up
Search      menu
صنعت و مکانیک :: مقاله بسته بندي PDF
QR code - بسته بندي

بسته بندي

تاريخچه بسته بندي و انواع آن

تاريخ نشان داده است که در ابتداي تمدن بشري نيازي به بسته بندي مواد غذايي نبود، بلکه مردم براي به دست آوردن غذا از محلي به محل ديگر مي رفتند تا زماني که پناهگاه هاي دايمي براي خود پيدا کردند. در چنين شرايطي ناچار بودند غذا را از محل هاي مختلف جمع آوري کنند و به محل سکونت خود بياورند. اين نياز باعث شد که اولين انواع بسته بندي نظير کدوهاي خشک شده، صدف ها، برگ ها، پوست حيوانات و ديگر مواد طبيعي مورد استفاده قرار بگيرند. براي انتقال آب، شير، ماست، روغن يا دوغ از پوست حيوانات استفاده مي شد. از شاخ حيوانات براي حمل و نقل و ذخيره غذا و محصولات کشاورزي استفاده کردند (هنوز در مناطق استوايي از بامبو براي ذخيره سازي مواد غذايي استفاده مي شود).
ظهور انقلاب صنعتي به راستي تحول اساسي در نظام توليد کالايي ايجاد کرد. انقلاب صنعتي، جهان را با فوران کالاهاي گوناگون صنعتي روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده ميان توليد کنندگان و بازرگانان به تدريج هند را نيز علاوه بر علوم ديگر وارد مجموعه سيستم بسته بندي کرد. با پيشرفت بيشتر، علوم ديگري نظير روان شناسي فردي، اجتماعي و ارگونومي به اين مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندي سبب مستقل شدن اين صنعت از مجموعه صنايع ديگر شد و رقابت و نياز سبب گرديد که صنايع بسته بندي سهمي قابل توجه از بودجه هاي شرکت هاي توليدي را به خود اختصاص دهد.
امروزه صنايع بسته بندي تبديل به يک تکنولوژي قدرتمند شده است. تاريخچه بسته بندي فلزي نياز به بسته بندي بهتر و مقاوم تر منجر به پيدايش و توسه ظروف فلزي گرديد. قوطي سازي از زمان ناپلئون شروع شد. براي مدت مديدي قوطي هاي کنسرو با دست ساخته مي شد. از اوايل قرن بيستم، قوطي هاي فلزي که شکلي بهداشتي داشت رواج يافت و اين امکان به وجود آمد که بتوان از تجهيزات سريع تري براي ساخت، پر کردن و بستن درب قوطي هاي فلزي استفاده نمود. تاريخچه بسته بندي کاغذي و مقوايي تاريخچه و سير تکاملي بسته بندي با مقوا و کاغذ به تاريخچه ساخت کاغذ بر مي گردد، اگرچه چوب و محصولات فرعي ديگر آن از دير باز در خدمت بشر بوده، ولي بسته بندي به صورت مقوايي و کاغذي پس از پيدايش کاغذ به وجود آمد و روند تکميلي خود را تاکنون به سرعت طي نموده است.
همان طور که مي دانيم اولين بار در سه هزار سال قبل از ميلاد مسيح، مصريان قديم که در آن زمان يکي از مراکز مهم بشري محسوب مي شدند، براي نوشتن از پاپيروس (Papyrus) استفاده مي کردند. نخستين کارخانه کاغذ سازي در قرن ششم توسط چيني ها در سمرقند توسط اعراب اين هنر به آنها آموخته شد. سپس اعراب کارخانه اي در بغداد تأسيس کردند که در اين کارخانه نخستين بار به جاي بامبو از پارچه هاي سفيد استفاده شد.
نخستين کارخانه کاغذ اروپا در اسپانيا به وجود آمد. اسپانيايي ها براي توليد خمير از آسياب هاي آبي استفاده نمودند و کم کم توري سيمي جايگزين توري هاي بامبو که به وسيله چيني ها به کار مي رفت، بعد ها اين هنر وارد کشورهايي ديگر نظير فرانسه و هلند شد. در ايران بعد از کارخانه سمرقند که توسط چيني ها اداره مي شد، اولين کارخانه کاغذ سازي در سال ۱۳۲۸ در کهريزگ احداث شد که کاغذ هاي باطله را براي توليد کاغذ و مقوا استفاده مي کرد، بعد از آن تعدادي واحد توليدي ديگر در ساير نقاط ايران به وجود آمد. اولين کارخانه مدرن ايران در سال ۱۳۴۹ در «هفت تپه خوزستان» براي توليد کاغذ هاي تحرير با استفاده از تفاله نيشکر (baggasse) احداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ايران (چوکا) با استفاده از خمير هاي وارداتي و خمير هاي داخلي، کاغذ هاي کرافت و بسته بندي را توليد نمود. تاريخچه بسته بندي پلاستيکي توسعه صنعت پلاستيک به سال ۱۸۴۳ برمي گردد، وقتي دکتر Montgomeric جراح آفريقايي گزارش داد که مي توان با استفاده از ماده اوليه کائوچو (Percha gutta) دسته خوبي براي چاقو ساخت. بعد از اين که شرکت gutta Percha شکل گرفت جوهردان و توپ بيليارد نيز تهيه گرديد.
