up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله برنج PDF
QR code - برنج

برنج

مشخصات گياه برنج

ساقه برنج راست ، استوانه اي و جز در قسمتي که گره ها وجود دارند تو خالي است. ارتفاع ساقه به ۶۰ تا ۲۰۰ سانتيمتر مي رسد. برنج علاوه بر ساقه اصلي ، ۴ تا ۵ ساقه فرعي دارد. برگهاي برنج به صورت متناوب در دو رديف در دو طرف ساقه قرار گرفته اند. برگ برنج داراي غلاف ، پهنک ، زبانک و گوشوارک است. همچنين برنج مانند گندم ، داراي گل آذين خوشه اي مي باشد که دانه ها در آن قرار مي گيرند.
برخلاف سنبلچه هاي گندم و جو و ذرت که فشرده و نزديک به هم هستند، سنبلچه هاي برنج به صورت غير فشرده روي محورهاي اصلي و فرعي گل آذين قرار مي گيرد. ميوه برنج داراي غلافي سفيد رنگ ، قهوه اي ، کهربايي ، قرمز يا بنفش است که اين ميوه را به همراه غلاف آن ، شلتوک مي نامند. براي قابل استفاده شدن برنج براي انسان ، بايد شلتوک را پوست کنند، يعني غلاف را از دانه جدا نمايند.
● کشت برنج :
شواهد نشان مي دهند که تقريبا ۴۰۰۰ سال قبل از ميلاد ، در کشورهاي هند و چين ، کشت برنج متداول بوده است. پس از گندم ، برنج دومين غله مهم در دنيا به حساب مي آيد. نزديک به ۹۰ درصد سطح زير کشت و توليد برنج، متعلق به کشورهاي خاور دور مي باشد. بيش از نصف محصول برنج هم در دو کشور هند و چين توليد مي شود. بطور کلي ، کشورهاي گرمسيري و نيمه گرمسيري برمه ، تايلند ، ويتنام ، لائوس ، اندونزي ، فيليپين ، پاکستان ، هند ، آمريکا ، ژاپن ، ايتاليا ، مصر ، چين ، برزيل ، کوبا ، مکزيک و استراليا از توليد کنندگان برنج به شمار مي آيند.
● کشت برنج در ايران :
کشت برنج در ايران در نواحي شمالي بويژه رودسر و استان خوزستان تاريخچه طولاني دارد. شواهد نشان مي دهد که اين محصول در اين ناحيه، قرنها پيش از ميلاد مسيح و در زمان هخامنشيان رواج داشته است. البته امروزه با توجه به رشد روز افزون جمعيت ايران ، توليد داخلي برنج پاسخگوي نياز مردم نيست و به همين دليل ، مقادير قابل توجهي از اين محصول از خارج وارد مي شود.
● انواع برنج :
برنجهاي يک ساله، در شرايط مساعد آب و هوايي قادرند رشد مجدد خود را پس از برداشت محصول اول ، آغاز نمايند و محصول دوم و گاهي حتي تا چند سري ، محصول توليد کنند. برنجهاي وحشي يک ساله در نقاط مرتفع يا باتلاقهاي غير دائمي کم عمق رشد مي کنند. برنجهاي يک ساله کلا نسبت به کم آبي مقاوم ترند. برنجهاي وحشي چند ساله اغلب در مناطق پست و باتلاقهاي دائمي کشت مي شوند.
● شرايط مناسب براي کشت برنج :
▪ دما: ميانگين دماي مورد نياز برنج هنگام رشد بايد بين ۲۰ تا ۳۷ درجه سانتيگراد باشد. پايين بودن دما در اوايل فصل زراعي يا آبياري مزرعه با آب سرد سبب مي شود که زمان رسيدن دانه ها به تأخير افتد. بالا بودن دما هم موجب کاهش تعداد سنبلچه هاي بارور و وزن دانه ها مي شود.
▪ نور: نور هم يکي از عوامل مؤثر در رشد گياه است. شدت نور در اوايل فصل زراعي شايد عامل محدود کننده اي براي رشد برنج به حساب آيد. اما با نزديک شدن به پايان فصل زراعي ، بويژه موقع تشکيل خوشه ، رقابت براي جذب نور بين بوته ها افزايش مي يابد.
▪ رطوبت: مناسب ترين ميزان رطوبت براي گلدهي گياه برنج ، ۷۰ تا ۸۰ درصد است. رطوبت کمتر از ۴۰ درصد ، عامل بازدارنده اي براي گلدهي گياه به شمار مي رود. وزش باد و ريزش باران و تگرگ ، در زمان گلدهي زيانبار است. همچنين بارندگي موقع برداشت محصول هم عمليات مربوط به خشک شدن محصول را به تأخير مي اندازد. برنج ، کلا گياه آب دوستي به شمار مي رود، ولي آبزي نيست. چون ريشه گياهان آبزي قادر نيست که تارهاي کشنده و ريشه هاي فرعي توليد کند. در حالي که ريشه برنج هم تار کشنده و هم ريشه فرعي دارد.
▪ آب: آب مورد نياز برنج از ساير غلات بيشتر است. هشتاد درصد آب مورد نياز محصول برنج توليد شده در جهان بويژه در نقاط استوايي ، از آب باران تأمين مي گردد. ۲۰ درصد باقي مانده را از آب رودخانه و آب چاه تأمين مي نمايند. نتايج بدست آمده نشان داده که اگر دماي آب کمتر از ۱۹ درجه سانتيگراد باشد، زمان رسيدن دانه به تأخير مي افتد. اگر هم از ۳۰ درجه بيشتر باشد، گسترش ريشه و ميزان عملکرد گياه برنج به دليل محدود بودن اکسيژن موجود در آب ، کم مي شود و بازدهي گياه کاهش مي يابد.
