up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله بافت شناسي مينا PDF
QR code - بافت شناسي مينا

بافت شناسي مينا

ساختمان بافت شناسي مينا

مقدمه
مينا سخت‌ترين بافت بدن است و از نظر سختي چهارمين ماده سخت دنيا محسوب مي‌گردد. سختي آن معادل فولاد نرم است. ميناي دندان‌هاي دايمي که 96% آهکي شده باشد داراي شفافيت بوده و بدين دليل رنگ عاج زيرين خود را منتقل مي‌نمايد (از وراي آن رنگ عاج زيرين قابل مشاهده است). بنابراين عاج ، تعيين رنگ دندان است به اين دليل در دندان‌هاي غير زنده که رنگ عاج تيره مي‌شود مينا نيز ديده مي‌شود. ضخامت مينا در اتصال سيماني – مينايي حدود چند ميکرومتر است و در نوک کاسپ به حداکثر ضخامت خود يعني 5 2 ميليمتر مي‌رسد. مينا در عين سختي بسيار شکننده بوده و به اين دليل چنانکه توسط عاج حمايت نگردد مي‌شکند. اين پديده هنگام تهيه حفره جهت پرکردن دندان بايستي هميشه مدنظر باشد.
ساختمان مينا
منشور مينايي
واحدهاي ساختماني مينا منشور مينايي يا ميله مينايي نام دارد، در برشهاي ميکروسکوپي مشاهده مي‌گردد که مينا از تعداد زيادي ساختمان‌هاي ميله‌اي شکل ، که داراي مسير مارپيچي هستند، تشکيل شده است. هر يک از اين واحدهاي ساختماني يک منشور مينايي خوانده مي‌شود. نامگذاري منشور ، با توجه به نماي مقاطع عرضي اين ساختمان‌ها در دندان بعضي از حيوانات است که کم و بيش شکل هندسي شش ضلعي داشته، صورت گرفته است. در انسان منشورهاي مينايي در مقاطع عرضي نمايي شبيه به سوراخ کليد يا قطره اشک وارونه دارند. بهمين دليل به منشورهاي مينايي انسان ميله مينايي مي‌گويند. امروزه هر دو نامگذاري ميله مينايي و منشور مينايي معادل هم به کار گرفته مي‌شوند. تعداد منشورهاي مينايي حداقل 500 هزار عدد در دندان‌هاي پيشين (يک پايين) و حداکثر 12 ميليون عدد در دندان‌هاي آسيايي اول بالا (6 بالا) است. منشورهاي مينايي از اتصال عاج و مينا شروع مي‌شوند و در سه بعد فضا داراي انحنا مي‌باشند بدين صورت که:
* از عاج تا سطح آزاد دندان کشيده شده‌اند.
* نسبت به سطح افق داراي مسير منحني شکل به سمت چپ و راست هستند.
* نسبت به صفحه‌اي که عمود بر سطح افق قرار گرفته است داراي انحناي به سمت بالا و پايين هستند.
غلاف منشور
غلاف منشور از ماده پروتئيني بيشتري تشکيل شده است. در بعضي نواحي ، منشور بدون غلاف است يا ساختمان غلاف فوق‌العاده ناچيز است. غلاف منشور در نواحي بوجود مي‌آيد که يک تغيير مسير ناگهاني در مسير بلورهاي (HAP) بوجود آمده باشد، در نتيجه با توجه بنحوه جهت‌گيري بلورهاي (HAP) در يک منشور و منشورهاي مجاور اين تغيير مسير ناگهاني در محل‌هايي است که دم يک منشور بين دو سر منشورهاي مجاور قرار گرفته است، بعلت تغيير مسير ناگهاني فضاهاي ايجاد شده بين بلورهاي (HAP) توسط ماده پروتئيني پر مي‌گردد و بدين ترتيب غلاف منشور بوجود مي‌آيد. از نظر شيميايي غلاف منشور از جنس آملوبلاستين است و بنام آملين و شيتلين نيز خوانده مي‌شود. علت نامگذاري شيتلين آن است که در (Prism sheath) وجود دارد. اين پروتئين تعيين کننده محدود منشورهاي مينايي است.
ناحيه بين منشوري
همان‌طور که بحث آملوژنز اشاره شد، بعد از تشکيل زوايد تومز ترشح مينا با تاخير زماني از دو نقطه مجزا صورت مي‌گيرد: منطقه گردني زوايد تومز که آملوژنز پيش در آن شروع شده و منجر به پيدايش جدار حفره (Pit wall) مي‌گردد. بعد از تغيير ، مختصر فعاليت ترشحي زايده مخروطي شکل شروع شده و در داخل حفرات (Pits) را پر مي‌نمايد. در حضور زايده تومز ، منشورهاي مينايي تشکيل مي‌شوند و محل آنها داخل حفرات (Pits) بوده، ديواره حفرات که اولين ترشح ميناست نواحي بين منشوري را ايجاد مي‌نمايد. جدار حفره ساخته شده توسط هر آملوبلاست با نواحي مشابه مجاور خود ادغام مي‌شود و فصل مشترک مشخصي بين آنها وجود ندارد. بنابراين منطقه بين منشوري توسط همکاري دو جانبه قسمت گردني زوايد مجاور ساخته مي‌شود. در مناطق بين منشوري مسير بلورهاي (HAP) با نواحي ديگر تفاوت داشته در واقع مناطق بين منشوري قسمتي از دم منشورهاي مينايي محسوب مي‌گردند.
رابطه متقابل بين منشورها