در رابطه با صنعت بسته بندي با اختراع پلي اتيلن پيشرفت غير منتظره اي در انگستان رخ داد. در دسامبر ۱۹۳۵ شيمي دان هاي انگلستان طي واکنشي، تحت فشار زياد و با تغيير دادن ميزان به ماده جديدي به نام اتيلن دست يافتند که خواص عايق حرارتي خوبي داشت.
تاريخچه بسته بندي شيشه اي پيش از اواخر قرن نوزدهم، نه تنها آب جو بلکه آب معدني، سس، ترشي، مربا، و محصولات ديگر که پيش از اين به صورت آزاد فروخته مي شدند، براي فروش در ظرف هاي شيشه اي بسته بندي مي شدند. بطري هنوز با روشي به نسبت عقب مانده توليد مي شد. بطري هايي که به روش باد کردن در قالب، در اين دوره توليد مي شدند از آن چنان اشکال عجيب و غريبي برخوردار بودند که تا پيش از جنگ جهاني اول، هر شيشه اي که مي شناختند و يک روزنه داشت، بطري مي گفتند. اما در طول قرون گذشته، توليد بطري به تدريج رو به اصلاح گذاشت. با ساخت و توليد انبوه بطري و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنوني توانسته است در بسته بندي ها ظروف شيشه اي را يک امر مهم به حساب آورد و تا حدودي نقش آن را آشکار سازد. امروزه بيش از صدها نوع از اجناس و مواد در بسته هاي شيشه اي بسته بندي مي شوند و با کيفيت برتر به بازار فروش عرضه مي شوند. البته بايد متذکر شد که علم شيشه و شيه گري در ايران نيز از زمان هاي قبل بوده و هم اکنون نيز رو به رشد است.
استفاده از شيشه براي امور بسته بندي بعد از جنگ جهاني دوم همواره سير صعودي داشته است. چرا که شيوه هاي توليد سريع و پيوسته و اتوماسيون توليد بطري ها و پرکردن آنها به توليدکنندگان اين امکان را داده که از پس تقاضاها بر آيند و قيمت آنها را پايين نگه دارند. در نتيجه پژوهش گران راه هايي براي اصلاح هر چه بيشتر مقاومت مکانيکي و شيميايي ظروف شيشه اي پيدا کردند و مي کنند.
به طور کلي بايد گفت شيشه ماده ايده آلي براي ظروف بسته بندي يا ترکيبي از کارايي، بهداشتي، و زيبايي آن است. به عنوان يک مثال زنده مي توان اذعان داشت که در بسياري از کشورهاي پيشرفته عمده ترين توليد کنندگان مواد غذايي (به خصوص غذاي کودکان) استفاده از ظروف شيشه اي را در روش کار خود قرار داده اند. با تمام اينها هرچند که شيشه ماده مناسبي براي بسته بندي بعضي مواد است براي برخي کالاهاي خاص بهترين ماده بسته بندي است.
● پلي اتيلن
الف) LDPE پلي اتيلن با دانسيته کم
ب) HDPE پلي اتيلن با دانسيته زياد
اين دو پليمر با وجود آنکه فرمول شيميايي يکساني دارند ولي مجموعه ويژگي هاي آن از نقطه نظر کاربردي کاملا متفاوتند.
▪ LDPE: معمولا به صورت فيلم هاي نازک انعطاف پذير مورد استفاده قرار مي گيرد. دو ويژگي مهم آن که کاربرد وسيع تر آن را به ويژه در صنعت بسته بندي محصول غذايي موجب مي شود عبارتند از:
۱) خنثي بودن آن يعني عدم واکنش با محصول
۲) قابليت دوخت حرارتي آن
به همين دليل لازم است حداکثر بسته بندي هاي چند لايه به عنوان لايه دروني و در تماس مستقيم با محصول از فيلم نازک LDPE استفاده مي شود. اين فيلم شفاف بوده و قابل نفوذ به نور. بنابراين در موارد نياز به همراه آلومينيوم فويل به کاربرده مي شود. کاربرد مشخص LDPE در بسته بندي هاي تتراپک Tetra Pack براي شير استريل و آب ميوه، پيورپک براي بسته بندي شير پاستوريزه و ماست، تري پک براي بسته بندي هاي کيسه اي، سه لايه براي شير پاستوريزه و پنج لايه براي شير استريل است.
