد کرده اند.
در اين روش تنه مستقيم است، ولي با زمين زاويه ميسازد( عمود بر زمين نيست). زاويه خط تنه از راستاي شاقولي حدود ۴۵ درجه است. راس ساقه نيز در مسيرخميدگي است. شاخه ها بايد همچنان به صورت افقي حفظ شوند. خميدگي درخت و وضع شاخه ها، اين تصور را درذهن ناظر القا ميکند که درخت در پيکاري طولاني با بادهاي شديد است.
▪ روش نردباني :
اين روش، که بسيار ساده است، براي بنساي کردن گياهاني که از طريق خوابانيدن ريشهدار شدهاند. استفاده ميشود. اين گياهان را به گونهاي تربيت ميکنند که تمام شاخه هاي آنها در يک جهت قرار گيرند. سپس تنه گياه را به صورت افقي، به طوري که شاخه ها رو به بالا قرار گيرند، دريک ظرف قرار ميدهند و روي آن خاک مي ريزند. براي تسريع ريشه زدايي، در زير هر شاخه قسمتي از تنه را زخمي ميکنند.
ميتوان بين شاخه ها قطعات سنگ قرار داد تا بنساي نماي کوهستاني به خود بگيرد. بدين ترتيب سيماي يک جنگل در ذهن القا ميشود.

فرسايش عبارت از جابجايي خرده هاي سنگي و خاک توسط باد،رودخانه و يخ مي باشد.مواد فرسايش يافته وارد درياها گرديده و به صورت رسوباتي از گراول (Gravel) ، م ...

هنگامي که مساحت زمين تحت آيش تابستانه(بهاره) در آمريکا در طول سه دهه ي گذشته کاهش پيدا کرد، تناوب گندم-آيش زمستانه(پاييزه)، سيستم مسلط و عمده ي کاشت د ...

بنتوزها گروهي از موجودات زنده هستند که در روي يا کف بدنه آبي زندگي مي کنند. نام بنتوز از يونان گرفته شده و به معناي « اعماق دريا» است. جوامع بنتيک طيف ...

آتل بندي آتل وسيله‌اي است که براي بي‌حرکت کردن عضو آسيب ديده (شکسته ، دررفته يا ضرب ديده) استفاده مي‌گردد. اين وسيله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه ...

دانشمندان ژنوم بزرگ ترين آفت قارچي برنج كه خسارت زيادي به كشاورزان وارد مي كند را كشف كردند. مقدار برنجي كه اين قارچ از بين مي برد مي تواند ساليانه ۶۰ ...

زعفران از گياهان بومي ايران است که سرزمين اصلي آن از زمان حکومت مادها در دامنه کوههاي الوند در همدان و حوالي آن بوده است. گفته مي شود ايرانيان نخستين ...

● تاريخچه‌ي گياه‌پزشکي دانش گياه‌پزشکي درايران سابقه‌اي کمتر از يک قرن دارد درحالي‌که اروپائيان دراين زمينه چند صدسال تجربه اندوخته‌اند؛ شادروان افشار ...

گندم گذشته از جنبه تجارتي مهم آن در دنيا، سلاحي کارآمد در مناسبات سياسي و جهاني است که روز به روز بر اهميت کاربردي آن افزوده مي شود. با اينکه جمعيت اي ...

دانلود نسخه PDF - بن ساي