up
Search      menu
صنعت و مکانیک :: مقاله بسته بندي PDF
QR code - بسته بندي

بسته بندي

بسته بندي هاي شيشه اي، فلزي، کاغذي و پلاستيکي

هدف از بسته بندي کردن اين است که هم زمان نگهداري آنها افزايش يابد و هم به طور کلي از خطر عوامل فساد دروني و بيروني و اکسايش حفظ شود. همچنين حمل و نقل مواد غذائي بهتر و آسان تر انجام گردد. بسته بندي کالاهاي خارجي غير نفتي، چنان جدي و مسئله ساز است که مي بايد دولت به عنوان گامي در راه توسعه صادرات تسهيلاتي براي وارد کردن دستگاه هاي جديد بسته بندي و مواد لازم فراهم آورد و امکاناتي کافي در اختيار شرکت هاي صادر کننده قرار دهد. رکود صنعت بسته بندي در ايران را مي توان ناشي از کمبود و گراني مواد اوليه بسته بندي و وسايل مورد نياز و کافي نبودن آگاهي صادر کنندگان در اين امر دانست.
در اين مقاله با برشماري انواع بسته بندي هاي شيشه اي، فلزي، آلومينيومي، کاغذي و پلاستيکي، به مزايا و معايب آنها پرداخته مي شود. همچنين تاريخچه اي مختصر از استفاده از اين مواد در موارد خاص نيز اشاره خواهد شد.
بسته بندي عبارت از محافظي است که سلامت کالاي محتوي خود را پس از توليد تا مرحله ي مصرف حفظ مي نمايد. از طرفي بسته بندي علاوه بر اين حفاظت، وظيفه ي ديگري نيز بر عهده دارد و آن شناسايي کالا به خريدار است. بسته بندي مانند پل ارتباطي ميان خريدار و کالاست که به وسيله ي چهره ي خود، به کالايش شخصيت مي دهد.
يکي از روش هاي طبقه بندي بسته بندي ها طبقه بندي آنها بر اساس جنس مواد مصرفي است:
▪ شيشه و ظروف شيشه اي:
يکي از قديمي ترين ظروف بسته بندي مخصوصا در مورد مواد غذايي ظروف شيشه اي است. اعتقاد بر اين است که شيشه گري نوعي از صنعت کوزه گري بوده و قدمت آن به ۷۰۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح بر مي گردد. در باستان ساخت بطري هاي شيشه اي يک صنعت مهم به شمار مي آمد. شيشه در رابطه با بسته بندي داراي مزايا و معايب مي باشد که عبارتند از:
۱) شيشه از نظر شيميايي خنثي است به عبارتي آن با ماده محتوي خود هيچگونه واکنشي انجام نمي دهد. طعم و مزه محصول بسته بندي شده در شيشه بدون تغيير حفظ مي شود.
۲) شيشه غير قابل نفوذ، فاقد بو و بهداشتي مي باشد.
۳) ظروف شيشه از استحکام خوبي بر خورداراست و به اشکال، اندازه ها و رنگ هاي مختلف ساخته مي شود.
۴) شيشه شفاف بوده و اجازه رؤيت محتوي خود را به خريدار و عرضه آن توسط فروشنده در فروشگاه هاي زنجيره اي مي دهد.
● معايب شيشه و ظروف شيشه اي
۱) شيشه حساس به شوک هاي حرارتي و عوامل خارجي بوده لذا ميزان درصد شکستن شيشه يا ظروف شيشه اي در مقايسه با مواد اوليه بسته بندي ديگر بالاست.
۲) ظروف شيشه وزن زيادي دارد که باعث افزايش هزينه حمل و نقل آن نسبت به انواع ديگر مواد بسته بندي مي شود.
۳) اين خطر وجود دارد که در هنگام پر نمودن محصول در ظروف شيشه اي قسمتي از آن، خرده شده به مواد غذايي انتقال يابد.
در حال حاضر ۸۵ درصد از کارخانه هاي نوشابه سازي از بطري شيشه اي و ۱۵ درصد از کنسروهاي توليد شده در جار شيشه اي بسته بندي مي شوند. جار شيشه اي مانند قوطي فلزي کاملا غير قابل نفوذ به اکسيژن، رطوبت و غيره است، شايان ذکر است که خوردگي در جار شيشه اي به ندرت ايجاد مي شود.
