up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله بلاياي طبيعي PDF
QR code - بلاياي طبيعي

بلاياي طبيعي

آواربرداري پس از زلزله

● مقدمه
هر ساله بلاياي طبيعي همانند زلزله، سيل، طوفان و آتش سوزي قسمتهاي مختلفي از جهان را گرفتار ميکند. چنين بلاياي طبيعي علاوه بر آسيبهاي مستقيم جاني و مالي، با برجاي گذاشتن مقادير بسيار زيادي از آوار در محلهاي حادثه ديده باعث آلودگي محيط زيست و در برخي موارد سد شدن جريان زندگي در مکانهاي حادثه ديده مي شوند. کشور ما ايران، يک کشور حادثه خيز ميباشد که بسياري از بلاياي طبيعي در آن بوقوع مي پيوندد که ناديده گرفتن مسائل مربوط به از بين بردن آثار و زباله هاي باقيمانده در آن، شرايط زندگي را براي ساکنان دشوار مي سازد. بلاياي مختلف آوارهاي مختلفي برجاي مي گذارند که محل وقوع حادثه نيز تاثير بسياري در نوع مواد پسماند دارد. در مقاله حاضر پس از بررسي انواع بلاياي طبيعي و نوع آوار آنها به مسئله آوار زلزله و پاکسازي محل پس از زلزله و دپو کردن مواد زايد پرداخته ميشود.
بلاياي طبيعي و نوع آوار
آواربرداري و حذف آن از محل حادثه ديده يکي از مهمترين اجزاء در عمليات نجات و بازسازي مي باشد. بسياري از آثار باقيمانده از بلاياي طبيعي خطرناک نيستند. خاک، مصالح ساختماني، زباله هاي سبز همانند درختان و بوته ها، حجم بسيار زيادي از آوار را تشکيل مي دهند که بسياري از آنها قابل بازيافت مي باشند. مواد باقيمانده از طوفانها، زلزله ها، گردبادها، سيل و آتشسوزي در چند زير مجموعه قابل تقسيم مي باشد .
● شناخت آوار زلزله
زلزله ايجاد کننده امواج لرزه اي بوده و باعث جابجائي زمين در طول گسلها مي گردد. اين امواج لرزه اي عامل ويراني ساختمانها و پلها در منطقه اي محدود و آسيب رسيدن به ساختمانها و ساير سازه هاي دورتر مي باشند. آسيبهاي جانبي ناشي از آتشسوزي، انفجار و آبگرفتگي هاي محدود ناشي از شکستگي لوله هاي آب ميتواند افزايش دهنده مقادير نخاله بوجود آمده باشد. آوار زلزله شامل مصالح ساختماني، وسايل شخصي افراد و رسوبات ناشي از زمين لغزش مي باشد. براي مثال جمع آوري و مديريت بقاياي بجامانده از زلزله نورتريچ (ژانويه ۱۹۹۴) در شهر لوس آنجلس تا مدتها ادامه يافت و مقدار آوار و نخاله در پايان ماه جولاي ۱۹۹۵ به ۳ ميليون تن رسيد. در طي ۳ ماه عمليات نخاله برداري، مقامات شهر تصميم به تلاش در جهت بازيافت نخاله ها در جهت صرفه جويي در ظرفيت باقيمانده دپو ها گرفتند. بسياري از زباله ها مربوط به آوارهاي ساختماني بود که قابل بازيافت توسط شرکتهاي محلي بودند. ساختمانهاي مختلف انواع مختلفي از آوار را به وجود مي آورند که بصورت مختصر در زير به بررسي آنها مي پردازيم:
▪ ساختمانهاي چوبي و بنايي غير مسلح:
اينگونه ساختمانها معمولا از ساير سازه ها کوچکتر بوده و مصدومان در اين ساختمانها اغلب با استفاده از ابزار دستي قابل نجات و رهايي هستند. قطعات چوبي و ديوارهاي بنايي قابل خرد شدن به قطعات کوچکتر و قابل حمل مي باشد. لذا در اينگونه آواربرداري نيازي به ماشين آلات سنگين نيست و افراد تيم نجات با استفاده از ابزار دستي خود مي توانند به نجات افراد در زير آوار مانده بپردازند.
▪ ساختمانهاي بتني:
يک مد خرابي معمول در سازه هاي بتني بهنگام زلزله، فروافتادن دال کف، تقريبا بدون شکست، بر روي کف زيرين خود ميباشد. در اين نوع خرابي که تحت عنوان پن کيک از آن ياد ميشود، دالهاي کف فروافتاده از دسترسي و رهايي مصدومان جلوگيري مي کند و لذا مشکلات زيادي را بخصوص درصورتي که موقعيت و وضعيت قرباني نامعلوم باشد ايجاد مي نمايد. دال بتني هر طبقه به ابعاد ۳۰ متر در ۳۰ متر و به ضخامت ۱۰ سانتيمتر وزني بالغ بر ۲۵۰ تن دارد که از ظرفيت جرثقيلهاي معمول فراتر است. لذا بايد اين دالهاي بتني به قطعات کوچکتر بريده شوند تا قابل حمل و جابجائي بوسيله جرثقيلهاي عادي شوند.
▪ سازه هاي فولادي:
ساختمانهاي فولادي يک طبقه معمولا داراي مقاطع فولادي کوچکي هستند که با استفاده از اره هاي دستي و يا برقي قابل نفوذ مي باشد. حتي در ساختمانهاي سنگين صنعتي نيز از اين روش مي توان براي بريدن قطعات سنگين به تکه هاي قابل حمل استفاده نمود. جک و يا کيسه هاي هوا نيز براي ايجاد فضاي دسترسي به مصدومان قابل استفاده مي باشد. سازه هاي چند طبقه فولادي در داشتن دالهاي بتني به عنوان اعضاي سقف مانند سازه هاي بتني مي باشد. قسمت زيادي از آوار سنگين در ساختمانهاي فولادي بدليل تفاوت در سختي بين قابهاي فولادي و ديوارهاي آجري، با ريزش ديوارها حاصل مي گردد. پنلهاي پيش ساخته بتني معمولا سخت ترين نوع آوار را ايجاد مي کنند چرا که معمولا به هنگام افتادن تکه تکه نشده و بصورت قطعات بزرگي باقي مي ماند.
پس از وقوع زلزله، بدليل گرفتار شدن بسياري از افراد در زير آوار، نياز به جابجايي سريع آوار به منظور کمک رساني به افراد مانده در زير آوار مي باشد، از سوي ديگر پس از پايان عمليات جستجو و نجات مرحله پاکسازي و آماده سازي محل حادثه ديده براي ادامه فعاليتهاي انساني آغاز مي گردد. بدليل متفاوت بودن ماهيت اين دو نوع آوار برداي مديريت اين بخشها نيز نياز به مهارتهاي مختلفي دارد و از دو منظر مي توان آواربرداري پس از زلزله را مورد بررسي قرار داد: آواربرداري کوتاه مدت (امدادي) و آواربرداري بلند مدت (پاکسازي).
