up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله برنج PDF
QR code - برنج

برنج

برنج يکي از گياهان مخصوص کاشت در نواحي مرطوب استوايي و مناطق نسبتا“ گرم و معتدل است و در مناطقي که بارندگي ساليانه حدود ۱۰۰۰ ميليمتر است ، بخوبي از خودسازگاري نشان داده ومحصول مناسبي از نظر کميت و کيفيت توليد ميکند .
از نظر عرض جغرافيايي در بيشتر نقاط دنيا ، از استوا تا ۴۵ درجه شمالي و تا ۴۵ درجه جنوبي رشد ميکند . ارتفاع از سطح دريا ، تاثير چنداني بر رشد برنج ندارد . در هندوستان اين گياه تا ارتفاع ۳۰۰۰ متري و در ايران از سطح دريا تا ارتفاع ۱۴۰۰ متري کشت و رشد ميکند ليکن اکثر مناطق کشت برنج در ارتفاع کمتر از ۶۰۰ متري واقع شده اند .
برنج گياهي است که داراي تنوع ژنتيکي و توان سازگاري بالايي است واريته هاي برنج محلي در ايران از لحاظ طول و اندازه ، دوران رشد و ساير خصوصيات بصورت زيرطبقه بندي ميشوند :
۱) برنجهاي گروه صدري
از مرغوبترين برنجهاي محلي هستند . اين گروه داراي شلتوک بلند و باريک بوده و دانه هاي نسبتا“ بلندي دارند ، طول دانه بيش از ۷ ميليمتر است دوران رشد اين گروه از ۱۵۰ تا ۱۶۰ روز متغير بوده و در مقابل آفات و بيماريها و ورس بسيار حساس مي باشند مقاومت اين برنجها نسبت به کم آبي پايين بوده و عملکرد شان نسبت به انواع ديگر کمتر است .
۲) برنجهاي گروه چمپ
اين گروه داراي انواع زودرس و ديررس ميباشند . طول دوره رشد برنجهاي اين گروه از ۱۲۰ تا ۱۳۰ روز و طول دانه بين ۵ تا ۷ ميليمتر متغير است ، که در انواع زودرس طول دانه بيشتر است سازگاري برنجهاي گروه چمپ در مقابل آفات و بيماريها و کم آبي نسبت به گروه صدري بيشتر است .
۳) برنجهاي گروه گرده
اين گروه عملکرد بيشتري نسبت به صدري و چمپ داشته ولي ارزش تجارتي و خصوصيات پخت و طعم کمتري دارد . ارقام گرده داراي مقاومت زيادي در برابر آفات و کم آبي ميباشند .
متخصصان و پژوهشگران اصلاح نبات برنج کشور ،سالهاي نسبتا“ زيادي است که براي تهيه ارقام جديد برنج که از کميت وکيفيت خوبي برخوردار بوده و همچنين در برابر حمله آفات و بيماريهاي مختلف قارچي مقاومت کافي داشته باشند و در برابر و رس و سرما نيز کاملا“ مقاوم باشند ، فعاليت دارد که ، در نتيجه واريته هاي اصلاح شده اي تهيه گرديده اند ، که در طبقه بندي ديررس و ميان رس و زودرس جاي ميگيرند .
اداره تحقيقات هواشناسي کشاورزي رشت واقع در موسسه تحقيقات برنج کشور در استان گيلان با مشخصات عرض جغرافيايي ۱۲ ۳۷ درجه شمالي و طول جغرافيايي ۳۸ ۴۹ درجه شرقي و ارتفاع ۷ ۳۶ متر از سطح متوسط دريا وميزان متوسط بارندگي ساليانه ۱۴۰۰ ميليمتر ، شرايط اقليمي موثر بر سه واريته خزر و سپيد رود و بينام اصلاح شده را تحت بررسي ومطالعه قرار داده است :
واريته خزر با عملکرد ۷۸۰۰ تن شلتوک برنج در هکتار در طبقه ديررس قرار گرفته است . اين واريته داراي بوته هاي بلند بوده و در مقابل آفات و بيماريها مقاومت بيشتري دارد ، اگر چه کيفيت پخت آن نسبت به واريته هاي گروه صدري پايين ميباشد .
واريته سپيد رود نيز با عملکرد حدود ۵ تن شلتوک برنج در هکتار جزو ارقام اصلاح شده است که در طبقه بندي ديررس قرار گرفته است از نظر کيفيت پخت و ارزش غذايي پايين بوده ولي در مقابل آفات و بيماريها داراي مقاومت مناسبي است .
واريته بينام جز ارقام ميان رس است . اين واريته در مقايسه با خزر و سپيد رود در مقابل آفات و بيماريها مقاومت کمتري دارد ولي کيفيت پخت و ارزش غذايي آن بيشتر ميباشد .