▪ HDPE: اين ماده پليمري سختي است که از استحکام آن و ويژگي ممانعت کنندگي بهتر آن و عدم شفافيت آن استفاده مي شود. نمونه بارز کاربرد HDPE انواع بطري شير است که جهت بهبود ممانعت کنندگي در مقابل نفوذ نور، رنگ سفيد (تينانيوم دي اکسايد) به آن اضافه مي شود.
● پلي پروپلين
الف) Plan P.P ساده که براي توليد انواع درب پلاستيکي بطري ها از آن استفاده مي شود. براي توليد بطري ها نيز در بعضي موارد از اين P.P استفاده مي شود.
ب) Biorient P.P خطي شده اين ماده در حين فرايند توليد تحت نيروي کششي در دو جهت عمود بر هم قرار داده مي شود و در نتيجه فيلم نازک شفاف و با ويژگي ممانعت کنندگي مناسب تر توليد مي گردد که براي بسته بندي انواع چيپس، پفک، ماکاروني، بادام زميني و مجموعا Snack Foods مناسب مي باشد.
ج) Pearlized Borient P.P اين فيلم،فيلم نازک انعطاف پذيري است به رنگ سفيد صدفي جايگزين مناسبي است. براي کاغذ در بسته بندي ويفر، شکلات، پودر سوپ مورد استفاده قرار مي گيرد تا حدودي پوشاننده لکه چربي است و از اين نقطه نظر کاربرد بيشتري در چنين محصولات دارا مي باشد.
● PET يا Poly ethylene terephthalate
در بسته بندي نوشابه و روغن مايع به شکل بطري مورد استفاده قرار مي گيرد و شيوه خاص شکل دهي اين نوع بطري ها باعث ويژگي هاي زير مي شود:
۱) شفافيت بطري
۲) ويژگي ممانعت کنندگي برتر آن به خصوص در مقابل نفوذ گازها.
۳) سبک بودن بطري و مقاومت مکانيکي زياد آن تامين مي گردد.
از اين ماده پليمري به صورت فيلم نازک نيز استفاده مي گردد و در اين مورد فيلم PET استحکام لازم بسته را تامين مي کند. نمونه آن در بسته بندي آب ميوه جات مانند محصولات سانديس و گلديس است.
● پلي استايرن Poly Styrene
اين ماده به صورت ساده و شفاف بوده و نيز شکننده است و براي توليد ظروف يکبار مصرف يا سيني به کاربرده مي شود و در عين حال نوع خاصي از پلي استايرن ضربه پذير يا مقاوم به ضربه يا مي باشد که در توليد اين نوع پلي استايرن از نوعي پلاستيک به نام H.I.PS استفاده مي شود که باعث مقاومت در مقابل ضربه مي شود.
از اين نوع براي توليد ظروف ماست و مرباهاي يک نفره استفاده مي گردد. نوع ديگر آن به نام پلي استايرن حجيم شده Foomeel Poly Styren است که بعضي اوقات به آن Expanded نيز گفته مي شود. در فرايند توليد اين ماده بسته بندي از گازهاي فراري استفاده مي شود که موجب انبساط بافت پليمري و ايجاد سلول هاي بسته توخالي در بافت ماده پليمري مي گردد. چنين بافتي اولا ضربه را به محصول منتقل نمي کند بنابراين براي محصولات شکننده مناسب مي باشد مثل تخم مرغ؛ ثانيا عايق حرارتي خوبي است و براي عرضه محصولات گرم آماده مناسب مي باشد. ثالثا سبک بودن ماده پليمري، آن را در موارد حمل و نقل مناسب تر مي کند.
● نايلون
نايلون در فرآورده هاي گوشتي انواع سوسيس، کالباس کاربرد وسيعي دارد همين طور پلي آميد همراه با پلي اتيلن در بسته بندي هاي تحت خلاء گوشت تازه و پنير استفاده وسيعي دارد.
● PVDC يا Poly Vinily dene choloricle
اين ماده پليمري از نظر ويژگي ممانعت کنندگي در مقابل نفوذ گازها و رطوبت بهترين نوع ماده پليمري است. فيلم بسيار نازک از آن مي تواند ممانعت کنندگي لازم را تامين کند. انعطاف آن بسيار خوب است. به همين دليل براي بسته بندي فرآورده هاي گوشتي و به طور مشخص براي بسته بندي گوشت به صورت عمده فروشي کاربرد وسيعي دارد. به عبارت ديگر در بسته بندي هاي تحت خلاء، از نوعي که فيلم پليمري کاملا به سطح محصول مي چسبد از اين ماده پليمري استفاده مي شود.