▪ آوار برداري کوتاه مدت
آنچه که در آوار برداري کوتاه مدت از اهميت بسزايي برخوردار مي باشد سرعت عمل و دقت در آوار برداري است. سرعت مقوله مهم در عمليات جستجو و نجات است چرا که با توجه به جدول ۲، از ۲۴ ساعت اوليه پس از زلزله به عنوان زمان طلايي در نجات ياد مي شود.
بحث آواربرداري کوتاه مدت، از زير مجموعه هاي مديريت بحران بشمار مي رود و نياز به تخصص و آشنايي کافي به انواع آوار، نحوه امداد رساني و جستجو دارد. آنچه امر آوار برداري را مشکل مي کند، وجود آوار سنگين و مواد حجيم است که به سادگي قابل جابجايي بوسيله اعضاي تيم نجات بدون استفاده از ابزار مکانيکي نمي باشد. براي مثال يک نمونه از آوار سنگين ممکن است يک دال بتني به ابعاد ۳ متر در ۳ متر و ضخامت ۱۵ سانتيمتر با وزن تقريبي ۳ الي ۴ تن مي باشد. حجم و وزن زياد باعث ميشود که بدون استفاده از ماشين آلات امکان نجات وجود نداشته باشد. دالهاي سقف و کف، قطعات بزرگ بتن مسلح و قطعات بتن پيش ساخته بعنوان آوار سنگين بشمار مي روند.
▪ آوار برداري بلند مدت
در آواربرداري بلندمدت که مربوط به مرحله پاک سازي محل حادثه ديده مي باشد، ماشين آلات سنگين از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشند. در اين مرحله شرايط بحران برطرف گرديده و بايد در مسئله پاکسازي به بازدهي و بهره وري توجه خاصي شود. براي شهرهاي بزرگ جهان مانند ونکوئر از هم اکنون براي مرحله پاکسازي برنامه مدوني آماده گرديده و تمهيدات ويژه اي براي مرحله بازيافت ضايعات حاصل از زلزله تهيه گرديده است. براي مثال با جداسازي و آسياب کردن آوار ساختماني مي توان مصالح مورد نياز براي زيرسازي جاده ها را تهيه نمود. بدليل اهميت آواربرداري بلندمدت و مرحله پاکسازي، در مقاله اي جداگانه به اين موضوع پرداخته خواهد شد.
▪ استفاده از ماشين آلات در آوار برداري کوتاه مدت
نقش ماشين آلات در آواربرداري پس از زلزله با توجه به نوع آوارهاي ايجاد شده تعيين مي شود و براي انواع مختلف آوار ابزار متفاوتي مورد استفاده قرار مي گيرد. البته بايد توجه نمود که در مرحله امداد رساني (آواربرداري کوتاه مدت) با وجود اهميت مقوله سرعت، معمولا استفاده از ماشين آلات سنگين بدلايل زير توصيه نمي شود:
۱) عدم دقت کافي
۲) امکان آسيب رسيدن به افرادي که زير آوار مانده اند بدليل سنگيني ماشين آلات
۳) عدم امکان شنيده شدن صداي قربانيان زير آوار به دليل صداي ناشي از کارکرد ماشين آلات
با وجود مشکلات فوق استفاده از ماشين آلات در برخي موارد امري ضروري است، مخصوصا در زلزله هاي شهري که بيشتر ساختمانها بصورت بتني و فولادي بوده و بدليل ايجاد آوارهاي سنگين نياز به ماشين آلات براي جابجائي آوار سنگين وجود دارد. جرثقيل بهترين وسيله در آواربرداري هاي شهري است و در مرحله بعد بيل مکانيکي براي انجام خاکبرداريهاي محدود مورد استفاده قرار مي گيرد اين درحالي است که استفاده از لودر در آوار برداري بهيچ عنوان توصيه نمي شود. با وجود اين اغلب توصيه مي شود که تا پنج روز بعد از وقوع زلزله از انتقال ماشين آلات سنگين به محل حادثه ديده جلوگيري شود و در صورتي که نياز به کارکرد ماشين آلات غير قابل انکار باشد، بايد بهنگام کارکرد ماشين آلات از زمانهاي سکوت ( بمنظور شنيدن صداي احتمالي قربانيان ) استفاده شود.
ابزار جديدي که در عمليات امداد و نجات استفاده ميشود جکهاي دستي و کيسه هاي هوا براي ايجاد فضاي لازم بمنظور خارج کردن افراد حبس شده در زير آوار است.
در ضمن بهنگام عمليات جستجو و نجات بايد به اين نکته توجه نمود که آوار يک توده سه بعدي است و از هر شش وجه آن ميتوان وارد عمل شد. بطور سنتي در کشور ما خاکبرداري از بالا و جوانب مرسوم بوده و از توجه به ابعاد ديگر مانند نقب زدن از پايين غفلت ميشود.
● خلاصه و نتيجه گيري
ايران، يک کشور زلزله خيز بوده و هر از چندي شاهد حوادث ناگواري در گوشه و کنار کشور هستيم. ولي آنچه که بايد بدان توجه نمود اين است که تا بحال در کشور ما زلزله شهري بوقوع نپيوسته و تقريبا تمام زلزله هاي کشور در مناطق روستايي و يا با بافت قديمي بوده اند ( زلزله هاي طبس، آوج، بم ... ) اين بدان معني است که ما تابحال با آواربرداري ساختمانهاي بنايي مواجه بوده ايم ولي آنچه که مشهود است آواربرداري شهري تفاوت چشم گيري با آواربرداري هاي بعمل آمده در کشور دارد.
در يک زلزله شهري نميتوان يک دال بتني مسلح را با لودر جابجا کرد و يا نميتوان تلي از تيرآهن را با آن بلند نمود و مصدومان احتمالي را از زير آوار نجات داد. در آواربرداريهاي شهري جرثقيلها نقش اصلي را در آواربرداري بر عهده دارند. از سوي ديگر همواره شاهد بوده ايم که بلافاصله بعد از زلزله آمار لودرهاي ارسال شده به مناطق زلزله زده در صدر اخبار مي باشد درحالي که لودر مرگبارترين وسيله در عمليات امداد و نجات بشمار مي رود. آواربرداري يک عمليات کاملا مهندسي بوده و نياز به تجربه و ديد علمي دارد لذا از هم اکنون بايد در تربيت افراد متخصص در امر آوار برداري علمي اقدامات عملي صورت بگيرد.