از ارقام زودرس به واريته حسني مي توان اشاره کرد .
● شرايط اقليمي مناسب براي کشت برنج:
مهمترين مسئله در زندگي برنج گرما است ، زيرا برنج بيشتر از ساير غلات به حرارت نيازمند است ، بطوريکه در طول دوره زندگي به حدود ۴۰۰۰ کالري گرما نيازمند است ( ۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰ درجه روز ) متوسط دماي مورد نياز برنج حدود ۳۳ درجه سانتيگراد است . که اين عدد در مورد ارقام زودرس کمتر ودر مورد ارقام ديررس بيشتر است .هر گاه متوسط دماي محيط از ۴۰ درجه سانتيگراد تجاوز کند ، باعث اختلال دررشد ريشه گياه ميشود .
● مراحل مختلف فنولوژيکي رشد برنج در ارتباط با عوامل اقليمي:
۱) مرحله جوانه زدن
حداقل دما براي جوانه زدن واريته هاي مختلف برنج متفاوت است . اپتيمم دما براي جوانه زدن بذر ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتيگراد ميباشد . حداقل دما براي جوانه زدن بذر ۱۲ درجه سانتيگراد است .( مرحله جوانه زدن تا سه برگي شدن در زير پلاستيک و در شرايط کنترل شده ميباشد ) . زمان انتقال نشاء به زمين اصلي از مهمترين فاکتورهاي حياتي برنج بشمار مي آيد ، زيرا پس از انتقال نشاء به زمين اصلي ، گياه جوان نسبت به سرماي ديررس بهاره ( سرمايي که دماي حداقل محيط کشت را به کمتر از ۱۰ درجه سانتيگراد ( صفر بيولوژيک برنج ) برساند ) حساس است در بررسيهاي انجام شده در اداره تحقيقات هواشناسي کشاورزي ر شت ، زمان مناسب براي انتقال نشاء به زمين اصلي با احتمال ۷۵% براي منطقه رشت تاريخ ۱۹ ارديبهشت برآورد شده است . تعيين اين زمان در ساير نقاط بر نج خيز استان که داراي اطلاعات مورد نياز باشند ، در دست مطالعه مي باشد تا به کشاورزان عزيز جهت کاهش خسارات ناشي از سرمازدگي و واکاري کمک نمايد .
۲) مرحله پنجه زدن
اين مرحله در صورت وجود شرايط مناسب ، ۱۶ تا ۲۲ روز پس از انتقال به درون زمين اصلي صورت ميگيرد . در اين مرحله ، دماي آب پاي بوته ، در پنجه زني بسيار موثر است . بطوريکه اپتيمم دما براي مرحله پنجه زني ۳۲ درجه سانتيگراد بوده و در کمتر از ۱۹ درجه عمل پنجه زني کاملا“ متوقف ميشود .دوران پنجه زني با توجه به حساسيت نوع برنج در برابر دما و مدت تابش آفتاب ۳۰ تا ۵۰ روز است و نخستين ساقه ها در پايان اين دوره ظاهر ميگردند .
۳) رشد ساقه
رشد ساقه تا اندازه زيادي به عوامل جوي و عمق آب پاي بوته و مواد غذايي در دسترس بستگي دارد . بهترين دما براي رشد ساقه ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتيگراد بوده و دماهاي بالاتر از ۴۰ درجه سانتيگراد وکمتر از ۱۵ درجه سانتيگراد ، سبب تاخير يا توقف در رشد ساقه ميشود . دماي ۱۵ تا ۱۸ درجه طي مرحله طويل شدن ميان گره ، از طول ساقه ميکاهد . که ممکن است باعث گردد تا خوشه کاملا“ از غلاف برگ خارج نشده و در نتيجه قسمتهاي خارج نشده اکثرا“پوک و بسختي خرمن ميشوند حرارت زياد آب ( حدود ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتيگراد ) سبب کوتاهي ساقه وخوشه ميشود .
۴) تشکيل خوشه
برنج در مرحله تشکيل جوانه اوليه خوشه به آساني تحت تاثير دماهاي پايين قرار ميگيرد . استقرار دماي پايين ميتواند از تشکيل خوشه جلوگيري و سبب کاهش عملکرد گياه شود . حرارت پايين آب پاي بوته ( ۱۳ تا ۲۱ درجه سانتيگراد ) طي مراحل افتراق خوشه و تکامل آن ممکن است منجر به تغييرات فيزيولوژيکي و مرفولوژيکي در گياه برنج گردد از جمله تقليل دانه در خوشه و بالا بودن درصد پوکي ، وجود دانه هاي گرده ناقص و ناتواني دانه گرده در جوانه زدن بر روي کلاله و ……