▪ خاک: برنج در خاکهاي مختلف ، از فقير تا غني که تنها آب مورد نياز گياه تأمين باشد، به عمل مي آيد. البته مقدار آب مصرفي در خاکهاي سبک بيش از خاکهاي سنگين است. مناسب ترين خاک براي کشت برنج ، خاک رسي با لايه غير قابل نفوذ در عمق ۵۰ تا ۱۵۰ سانتيمتري و همراه با مقدار زيادي مواد آلي است. برنج اصولا نسبت به شوري خاک و شوري آب مقاوم است. در صورتي که آب کافي براي شستشوي نمک خاک وجود داشته باشد، مي توان از برنج براي اصلاح خاکهاي شور استفاده نمود.
● روش هاي کشت برنج :
▪ روش مستقيم: بذر را مستقيما داخل خاک آماده مي کارند.
▪ روش نشاء: بذر خيس شده را داخل زمين مخصوصي به نام خزانه مي کارند و سپس ، بوته يا نشاي بدست آمده را به زمين اصلي مزرعه منتقل مي نمايند.
▪ کود مورد نياز برنج :
برنج ، همچون ديگر غلات نسبت به نيتروژن واکنش خوبي از خود نشان مي دهد. همچنين نيتروژن را به صورت آمونيوم و نيترات جذب مي کند. از طرف ديگر ، کودهاي فسفردار ، رشد ريشه و مقاومت گياه را در برابر بيماريها و کودهاي پتاسيم دار ، انتقال مواد فتوسنتزي از برگ به اعضاي ديگر گياه بويژه دانه ، و نيز استقامت بوته ها را افزايش مي دهند.
● بيماريها و آفات برنج
▪ بلاست ساقه برنج :
اين بيماري را قارچي به نام Pyricularia oryzae ايجاد مي کند. يکي از مخرب ترين بيماريهاي گياه برنج است که با خشکاندن، شکستن و خواباندن ساقه قادر است ميزان توليد برنج را به ميزان چشمگيري کاهش دهد. سمپاشي مزرعه با سولفات مس و ترکيبات آلي جيوه در کنترل اين بيماري تا حدي مؤثرند.
▪ پوسيدگي طوقه برنج :
اين بيماري که به ژيگانتيسم هم معروف است، بوسيله قارچ Gibberia fugikuria ايجاد مي شود که اين قارچ ، سبب رشد فوق العاده ساقه و نازک شدن آن و در نهايت مرگ بوته برنج مي شود. دماي بيش از ۲۰ درجه سانتيگراد بويژه در لايه بالايي خاک مي تواند شرايط مساعد براي فعاليت اين قارچ را فراهم نمايد. ضد عفوني نمودن بذر با اگروزان مي تواند خسارت ناشي از اين قارچ را کاهش دهد.
● برداشت محصول :
زمان برداشت با توجه به دما، معمولا از ماههاي مرداد و شهريور شروع شده و تا اواخر آبان يا اوايل آذر ادامه مي يابد. هنگام برداشت محصول ، بايد ۸۰ درصد دانه هاي غلافدار (شلتوک) واقع در بخش بالايي خوشه و برگها زرد شده و دانه ها سخت شده باشند. دانه ها معمولا يک تا دو هفته از آغاز زرد شدن برگها سخت مي شوند. البته درصد رطوبت شلتوک هم معياري براي برداشت محسوب مي شود. ميزان رطوبت شلتوک بايد بين ۲۰ تا ۳۵ درصد باشد. در برخي کشورها از جمله ايران ، برداشت محصول را با استفاده از داس انجام مي دهند. خوشه هاي بريده را دسته دسته مي کنند و مي گذارند تا خشک شود. پس از خشک شدن، برنج براي مراحل ديگر آماده است.
● خواص برنج :
بيروني ترين لايه برنج پريکارپ نام دارد که بسيار سخت و شفاف است. پوست دانه، زير اين بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئين و چربي غني ، ولي از نظر نشاسته اي فقير است. پس از پوست ، لايه آلورن هست که جزء آندوسپرم مي باشد. بنابراين ضمن عمل پوست کني ، بخش عمده اي از مواد مغذي برنج از دست مي رود. اکثر مردم آسيا از برنج تغذيه مي کنند. اين ماده غذايي کامل نيست، چون ميزان پروتئين و اسيد آمينه آن خيلي کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئين عمده آن اوريزنين (oryzenin ) مي باشد.
ترکيب اصلي برنج ، نشاسته است که عمدتا در آندوسپرم قرار گرفته است. برنجهايي که آميلو پکتين بيشتري دارند لعاب بيشتري داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. برنج را پس از جوشاندن و دم کردن، همراه با گوشت ، ماهي و انواع سبزي ميل مي کنند. در تهيه نشاسته و شيريني هم از آن استفاده مي شود. البته در کشورهايي که انحصارا از برنج به عنوان غلات خود استفاده مي کنند، بيماريهاي مختلف سوء تغذيه از جمله بري بري ، کاهش رشد افراد و کاهش توان نيروي کار ديده مي شود. برنج را بايد همراه با ساير غلات مصرف نمود. چون مصرف آن به تنهايي تمام نيازهاي غذايي بدن را بر آورده نمي سازد.