● ظروف فلزي يا حلبي
▪ تاريخچه ساخت ظروف فلزي در دنيا و در ايران:
تاريخ ساخت ظروف فلزي به ۲۳ سال قبل از ميلاد مسيح نسبت داده مي شود. فلز قلع در حدود سال ۱۲۴۰ميلادي در شهر بوهيما توسط يک کارگر انگليسي کشف گرديد. تاريخ کشف و ساخت آهن سفيد به سال هاي بين ۱۵۷۵ ميلادي يعني از زماني که قلع به آلمان صادر شد، برمي گردد. در سال ۱۶۶۵ ميلادي در انگليس کوشش شد تا آهن سفيد ساخته شود، تا اينکه بالاخره در سال هاي بين ۱۷۲۰ و ۱۷۳۰ ميلادي توانستند توفيق در اين امر حاصل نمايند. هنبوردي در انگلستان اولين بار توانست آهن سفيد را به طور تجارتي با موفقيت تهيه نمايد، او شمش هاي گداخته را به وسيله غلطک به صورت صفحات نازک تري در آورد. در اوايل قرن هجدهم در حدود سال ۱۷۱۴ ساخت آهن سفيد در فرانسه شروع شد.
در سال ۱۸۰۴ ميلادي نيکلا اپرت به طور تجربي براي نگهداري مواد غذايي به روش هاي خشک کردن، دودي کردن و بسته بندي مواد غذايي در قوطي فلزي دست يافت؛ سپس از اين روش در صنعت کمپوت و کنسرو سازي استفاده شد که به نام اپر تيزاسيون معروف شد. در سال ۱۸۱۰ ميلادي، پيتر، ساخت قوطي فلزي از جنس فولاد با پوشش يک لايه قلع را ابداع کرد. در سال ۱۸۱۲ ميلادي به طور ابتدايي اولين کارگاه کنسرو سازي در بوستون آمريکا شروع به کار کرد. در سال ۱۸۵۶ ميلادي براي بسته بندي نمودن شير تغليظ شده (شير کندانسه)، صدف دريايي و ذرت در قوطي هاي فلزي اجرا شد. بعد از ساخت اتوکلاو در سال ۱۸۷۴ ميلادي توسط استيونسون طرح توليد قوطي به روش پيوسته انجام شد. در سال ۱۹۰۶ ميلادي سازماني تحت عنوان سازمان ملي صنايع کنسرو تأسيس و سپس مرکز تحقيقاتي براي اين صنعت آغاز به کار کرد.
در سال ۱۹۵۸ قوطي آلومينيومي براي اولين بار توليد شد. توليد اين قوطي به علت داشتن مزايايي شامل حمل و نقل آسان و مقاومت نسبتا بالا در مقابل تغيرات شيميايي، به سرعت توسعه يافت.
اما در کشورمان ساخت قوطي فلزي از سال۱۳۰۷ شمسي توسط شخصي به نام درخشان در رابطه با نگهداري مواد غذايي مورد توجه قرار گرفت. وسايل ساخت و توليد قوطي فلزي در سال ۱۳۰۹ به طور دستي با استفاده از قيچي، دستگاه برش، لوله کن و غيره انجام شد. براي جلوگيري از ضايعات و افزايش زمان ماندگاري محصولات کشاورزي در سال ۱۳۱۱-۱۳۱۲ از قوطي فلزي براي نگهداري نخود سبز وغيره بهره گرفتند. در سال ۱۳۳۰ اولين قوطي فلزي جهت بسته بندي روغن نباتي جامد به وسيله دستگاه مدرن ساخته شد و در سال۱۳۴۴ سيستم اک زني اتوماتيک در ايران نصب و مورد بهره برداري قرار گرفت. در حال حاضر قوطي فلزي توسط شرکت هاي بسته بندي ساخته مي شود براي توليد قوطي توسط شرکت ها، ورق هاي فلزي و حتي ۱۰ نوع لاک مجاز از خارج وارد مي شود. در سال ۱۹۹۸ در جهان براي بسته بندي نمودن محصولات، ۷ ۳ درصد از قوطي هاي فلزي استفاده مي شود. گزارش شده است که در اروپا و آمريکا ميزان استفاده نمودن از قوطي فلزي براي بسته بندي نمودن اغلب مواد غذايي کنسروي کاهش يافته است.
▪ مزايا و معايب قوطي فلزي:
چنانچه مواد در قوطي فلزي بسته بندي شود زمان ماندگاري آنها در مقايسه با مواد اوليه بسته بندي ديگر، به مراتب افزايش مي يابد. مواد اوليه بسته بندي شده در قوطي فلزي را بدون اينکه در آنها تغييرات ارگانوپتيکي حاصل شود مي توان به مدت ۲ الي چند سال نگهداري نمود.