۵) ظهور خوشه
در اين مرحله برنج در برابر دماي هوا و آب پاي بوته و نيز عمقي که آب کشتزار را مي پوشاند ، بسيار حساس است . بهترين دما براي ظهور خوشه ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتيگراد است و در دماي کمتر از ۲۰ درجه سانتيگراد از رشد طبيعي گياه جلوگيري ميشود . حرارت کمتر از ۱۵ درجه سانتيگراد سبب پژمرده شدن و خشک شدن برگهاي تحتاني گياه و در هنگام پيدايش خوشه سبب تغيير شکل سنبلکها ميگردد با آغاز مرحله تشکيل خوشه نياز آبي گياه به حداکثر ميرسد .
۶) گل دادن
اين مرحله با توجه به باروري گياه و دگرگوني عوامل جوي ، معمولا“ ۲ تا ۳ ماه پس از کشت آغاز ميشود بازشدن نخستين گلها بيشتر وابسته به دماي آب و هوا است . براي گل دادن اين گياه دماي هوا معمولا“ بايد بيشتر از ۲۰ درجه سانتيگراد باشد . بهترين دما براي اين مرحله ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتيگراد است . در کتابهاي مرجع اشاره شده است که عمل لقاح در کمتر از ۱۵ درجه سانتيگراد صورت نميگيرد و چنانچه در اين مرحله و يا در دانه بستن ، دماي هوا و آب به کمتر از ۱۵ درجه برسد ، بسياري از گلها تلقيح نشده و دانه نخواهد بست و دانه هاي تشکيل شده نيز چروک خورده و نامرغوب خواهدشد . ولي در بررسيهاي انجام يافته در اداره تحقيقات هواشناسي کشاورزي رشت بر روي ارقام در دست مطالعه ، مشخص شده است که در ارقام سپيد رود و بينام و خزر دماي کمتر از ۱۷ درجه سانتيگراد نيز تاثير نامطلوبي بر عمل تلقيح دارد . بارندگي در اين مرحله موجب عدم لقاح و پوکي دانه ميشود و در صورت تداوم بارندگي خسارت وارده تا ۷۰% عملکرد محصول را شامل ميشود .
۷) دانه بستن و رسيدن دانه
مرحله پر شدن دانه و رسيدن آن نياز به دماي بيش از ۲۰ درجه سانتيگراد دارد . بهترين دما براي رسيدن دانه بيشتر انواع برنج ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتيگراد است .ميزان دماي آب پاي بوته مورد نياز براي اين مرحله ۲۳ تا ۲۵ درجه سانتيگراد است وکاهش دما به کمتر از ۱۷ درجه سانتيگراد در اين مرحله سبب ميشود تا درصد بزرگي از دانه ها پر نشده و مقدار محصول کاهش يابد .
هواي سرد و باراني در مرحله رسيدن محصول برنج ، مانع عمليات برداشت آن شده و سبب ميشود که بوته هاي برنج بخوابد و به گلها بچسبد که در نتيجه دانه ها ريزش کرده و يا رنگ برنج تغيير ميکند ، که عملا“ باعث ايجاد خسارت ميشود .
بررسيهاي انجام يافته در اداره تحقيقات هواشناسي کشاورزي رشت نشان مي دهد که تاريخ شروع بارشهاي سنگين در آخر فصل زراعي برنج ، ۲۰ شهريور ماه است . حال با توجه به دو فاکتور محدود کننده ( سرماي ديررس بهاره و بارشهاي سنگين آخر فصل زراعي ) زمان مناسب براي کشت برنج بطوريکه به اين دو عامل برخورد نکند ، ۱۲۵ روز است بنابراين در منطقه رشت و نقاط هم اقليم مشابه ، کشت ارقامي که طول دوره رشد آنان بيش از زمان بطول انجامد با مشکلات ناشي از شرايط نامساعد جوي برخورد خواهد نمود .
● مهمترين علفهاي هرز در شاليزارهاي برنج:
اين علفها شامل سوروف ، اويار سلام ، قاشق واش ، تير کمان آبي ، بندواش ، سل واش و …….. ميباشند که هزينه مبارزه با اين علفها بخش اعظمي از اقتصاد کشاورزي برنج را شامل ميگردد .