برنج يکي از گياهان مخصوص کاشت در نواحي مرطوب استوايي و مناطق نسبتا“ گرم و معتدل است و در مناطقي که بارندگي ساليانه حدود ۱۰۰۰ ميليمتر است ، بخوبي از خو ...

برنج تنها غله مستعد رشد در خاک غرقابي است، زيرا خود قادر است محيط اطراف ريشه اش را اکسيده کند. طبيعت داراي چندين منفعت براي سازگاري ريخت شناختي و تنکا ...

برنج هايي که رنگ زير پوسته آن ها، سرخ، ارغواني يا سياه، حاوي مقادير زيادي از رسوبات رنگيزه هاي آنتوسيانين در لايه هاي مختلف پريکارپ، پوشش دانه و آلورن ...

علفهاي هرز برنج و آفات مهم برنج: اين علفها شامل سوروف ، اويار سلام ، قاشق واش ، تير كمان آبي ، بندواش ، سل واش و …….. ميباشند كه هزينه مبارزه با اين ع ...

عامل بيماري قارچP.oryzae) Pyricularia grisea ) با فرم جنسي Magnaporthe grisea از گروه آسکوميست است. سال 637 درچين آنرا تب برنج Rice fever مي ناميدند. ...

دانشمندان ژنوم بزرگ ترين آفت قارچي برنج كه خسارت زيادي به كشاورزان وارد مي كند را كشف كردند. مقدار برنجي كه اين قارچ از بين مي برد مي تواند ساليانه ۶۰ ...

برنج يکي از اجزاي سالم رژيم غذايي مي باشد و به هيچ عنوان نبايد اين غذا را از رژيم حذف نمود . برنج منبع غني کربوهيدرات هاي پيچيده و فاقد سديم و کلسترول ...

● پرورش نشاء جعبه اي و مديريت خزانه اکوسيستم هاي طبيعي و فرآيندهاي آن در بعضي از موارد به دلخواه انسان و نيازهاي او به پيش نمي روند و در بسياري از موا ...

دانلود نسخه PDF - برنج