up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله برنج PDF
QR code - برنج

برنج

مشخصات گياه برنج

ساقه برنج راست ، استوانهاي و جز در قسمتي که گرهها وجود دارند تو خالي است. ارتفاع ساقه به ۶۰ تا ۲۰۰ سانتيمتر ميرسد. برنج علاوه بر ساقه اصلي ، ۴ تا ۵ ساقه فرعي دارد. برگهاي برنج به صورت متناوب در دو رديف در دو طرف ساقه قرار گرفتهاند. برگ برنج داراي غلاف ، پهنک ، زبانک و گوشوارک است. همچنين برنج مانند گندم ، داراي گل آذين خوشهاي ميباشد که دانهها در آن قرار ميگيرند.
برخلاف سنبلچههاي گندم و جو و ذرت که فشرده و نزديک به هم هستند، سنبلچههاي برنج به صورت غير فشرده روي محورهاي اصلي و فرعي گل آذين قرار ميگيرد. ميوه برنج داراي غلافي سفيد رنگ ، قهوهاي ، کهربايي ، قرمز يا بنفش است که اين ميوه را به همراه غلاف آن ، شلتوک مينامند. براي قابل استفاده شدن برنج براي انسان ، بايد شلتوک را پوست کنند، يعني غلاف را از دانه جدا نمايند.
● کشت برنج
▪ کشت برنج در نقاط مختلف
شواهد نشان ميدهند که تقريبا ۴۰۰۰ سال قبل از ميلاد ، در کشورهاي هند و چين ، کشت برنج متداول بوده است. پس از گندم ، برنج دومين غله مهم در دنيا به حساب ميآيد. نزديک به ۹۰ درصد سطح زير کشت و توليد برنج متعلق به کشورهاي خاور دور ميباشد. بيش از نصف محصول برنج هم در دو کشور هند و چين توليد ميشود. بطور کلي ، کشورهاي گرمسيري و نيمه گرمسيري برمه ، تايلند ، ويتنام ، لائوس ، اندونزي ، فيليپين ، پاکستان ، هند ، آمريکا ، ژاپن ، ايتاليا ، مصر ، چين ، برزيل ، کوبا ، مکزيک و استراليا از توليد کنندگان برنج به شمار ميآيند.
▪ کشت برنج در ايران
کشت برنج در ايران در نواحي شمالي بويژه رودسر و استان خوزستان تاريخچه طولاني دارد. شواهد نشان ميدهد که اين محصول در اين ناحيه قرنها پيش از ميلاد مسيح و در زمان هخامنشيان رواج داشته است. البته امروزه با توجه به رشد روز افزون جمعيت ايران ، توليد داخلي برنج پاسخگوي نياز مردم نيست و به همين دليل ، مقادير قابل توجهي از اين محصول از خارج وارد ميشود.
● انواع برنج
برنجهاي يک ساله در شرايط مساعد آب و هوايي قادرند رشد مجدد خود را پس از برداشت محصول اول ، ‎آغاز نمايند و محصول دوم و گاهي حتي تا چند سري ، محصول توليد کنند. برنجهاي وحشي يک ساله در نقاط مرتفع يا باتلاقهاي غير دائمي کم عمق رشد ميکنند. برنجهاي يک ساله کلا نسبت به کم آبي مقاومترند. برنجهاي وحشي چند ساله اغلب در مناطق پست و باتلاقهاي دائمي کشت ميشوند.
● شرايط مناسب براي کشت برنج
▪ دما:
ميانگين دماي مورد نياز برنج هنگام رشد بايد بين ۲۰ تا ۳۷ درجه سانتيگراد باشد. پايين بودن دما در اوايل فصل زراعي يا آبياري مزرعه با آب سرد سبب ميشود که زمان رسيدن دانهها به تأخير افتد. بالا بودن دما هم موجب کاهش تعداد سنبلچههاي بارور و وزن دانهها ميشود.
▪ نور:
نور هم يکي از عوامل مؤثر در رشد گياه است. شدت نور در اوايل فصل زراعي شايد عامل محدود کنندهاي براي رشد برنج به حساب آيد. اما با نزديک شدن به پايان فصل زراعي ، بويژه موقع تشکيل خوشه ، رقابت براي جذب نور بين بوتهها افزايش مييابد.
▪ رطوبت:
مناسبترين ميزان رطوبت براي گلدهي گياه برنج ، ۷۰ تا ۸۰ درصد است. رطوبت کمتر از ۴۰ درصد ، عامل بازدارندهاي براي گلدهي گياه به شمار ميرود. وزش باد و ريزش باران و تگرگ ، در زمان گلدهي زيانبار است. همچنين بارندگي موقع برداشت محصول هم عمليات مربوط به خشک شدن محصول را به تأخير مياندازد. برنج ، کلا گياه آب دوستي به شمار ميرود، ولي آبزي نيست. چون ريشه گياهان آبزي قادر نيست که تارهاي کشنده و ريشههاي فرعي توليد کند. در حالي که ريشه برنج هم تار کشنده و هم ريشه فرعي دارد.
▪ آب:
آب مورد نياز برنج از ساير غلات بيشتر است. هشتاد درصد آب مورد نياز محصول برنج توليد شده در جهان بويژه در نقاط استوايي ، از آب باران تأمين ميگردد. ۲۰ درصد باقي مانده را از آب رودخانه و آب چاه تأمين مينمايند. نتايج بدست آمده نشان داده که اگر دماي آب کمتر از ۱۹ درجه سانتيگراد باشد، زمان رسيدن دانه به تأخير ميافتد. اگر هم از ۳۰ درجه بيشتر باشد، گسترش ريشه و ميزان عملکرد گياه برنج به دليل محدود بودن اکسيژن موجود در آب ، کم ميشود و بازدهي گياه کاهش مييابد.