▪ مزاياي قوطي فلزي:
۱) اغلب آنها در مقابل ضربه هاي خارجي مقاوم هستند.
۲) قوطي فلزي در مقابل درجه حرارت بالا (درجه حرارت استريليزاسيون) از مقاومت بالايي برخوردار است.
۳) اين مواد اوليه بسته بندي، از مقاومت فوق العاده نسبت به نفوذ رطوبت، نور واکسيژن نشان مي دهد.
۴) خاصيت مسموم کنندگي در آنها پايين است.
▪ معايب قوطي فلزي:
۱) در آنها پديده خوردگي در مقايسه با مواد اوليه بسته بندي ديگر سريع تر انجام مي شود. در اثر خوردگي تغيراتي در سطح و داخل قوطي ايجاد مي شود. به خصوص هيدروژن آزاد شده در داخل قوطي، منجر به بادکردگي قوطي فلزي و در نتيجه سوراخ شدن آن مي شود.
۲) خوردگي حاصل درقوطي فلزي مي تواند باعث تغيير رنگ و کاهش ويتامين هاي مواد غذايي گردد.
▪ آلومينيوم:
▪ تاريخچه پيدايش آلومينيوم:
بيش از چهل سال است که ظروف آلومينيومي بخش عمده اي از مواد اوليه در صنعت بسته بندي را تشکيل مي دهد. فراواني اين فلز به عنوان منبع طبيعي، خواص ذاتي، تحمل حرارت و باز يابي آن به همراه انرژي پيشرفته، باعث شده است که براي بسته بندي انواع مواد مورد استفاده گردد. بيش از ۸ درصد از پوسته کره زمين را آلومينيوم تشکيل مي دهد. حدس زده مي شود که در دنيا حدود ۱۲ ميليارد ذخيره آلومينيومي وجود داشته باشد. سنگ آلومينيوم به صورت بوکسيت، که حاوي اکسيد آلومينيوم، اکسيدهاي سليسيوم، آهن و ساير فلزات است، از معدن استخراج مي شود. آلومينا با کمک فرايند شيميايي سود در درجه حرارت بالا بدست مي آيد تا تمام ناخالصي ها گرفته شده و بعد محلول شيميايي براي تجزيه آلومينا به آن افزوده مي شود که سرانجام پس از ته نشين شدن و خروج از صافي در معرض حرارت قرار مي گيرد تا آب آن تبخير شود. جسم ظريف سفيد رنگ به جاي مانده ظاهري شبيه به آرد دارد. وزن مخصوص آلومينيوم ۷ ۲ گرم بر سانتيمتر مکعب مي باشد که اگر به صورت ذوب شده باشد، مي توان به صورت فويل و نوار باريک شکل بگيرد. ضخامت آلومينيوم به صورت فويل براي بسته بندي نمودن مواد غذايي ۲۰-۷ ميکرومتر و به صورت نوار ۲۱-۳۵۰ ميکرومتر است اما اغلب در بسته نمودن مواد غذايي از فويل آلومينيومي به ضخامت ۷-۱۲ ميکرومتر استفاده مي شود. براي بسته نمودن پنيرهاي پروسس از فئيل آلومينيومي به ضخامت ۹-۱۵ ميکرو متر بهره مي گيرند. براي در پوش زدن بطري شيشه اي شير، نوار آلومينيومي به ضخامت ۴۰- ۶۵ ميکرو متر و جهت بسته بندي نمودن مواد غذايي منجمد شده آماده و مربا با حجم کوچک (مربا مخصوص رستوران) نوار آلومينيومي به ضخامت ۸۰-۱۵۰ ميکرومتر استفاده مي شود.
سال۱۹۹۸ در جهان، ۴۰ درصد کل مواد غذايي توسط آلومينيوم بسته بندي مي شوند. کارخانه هاي مواد غذايي در اروپا تا سال ۱۹۹۸ بيش از ۲۶۰۰۰۰ تن مواد غذايي را در قوطي هاي آلومينيومي بسته بندي نمودند، که اين مقدار ۱۷۰۰۰۰ تن بيش از ۱۰ سال گذشته بوده است. تقريبا ۱۵ ميليارد قوطي آلومينيومي مخصوص نوشابه در همين سال توليد شده است. به طور متوسط ۴۰ درصد از کل بسته بندي نوشابه هاي مصرفي را قوطي هاي آلومينيومي تشکيل مي دهند.
▪ مزايا ظروف آلومينيومي:
