up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله بقراط PDF
QR code - بقراط

بقراط

فکرکن مرگ مان همين فرداست

بقراط مي گفت: «ذهن، شفادهنده بزرگ است.» آلبرت شوآيتزر مي گفت: «پزشک حقيقي يعني پزشک درون». جاشوا لدربرگ، برنده جايزه نوبل، مي گفت: «حلقه مفقوده طب، توجه به دنياي درون است.» دنياي درون. پزشک درون. شفادهنده بزرگ. واقعا اين کليدواژه ها کليدي اند؟ صورت مساله را ساده کنيم: چرا وقتي يک پزشک به ۲ بيمار مي گويد که «شما بيشتر از يک سال زنده نمي مانيد»؛ يکي هنوز به ۶ماه نرسيده مي ميرد و آن يکي ۱۰سال زنده مي ماند و آخ نمي گويد؟....
اگر يک روزي که خدا آن روز را نياورد، بيماري صعب العلاجي بگيريد که پزشکان ازتان قطع اميد کنند و بگويند والسلام نامه تمام؛ چه حالي مي شويد؟ چه کار مي کنيد؟ اين همان تقديري است که براي استفان هاوکينگ در ۲۱سالگي رقم خورد: «پزشکان گفتند فقط ۲ سال ديگر زنده ام! گفتند توي اين ۲ سال، کم کم همه بدنم فلج مي شود و کارم تمام است!»
زمستان امسال که بيايد، ۴۵ سال از آن ۲ سال مي گذرد و پروفسور هاوکينگ همچنان زنده است و کبکش خروس مي خواند؛ با مغزي که مثل ساعت کار مي کند و شارژش تمام نمي شود. او دکتراي فيزيکش را از کمبريج گرفت و در ۳۵ سالگي، جوان ترين استاد فيزيک گرانشي کمبريج شد؛ اگرچه در ۲۱ سالگي، ALS به جانش افتاده و مرگ تدريجي، يقه اش را گرفته بود. حالا در ۶۸ سالگي، پروفسور هاوکينگ حتي نمي تواند گردن راست کند و سرش را بالا بگيرد. شده است يک تکه پوست و استخوان که نشسته روي ويلچر. اما به تصديق همه دانشمندان معاصر، او «اينشتين دوم» است. اينشتين دوم، اولين روز هاي بيماري اش را خوب يادش هست: «همه فکر مي کردند پناه مي برم به الکل. خيال مي کردند دايم الخمر مي شوم. اما من چسبيدم به درسم. گفتم اگر قرار است ۲ سال ديگر بميرم؛ چرا توي اين ۲سال، آدم به دردبخوري نباشم؟ شايد يک روز، تلاش هايم در فيزيک بتواند گره از کار کسي باز کند.» اين حرف عميق، فرزند يک ذهن خوش بخت است: «من خودم را آدم خوش بختي مي دانم چون بيماري ام مي توانست بدتر از اين بشود اما نشد. زندگي من يک پيام کوتاه اما عميق دارد: آدم هيچ وقت نبايد اميدش را از دست بدهد.»
● آن روي سکه طب
«در بيماري هاي صعب العلاج، آنچه در ذهن بيمار مي گذرد، تعيين کننده تر از خود بيماري است.» اين را دکتر کارل سيمونتون مي گويد؛ رييس مرکز سرطان شناسي کاليفرنيا که در کنار درمان هاي طبي ، نيم نگاهي به تکنيک هاي «تصويرسازي ذهني» دارد: «تجربه ام به من مي گويد که حتي احتمال معکوس شدن روند بيماري هم وجود دارد. من در طبابتم، روي اصلاح نگرش بيمارانم نسبت به پديده هاي بيماري و شفا کار مي کنم» و آمارها مي گويند ميزان درمان بيماران سرطاني در کلينيک او، بالاتر از حد متوسط است.