● مهمترين آفات برنج در ايران:
از مهمترين آفات برنج که ساليانه خسارات هنگفتي را بر جاي مي گذارد کرم ساقه برنج ( Chilo Suppressalis ) مي باشد . اين آفت ، حشره اي است که براي اولين بار در سال ۱۳۵۱ در مزارع تنکابن و رامسر طغيان کرد و در مدت کوتاهي با افزايش جمعيت و ايجاد خسارت اقتصادي شديد نظر همگان را جلب نمود .
کرم ساقه خوار برنج که بعنوان يکي از خطرناکترين آفات برنج در دنيا بشمار مي آيد ، در زمستان بصورت لار و کامل در داخل ساقه هاي خشک برنج و يا علفهاي هرز اطراف مزرعه بسر مي برد و در حدود اوايل ارديبهشت ، هنگاميکه حداقل دماي هوا ، ۱۰ درجه سانتيگراد باشد ، شفيره ها در داخل ساقه هاي باقيمانده برنج سال قبل و يا علفهاي هرز مزرعه ، در اطراف سوراخهاي ايجاد شده توسط لاروها ، تشکيل ميگردد .
در حدود بيستم ارديبهشت ماه ، اولين پروانه ها ظاهر ميشوند که در اواسط خرداد به حداکثر خود مي رسند . عمر پروانه ها ، حداکثر يک هفته است و در اين مدت بطور متوسط ۲۳۰ عدد تخم توسط هر پروانه گذرانده ميشود . تفريخ تخمها در دماي حداقل ۱۰ تا ۱۲ درجه سانتيگراد بمدت ۵ تا ۱۱ روز بسته به دماي محيط انجام مي گيرد . اين کرم در طول سال ۲ تا ۳ نسل دارد و از زمان نشاء کاري تا هنگام برداشت برنج در مزارع فعاليت زيستي دارد . خسارات وارده طي نسلهاي دوم و سوم بيشتر است .
امروزه با کرم ساقه خوار برنج به سه طريق ، زراعي ، شيميايي وبيولوژيک مبارزه ميشود از راههاي اساسي براي مبارزه با اين آفت ، ايجاد شبکه مراقبت و پيش آگاهي با استفاده از اطلاعات جوي است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است ، در صورتيکه ثابت شده است ، مراحل سيکل دگرديسي اين آفت ، همبستگي بالايي را با دما و ساير پارامترهاي جوي دارد .
در مبارزه بيولوژيک ، از زنبور تريکو گراما براي پارازيته کردن تخم پروانه ساقه خوار برنج استفاده ميشود که نحوه و زمان فعاليت اين زنبور نيز تابعي از شرايط جوي بويژه دما مي باشد .
ساير آفات برنج شامل شب پره يک نقطه اي برنج ، سرخوطومي برنج ، زنجره برنج ، کرم برگخوار برنج ومگس خزانه برنج مي باشند .
● مهمترين بيماريهاي برنج:
از مهمترين بيماريهاي برنج ، به بلاست برنج ( Blast ) اشاره ميگردد که معمولا“ بعلت انتشار وسيع و تاثير مخربش در شرايط مناسب ، بيماري اصلي برنج بشمار مي آيد که به عملکرد محصول خسارت قابل توجهي وارد مي سازد .
علايم اوليه بيماري بلاست بستگي به شرايط اقليمي دارد . در نواحي معتدل که دوران بارانهاي ريز و يا بارندگي خفيف طولاني مي باشد ، بلاست برنج در مرحله پنجه زدن شديد بوده و اغلب بوته ها مي ميرند .
بررسيهاي اوليه انجام شده در اداره تحقيقات هواشناسي کشاورزي رشت گوياي اين مطلب مي باشد که چنانچه ۵ روز متوالي رطوبت نسبي هوا از ۷۰% بيشتر و دما بين ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتيگراد و ابرناکي بيشتر از ۸ ۶ باشد ، شرايط مساعدي براي طغيان اين بيماري فراهم ميگردد . بهترين متد مبارزه با اين بيماري ايجاد سيستم پيش آگاهي است که نقش ادارات تحقيقات هواشناسي کشور در مناطق کشت اين محصول در اين سيستم کاملا“ شاخص است .
▪ ساير بيماريهاي برنج شامل : لک قهوه اي برنج ، بيماري پوسيدگي طوقه ، بيماري سوختگي غلاف برگ ، بيماري پوسيدگي ساقه ، سياهک برنج در درجات بعدي اهميت مي باشند.