آتل بندي آتل وسيله‌اي است که براي بي‌حرکت کردن عضو آسيب ديده (شکسته ، دررفته يا ضرب ديده) استفاده مي‌گردد. اين وسيله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه ...

آتل وسيله‌اي است که براي بي‌حرکت کردن عضو آسيب ديده (شکسته ، دررفته يا ضرب ديده) استفاده مي‌گردد. اين وسيله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه آتل پيش س ...

آشنايي لايه بندي يا چينه بندي يکي از مهمترين خصوصيات سنگهاي رسوبي است. طبقه يا لايه را مي توان به صورت جسم ورقه مانندي تعريف کرد که دو بعدش در مقايسه ...

اندام اسب بر روي چهار ستون كه پاهايش باشند استوار است و زير بناي اين ستونها سمها هستند.اگر اسبداري و يا سواركاري با ساختمان سم و نكات قوت و ضعف آن آشن ...

هدف از بسته بندي کردن اين است که هم زمان نگهداري آنها افزايش يابد و هم به طور کلي از خطر عوامل فساد دروني و بيروني و اکسايش حفظ شود. همچنين حمل و نقل ...

امروزه با رشد توليدات پلاستيکي(پليمري) در سطح جهان و استفاده روزافزون از اين توليدات، ميزان توجه به اين محصولات نيز زياد شده است. استفاده از پليمر به ...

آب بندي در توربو ماشينها در فصل مشترک قطعات ثابت و متحرک به منظور کنترل جريانات نشتي و خنک کننده لازم و ضروري است. کنترل لقي موجود در بين قطعات متحرک ...

در گردهمايي سالانه عاملان فروش نفت پارس که چندي پيش با حضور۱۴۰ نفر از نمايندگان فروش شرکت نفت پارس برگزار شد، کارشناسان شرکت دو مقاله علمي ارايه دادند ...

دانلود نسخه PDF - بسته بندي