▪ خاک:
برنج در خاکهاي مختلف ، از فقير تا غني که تنها آب مورد نياز گياه تأمين باشد به عمل ميآيد. البته مقدار آب مصرفي در خاکهاي سبک بيش از خاکهاي سنگين است. مناسبترين خاک براي کشت برنج ، خاک رسي با لايه غير قابل نفوذ در عمق ۵۰ تا ۱۵۰ سانتيمتري و همراه با مقدار زيادي مواد آلي است. برنج اصولا نسبت به شوري خاک و شوري آب مقاوم است. در صورتي که آب کافي براي شستشوي نمک خاک وجود داشته باشد، ميتوان از برنج براي اصلاح خاکهاي شور استفاده نمود.
● کشت برنج
▪ روش مستقيم:
بذر را مستقيما داخل خاک آماده ميکارند.
▪ روش نشاء:
بذر خيس شده را داخل زمين مخصوصي به نام خزانه ميکارند و سپس ، بوته يا نشاي بدست آمده را به زمين اصلي مزرعه منتقل مينمايند.
● کود مورد نياز برنج
برنج ، همچون ديگر غلات نسبت به نيتروژن واکنش خوبي از خود نشان ميدهد. همچنين نيتروژن را به صورت آمونيوم و نيترات جذب ميکند. از طرف ديگر ، کودهاي فسفردار ، رشد ريشه و مقاومت گياه را در برابر بيماريها و کودهاي پتاسيمدار ، انتقال مواد فتوسنتزي از برگ به اعضاي ديگر گياه بويژه دانه ، و نيز استقامت بوتهها را افزايش ميدهند.
● بيماريها و آفات برنج
▪ بلاست ساقه برنج
اين بيماري را قارچي به نام Pyricularia oryzae ايجاد ميکند. يکي از مخربترين بيماريهاي گياه برنج است که با خشکاندن، شکستن و خواباندن ساقه قادر است ميزان توليد برنج را به ميزان چشمگيري کاهش دهد. سمپاشي مزرعه با سولفات مس و ترکيبات آلي جيوه در کنترل اين بيماري تا حدي مؤثرند.
▪ پوسيدگي طوقه برنج
اين بيماري که به ژيگانتيسم هم معروف است، بوسيله قارچ Gibberia fugikuria ايجاد ميشود که اين قارچ ، سبب رشد فوقالعاده ساقه و نازک شدن آن و در نهايت مرگ بوته برنج ميشود. دماي بيش از ۲۰ درجه سانتيگراد بويژه در لايه بالايي خاک ميتواند شرايط مساعد براي فعاليت اين قارچ را فراهم نمايد. ضد عفوني نمودن بذر با اگروزان ميتواند خسارت ناشي از اين قارچ را کاهش دهد.
● برداشت محصول
زمان برداشت با توجه به دما معمولا از ماههاي مرداد و شهريور شروع شده و تا اواخر آبان يا اوايل آذر ادامه مييابد. هنگام برداشت محصول ، بايد ۸۰ درصد دانههاي غلافدار (شلتوک) واقع در بخش بالايي خوشه و برگها زرد شده و دانهها سخت شده باشند. دانهها معمولا يک تا دو هفته از آغاز زرد شدن برگها سخت ميشوند. البته درصد رطوبت شلتوک هم معياري براي برداشت محسوب ميشود. ميزان رطوبت شلتوک بايد بين ۲۰ تا ۳۵ درصد باشد. در برخي کشورها از جمله ايران ، برداشت محصول را با استفاده از داس انجام ميدهند. خوشههاي بريده را دسته دسته ميکنند و ميگذارند تا خشک شود. پس از خشک شدن، برنج براي مراحل ديگر آماده است.
● خواص برنج
بيرونيترين لايه برنج پريکارپ نام دارد که بسيار سخت و شفاف است. پوست دانه زير اين بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئين و چربي غني ، ولي از نظر نشاستهاي فقير است. پس از پوست ، لايه آلورن هست که جزء آندوسپرم ميباشد. بنابراين ضمن عمل پوست کني ، بخش عمدهاي از مواد مغذي برنج از دست ميرود. اکثر مردم آسيا از برنج تغذيه ميکنند. اين ماده غذايي کامل نيست، چون ميزان پروتئين و اسيد آمينه آن خيلي کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئين عمده آن اوريزنين (oryzenin ) ميباشد.
ترکيب اصلي برنج ، نشاسته است که عمدتا در آندوسپرم قرار گرفته است. برنجهايي که آميلو پکتين بيشتري دارند لعاب بيشتري داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. برنج را پس از جوشاندن و دم کردن، همراه با گوشت ، ماهي و انواع سبزي ميل ميکنند. در تهيه نشاسته ، شيريني هم از آن استفاده ميشود. البته در کشورهايي که انحصارا از برنج به عنوان غلات خود استفاده ميکنند، بيماريهاي مختلف سوء تغذيه از جمله بري بري ، کاهش رشد افراد ، کاهش توان نيروي کار ديده ميشود. برنج را بايد همراه با ساير غلات مصرف نمود. چون مصرف آن به تنهايي تمام نيازهاي غذايي بدن را بر آورده نميسازد.