مقدار توليد گاز در کشورهاي جهان، کشورهاي قهوه‌اي‌رنگ و قرمزرنگ بالاترين توليد را دارند. گاز طبيعي که معمولاً گاز گفته مي‌شود نوعي سوخت فسيلي گازي شکل ...

● الياف طبيعي اليافي كه از منابع طبيعي مانند معادن، حيوانات و گياهان بدست مي آيند، در گروه الياف طبيعي قرار مي گيرند. مصريان باستان از كامپوزيتهاي الي ...

نگاه اجمالي يخچال‌ها توده‌هاي بزرگي از يخ و برف مي‌باشند که در مناطقي که آب و هوا سرد و يخبندان است تشکيل مي‌شوند. در اين نوع مناطق ريزش برف بيش از مق ...

آب در زندگي بشر اهميت بنيادي دارد. از اينرو آب را مايه حيات گويند. در روز گرم تابستان وقتي شير آب قطع مي شود ، ضرورت وجود آب در زندگي انسان نمايان مي ...

جنگل داري عبارتست از به کارگيري مجموعه اي از علوم و فنون که درجهت شناخت جوامع متنوع جنگلي، آگاهي از کيفيت و کميت آن ها، پرورش توده هاي جنگلي، بهره برد ...

● نگاه اجمالي يخچال ها توده هاي بزرگي از يخ و برف مي باشند که در مناطقي که آب و هوا سرد و يخبندان است تشکيل مي شوند. در اين نوع مناطق ريزش برف بيش از ...

● سوختهاي فسيلي از کجا بدست مي آيند؟ ▪ سه نوع سوخت فسيلي اصلي وجود دارد که عبارتند از: ۱) ذغال سنگ ۲) نفت ۳) گاز طبيعي . هر سه نوع سوخت فوق صدها ميليو ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

دانلود نسخه PDF - بلاياي طبيعي