آلومينيوم در مقابل اکسيژن و رطوبت از حساسيت کمتري برخوردار است. اين موضوع به تشکيل اکسيد آلومينيوم ايجاد شده د رسطح فويل يا نوار بر مي گردد. سطوح اکسيد شده در مقابل حرارت حساس مي باشند. اگر از آلومينيوم به عنوان مود اوليه بسته بندي استفاده شود، بايد سطح آن توسط لاک يا يک لايه مواد پلاستيکي پوشانده شود. يکي از مزاياي فولي آلومينيوم اينست که سمي نيست. شايان ذکر است که در آلومينيوم لاک اندود شده، انتقال آلومينيوم به مواد محتوي خود فقط ۱ ميلي گرم براي هر کيلوگرم خواهد بود. به طور کلي روزانه ۱۰-۴۰ ميلي گرم توسط جيره غذايي وارد بدن انسان مي شود که اين مقدار نيز دفع مي گردد. ظروف آلومينيومي سبک بوده و از مقاومت خوبي در مقابل خوردگي و فساد شيميايي بر خوردار است.
بسته بندي هاي پلاستيکي:
بعد از جنگ جهاني دوم، استفاده از مواد پلاستيکي به طور معمول در صنايع بسته بندي رواج پيدا کرد و امروزه کاربرد آنها در اين امر از نظر ميزان مصرف در درجه ي اول اهميت قرار دارد. مزاياي زير جهت کاربرد پلاستيک ها در بسته بندي قابل ذکر است:
- داراي وزن مخصوص کم و قيمت نسبتا پايين هستند
- از قابليت شکل پذيري بالايي در دستگاه هاي اتوماتيک بسته بندي برخوردارند.
- در مقابل تعداد زيادي از اسيدها و قليا ها مقاومند.
- با اضافه کردن افزودني هايي مي توان بر خواص آنها افزود.
در مقابل، مشکلاتي که از لحاظ زيست محيطي ايجاد مي کنند طراحان را در اين مورد در تنگنا قرار مي دهد.
▪ کاغذ:
بسياري از محصولات سلولزي را بدين نام مي شناسيم که مزاياي زير را جهت بسته بندي فراهم مي نمايند:
- از انعطاف پذيري خوبي برخوردار است
- قابليت شکل و چاپ خوبي دارد
- ممانعت کننده ي خوبي در برابر نور است
- قابل بازيافت است و در محيط نيز به سرعت تجزيه مي شود
▪ و در مقابل معايبي چون:
- در مقابل نفوذ رطوبت مقاومت خوبي ندارد
- نفوذ گاز و روغن از آن امکان پذير است
- قابليت دوخت خوبي ندارد.
▪ ارائه محصول در بسته بندي مناسب:
مرحله ي نهايي در هر محصول اعم از هنري و صنعتي، مبحث ارائه و presentation است اين جاست که معرفي محصول جهت خريد و حس وابستگي صورت مي گيرد.
شايد اين مرحله از موضوعات گم شده اي مخصوصا در صنايع دستي کشور ما باشد. در بيان تفاوت بين هنر نو و هنر کلاسيک گفته شده که هنر کلاسيک فيگور هاي طبيعت را در بهترين شکلش نشان مي داد ولي هنر نو مي گويد طبيعت بايد از فيلتر ذهن هنرمند بگذرد تا هنر گردد.
ما معتقديم امر بسته بندي يک بحث هنري - صنعتي است يعني براي بهره مندي از اهداف آن بايد به هر دو مقوله هنر و تکنولوژي آن توجه داشت.
اگر از ديد هنري بخواهيم به بسته بندي نگاه کنيم بايد گفت هر محصول بسته بندي داراي سه هدف عمده است: جلب توجه - خلق يک حالت بصري فراموش نشدني - مخابره ي يک پيام.
بهترين راه به نتيجه رسيدن دو هدف اوليه در نظر گرفتن تأثيرات بصري و استفاده از مبادي سواد بصري است. طراحي بسته تعيين خواهد کرد که آيا هر کس براي آنچه به عنوان کالا و پيام ارتباطي عرضه مي کنيد به قدر کافي توقف مي نمايد يا خير. در اين بين استفاده از مواد اوليه مناسب و هماهنگي آنها با محصول بسته بندي شده، مي تواند در جلب نظر مصرف کننده و اعتماد او بسيار موثر باشد.
بسته بندي در واقع زبان، هويت و شخصيت محصول است پس هرچه گويا تر عرضه گردد بهتر خواهد توانست محصول را معرفي نمايد.