دکتر کنت پلتير، استاد دانشکده پزشکي دانشگاه استنفورد، نيز مثل خيلي هاي ديگر معتقد است ذهن ناخودآگاه ما قادر به تشخيص تهديد واقعي از تهديد خيالي نيست: «يعني به نظر من، همه چيز به اين بستگي دارد که شما به عنوان يک بيمار، چه تلقين هايي را به ذهن ناخودآگاهتان راه بدهيد. خلاصه، قاعده اين است: آنهايي که بيشتر از بيماري هاي صعب العلاج مي ترسند، بيشتر و زودتر بيمار مي شوند و کمتر و ديرتر به زندگي برمي گردند.» اين پديده، به ويژه در خانم هاي باردار، مشهود است. نتايج پژوهشي که ۳ سال پيش در بوستون انجام شد، نشان داد که ۶۰ درصد زناني که مدت کوتاهي پس از مرگ نوزادشان به دليل «نشانگان مرگ ناگهاني نوزادان» دوباره باردار شده بودند، دچار سقط جنين مي شوند. محققان در پايان اين پژوهش پيشنهاد کرده بودند اين گروه از زنان براي بارداري مجدد، تا زماني که آثار ماتم زدگي در آنها به حداقل برسد، صبر کنند.
دکتر ديويد برسلر، رييس يک مرکز سرطان شناسي در لس آنجلس، نيز تکنيک ويژه اي را که براي کمک به يکي از بيمارانش مورد استفاده قرار داده، اين گونه توصيف مي کند: «بيمارم درد شديدي داشت و ما هر کاري از دستمان برمي آمد، انجام داده بوديم. آخرش تصميم گرفتيم از تصويرسازي ذهني استفاده کنيم. من از بيمارم خواستم روي صندلي بنشيند و پس از رهاسازي عضلاني، تا آنجا که مي تواند، دردش را در ذهنش مجسم کند و آن را به شکل يک موجود جاندار ببيند. او در حالي که چشمانش را بسته بود، گفت که مي تواند سگ سياه و بزرگي را ببيند که دارد ستون فقراتش را گاز مي گيرد. از او خواستم آن سگ را آرام کند، با او حرف بزند و کم کم با او دوست شود. درد آن بيمار طي چند جلسه تصويرسازي ذهني به حداقل رسيد.» برسلر تاکيد مي کند که: «منظور من، به هيچ وجه، نفي درمان طبي نيست اما پزشکان با توجه به رازهاي دنياي درون بيماران مي توانند تاثير درمان هاي طبي خود را چندبرابر کنند.»
● وقتي دارونما جواب مي دهد
اثر دارونما در علم پزشکي، از آن حکايت هاي عجيب و غريب اما واقعي است. پژوهش هاي متعددي نشان داده اند که برخي مواد غيردارويي بي اثر که با عنوان داروي بدلي يا دارونما تجويز شده اند، برخلاف انتظار، داراي آثار درماني قابل اندازه گيري، قابل مشاهده يا محسوس بوده اند. پزشکان به اين مي گويند: «اثر دارونما». دارونما که در زبان لاتين به آن پلاسبو مي گويند، ماده اي بدلي است که پزشک نسبت به بي خاصيت بودن آن اطمينان دارد اما گاهي براي بيمارانش همان «بي خاصيت» را تجويز مي کند و آن را «باخاصيت» مي يابد.
● تلقين يا تئوري رواني
بعضي صاحب نظران معتقدند اثر دارونما صرفا يک اثر تلقيني است که به اعتقادات و عواطف بيمار بستگي دارد. مطالعات مفصلي که در دانشگاه کانکتيکات انجام شد، نشان داد که ۷۵ درصد اثر برخي داروهاي ضدافسردگي ناشي از انتظار اثربخشي اين داروها در بيماران است، نه تغييرات بيوشيميايي در مغزشان.