برنج تنها غله مستعد رشد در خاک غرقابي است، زيرا خود قادر است محيط اطراف ريشه اش را اکسيده کند. طبيعت داراي چندين منفعت براي سازگاري ريخت شناختي و تنکا ...

برنج هايي که رنگ زير پوسته آن ها، سرخ، ارغواني يا سياه، حاوي مقادير زيادي از رسوبات رنگيزه هاي آنتوسيانين در لايه هاي مختلف پريکارپ، پوشش دانه و آلورن ...

علفهاي هرز برنج و آفات مهم برنج: اين علفها شامل سوروف ، اويار سلام ، قاشق واش ، تير كمان آبي ، بندواش ، سل واش و …….. ميباشند كه هزينه مبارزه با اين ع ...

ساقه برنج راست ، استوانه اي و جز در قسمتي که گره ها وجود دارند تو خالي است. ارتفاع ساقه به ۶۰ تا ۲۰۰ سانتيمتر مي رسد. برنج علاوه بر ساقه اصلي ، ۴ تا ۵ ...

عامل بيماري قارچP.oryzae) Pyricularia grisea ) با فرم جنسي Magnaporthe grisea از گروه آسکوميست است. سال 637 درچين آنرا تب برنج Rice fever مي ناميدند. ...

دانشمندان ژنوم بزرگ ترين آفت قارچي برنج كه خسارت زيادي به كشاورزان وارد مي كند را كشف كردند. مقدار برنجي كه اين قارچ از بين مي برد مي تواند ساليانه ۶۰ ...

برنج يکي از اجزاي سالم رژيم غذايي مي باشد و به هيچ عنوان نبايد اين غذا را از رژيم حذف نمود . برنج منبع غني کربوهيدرات هاي پيچيده و فاقد سديم و کلسترول ...

● پرورش نشاء جعبه اي و مديريت خزانه اکوسيستم هاي طبيعي و فرآيندهاي آن در بعضي از موارد به دلخواه انسان و نيازهاي او به پيش نمي روند و در بسياري از موا ...

دانلود نسخه PDF - برنج