برنج يکي از گياهان مخصوص کاشت در نواحي مرطوب استوايي و مناطق نسبتا“ گرم و معتدل است و در مناطقي که بارندگي ساليانه حدود ۱۰۰۰ ميليمتر است ، بخوبي از خو ...

برنج تنها غله مستعد رشد در خاک غرقابي است، زيرا خود قادر است محيط اطراف ريشه اش را اکسيده کند. طبيعت داراي چندين منفعت براي سازگاري ريخت شناختي و تنکا ...

برنج هايي که رنگ زير پوسته آن ها، سرخ، ارغواني يا سياه، حاوي مقادير زيادي از رسوبات رنگيزه هاي آنتوسيانين در لايه هاي مختلف پريکارپ، پوشش دانه و آلورن ...

علفهاي هرز برنج و آفات مهم برنج: اين علفها شامل سوروف ، اويار سلام ، قاشق واش ، تير كمان آبي ، بندواش ، سل واش و …….. ميباشند كه هزينه مبارزه با اين ع ...

عامل بيماري قارچP.oryzae) Pyricularia grisea ) با فرم جنسي Magnaporthe grisea از گروه آسکوميست است. سال 637 درچين آنرا تب برنج Rice fever مي ناميدند. ...

دانشمندان ژنوم بزرگ ترين آفت قارچي برنج كه خسارت زيادي به كشاورزان وارد مي كند را كشف كردند. مقدار برنجي كه اين قارچ از بين مي برد مي تواند ساليانه ۶۰ ...

برنج يکي از اجزاي سالم رژيم غذايي مي باشد و به هيچ عنوان نبايد اين غذا را از رژيم حذف نمود . برنج منبع غني کربوهيدرات هاي پيچيده و فاقد سديم و کلسترول ...

● پرورش نشاء جعبه اي و مديريت خزانه اکوسيستم هاي طبيعي و فرآيندهاي آن در بعضي از موارد به دلخواه انسان و نيازهاي او به پيش نمي روند و در بسياري از موا ...

دانلود نسخه PDF - برنج