نتيجه مطالعه ديگري که از سال ۱۹۷۴ تا ۱۹۹۵ انجام شد، اين بود که نزديک به۵۰ درصد اثر دارودرماني و روان درماني در بيماران افسرده، ناشي از اثر دارونما بود. به نظر مي رسد همين که بيمار به اثر يک دارو يا يک روش درماني اميدوار باشد، بر فرآيندهاي بيوشيميايي بدنش تاثير مثبت مي گذارد. اثر دارونما بر رفتار بيماران نيز قابل ملاحظه است. به هر حال، بخشي از رفتار بيمارانه هر بيمار، نوعي ايفاي نقش ناخوشي يا بيماري است که بيمار، آن را از ديگران آموخته. اين ايفاي نقش البته به معناي تمارض نيست؛ بلکه بخشي متعارف از بيماري است که مبنايي اجتماعي و فرهنگي دارد. به نظر مي رسد دارونما بر اين بخش از رفتار بيمار تاثير مي گذارد و در صورت اعتماد و اعتقاد بيمار به يک دارو يا يک روش درماني خاص، رفتار او را تغيير مي دهد. شايد همين احساس است که مي تواند تا حدي وضعيت بيوشيميايي بدن او را نيز تحت تاثير قرار بدهد.
در يک آزمايش جالب، پزشکان با استفاده از رنگ هاي خنثي و درخشان، زگيل هاي بيماران را رنگ آميزي کردند و به آنها قول دادند که با از بين رفتن رنگ ها، زگيل ها هم محو خواهند شد. جالب آنکه، در نيمي از بيماران، همين اتفاق افتاد و زگيل ها محو شدند. در آزمايش ديگري، پزشکان به بيماران مبتلا به آسم، اسپري بدلي و بي تاثيري دادند و به آنها گفتند اينها همان اسپري هاي ضدآسم هستند. نتيجه کار در ۵۵ درصد بيماران، مثبت بود: راه هوايي بيماران باز شد و تنگي نفس شان از بين رفت. نتايج اين گونه آزمايش ها در کنار ساير شواهد موجود، ترديدهايي را درباره تئوري تلقين ايجاد مي کند. به نظر مي رسد هنوز لازم است علل احتمالي ديگري نيز موردبررسي قرار بگيرند.
● تئوري سير طبيعي بيماري ها
بعضي محققان معتقدند لااقل بخشي از اثر دارونما ناشي از سير طبيعي بيماري در دوره مصرف دارونما است. خيلي از بيماري ها خودمحدودشونده اند؛ يعني مسير طبيعي خودشان را طي مي کنند و بي هيچ درماني برطرف مي شوند و دوره مصرف دارونما فقط امکان طي شدن راحت تر اين دوره را فراهم مي آورد.
● حرف آخر
دکتر ژرومه فرانک در پايان پژوهش هايش، پا را از اين مرزها فراتر گذاشت و بازي را به زمين پزشکان کشاند. او در آزمايش هايش ديد که وقتي پزشکان، اطلاعي از موضوع تحقيقش نداشتند و تصور مي کردند آنچه به بيمارانشان مي دهند داروي واقعي است (نه دارونما)، تاثير دارونما در بيماران افزايش پيدا مي کرد. همچنين، در مواردي که پزشکان تصور مي کردند آنچه به بيمارانشان تزريق مي کنند دارونماست (نه داروي واقعي)، تاثير داروي واقعي شان نيز کاهش مي يافت. دکتر فرانک مي گويد: «من در تحقيقات خودم ديدم که به نحوي آشکار، باورهاي پزشکان، به اندازه باورهاي بيماران، بر نتايج درمان تاثير دارد. اما چگونه چنين چيزي ممکن است؟! فکر پزشکان چگونه مي تواند بر بيماران تاثير بگذارد؟! آيا اين ناشي از همان حس رازآلودي نيست که بيماران را به پزشکان دلگرم مي کند؟ من واقعا نمي دانم که پزشکان چگونه مي توانند انتظارشان از نحوه تاثيرگذاري داروها را به بيمارانشان انتقال دهند اما در اينکه آن حس به بيماران انتقال پيدا مي کند، هيچ شکي ندارم.»
با جمله اي از بقراط شروع کرديم؛ با جمله اي از بقراط تمام کنيم که: «نگرش بيمار به بيماري مي تواند بهبود او را تسريع کند يا به تعويق بيندازد.»

دانلود نسخه PDF - بقراط