آتل بندي آتل وسيله‌اي است که براي بي‌حرکت کردن عضو آسيب ديده (شکسته ، دررفته يا ضرب ديده) استفاده مي‌گردد. اين وسيله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه ...

آتل وسيله‌اي است که براي بي‌حرکت کردن عضو آسيب ديده (شکسته ، دررفته يا ضرب ديده) استفاده مي‌گردد. اين وسيله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه آتل پيش س ...

آشنايي لايه بندي يا چينه بندي يکي از مهمترين خصوصيات سنگهاي رسوبي است. طبقه يا لايه را مي توان به صورت جسم ورقه مانندي تعريف کرد که دو بعدش در مقايسه ...

اندام اسب بر روي چهار ستون كه پاهايش باشند استوار است و زير بناي اين ستونها سمها هستند.اگر اسبداري و يا سواركاري با ساختمان سم و نكات قوت و ضعف آن آشن ...

تاريخ نشان داده است که در ابتداي تمدن بشري نيازي به بسته بندي مواد غذايي نبود، بلکه مردم براي به دست آوردن غذا از محلي به محل ديگر مي رفتند تا زماني ک ...

امروزه با رشد توليدات پلاستيکي(پليمري) در سطح جهان و استفاده روزافزون از اين توليدات، ميزان توجه به اين محصولات نيز زياد شده است. استفاده از پليمر به ...

آب بندي در توربو ماشينها در فصل مشترک قطعات ثابت و متحرک به منظور کنترل جريانات نشتي و خنک کننده لازم و ضروري است. کنترل لقي موجود در بين قطعات متحرک ...

در گردهمايي سالانه عاملان فروش نفت پارس که چندي پيش با حضور۱۴۰ نفر از نمايندگان فروش شرکت نفت پارس برگزار شد، کارشناسان شرکت دو مقاله علمي ارايه دادند ...

دانلود نسخه PDF - بسته بندي