منشورهاي مينايي همگي کم و بيش عمود بر (DEJ) قرار دارند. اين حالت با زاويه‌اي بين 80 تا 100 درجه متغير است. منشورهايي که در نزديک اتصال سيماني مينايي قرار دارند حالت افقي داشته و با زاويه 90 يعني عمود بر (DEJ) ، قرار مي‌گيرند. بين هر دو منشور مجاور يک اختلاف فاز 2 درجه وجود دارد و در مقايسه تفاوت چنداني را نشان نمي‌دهد اما هنگامي که چندين منشور بعد از منشور موردنظر و چندين منشور قبل از منشور مورد نظر با همديگر مقايسه شود اين تفاوت مشخص مي‌شود، در چنين مواردي اختلاف بصورت تغيير مقاطع عرضي منشورها ديده خواهد شد.
خطوط عرضي- نوارهاي عرضي
در برشهاي خشک مينايي بالغ و همچنين مينايي که در حال بلوغ است نوارهاي عرضي تيره و روشن به فواصل معين در مسير طولي هر منشور مينايي مشاهده مي‌گردد. در برشهاي ايده‌آل يا مطلوب اين نوارهاي عرضي به فواصل 4-1 ميکرومتري تکرار مي‌شود و به منشورهاي مينايي ، نمايي پله مانند (شبيه نردبان) مي‌دهد. از کنار هم قرار گرفتن خطوط مشابه در منشورهاي مجاور خطوط عرضي بوجود مي‌آيد.
خطوط رتزيوس
خطوط رتزيوس نشان‌دهنده ريتم فعاليت هفتگي آملوبلاستها مي‌باشد. اين خطوط در برشهاي طولي و عرضي ميناي بالغ و در مقاطع خشک ديده مي‌شود. در برشهاي طولي تاج دندان بصورت خطوط منحني ديده مي‌شوند که از (DEJ) شروع شده و به فواصل نامعين به سطح آزاد مينا ختم مي‌شوند. گروهي که نزديکتر به (DEJ) کاسپ قرار دارند بجاي آنکه به سطح مينا برسند دامنه کاسپ را دور زده و به طرف دامنه ديگر مي‌روند. در برشهاي عرضي اين خطوط بصورت حلقه‌هاي متحدالمرکز ديده مي‌شوند. و بيانگر تشديد دوره‌اي فعاليت آملوژنز مي‌باشند. مطالعات فراساختاري نشان مي‌دهند که خطوط رتزيوس در نواحي که يک حالت تنگي موقت در ناحيه گردني زايده تومز ايجاد شده و متعاقب آن وسعت قطب ديستال زايده تومز افزايش يافته و ترشحات آن نيز افزايش يافته باشد، تشکيل مي‌شوند.
اين تنگ‌شدگي موقت در تک‌تک منشورهاي مينايي مجاور هم اتفاق افتاده و از انطباق اين نواحي خطوط رتزيوس بوجود مي‌آيد. در مطالعه مقاطع خشک مشاهده مي‌شود در محلي که خطوط رتزيوس تشکيل شده، منشورهاي مينايي تغيير مسير داده و در مسير جديد مينا را ترشح مي‌نمايند. با هر بار تغيير مسير يک خط رتزيوس جديد بوجود مي‌آيد که از انطباق آنها خطوط رتزيوس کامل تشکيل مي‌گردد. خطوط رتزيوس به ضخامت‌هاي گوناگون و فواصل نامعين ديده مي‌شود. در برشهاي رنگ نشده ممکن است به رنگ زرد ، زرد تيره ، قهوه‌اي و حتي قهوه‌اي تيره ديده شوند. اين خطوط در دندان‌هاي دايمي بوفور يافت مي‌شوند. در ميناي شيري بعد از تولد با فراواني کمتر و در ميناي ساخته شده پيش از تولد به ندرت يافت مي‌شوند. ميله هاي مينايي از چپ به راست خطوط رتزيوس از قسمت تحتاني چپ به قسمت فوقاني راست کشيده شده‌اند.
نوارهاي هانتر – شوگر
در برشهاي خشک ، در مقاطع طولي و عرضي ، نوارهايي ديده مي‌شوند که از (DEJ) شروع شده و حداکثر تا چهار پنجم ضخامت مينا را در منطقه مربوطه طي مي‌نمايند. علت مشاهده ، اين نوارها بدين صورت است که در برابر سطح برش ، دستجاتي از منشورهاي مينا نسبت به دستجات مجاور خود تفاوت مسير دارند و اين اختلاف مسيرها است که در استجات مجاور منشورهاي مينايي بصورت نوارهاي هانتر – شوگر ديده مي‌شود. در تصاوير ميکروسکوپي اين دستجات بصورت نوارهاي تيره روشن ديده مي‌شوند. نوارهاي تيره (Diazon) و نوارهاي روشن (Parazone) خوانده مي‌شوند. بايد دانست که تيره و روشن بودن يک پديده نوري است و چنانچه مسير تابش نور را تغيير دهيم نوارهاي تيره و روشن بترتيب به نوارهاي روشن و تيره تبديل خواهند شد.
ناحيه تولدي
يک خط رتزيوس واضح است که بيانگر ساخته شدن مينا هنگام تولد مي‌باشد. در اين مدت يک اختلال 4-3 روزه در آملوژنز اتفاق مي‌افتد و پس از آن ساخته‌شدن مينا به روال طبيعي ادامه مي‌يابد. مينايي که در اين مدت ساخته شده از نظر نسبت ماده آلي به معدني و نيز جهت‌گيري بلورهاي (HAP) با بقيه مينا تفاوتهايي را نشان مي‌دهد. به نظر مي‌رسد که محتواي ماده آلي اين مينا بيشتر باشد و همين امر باعث اختلال آهکي آن مي‌شود.
تيغه‌هاي مينايي و ترک‌هاي مينايي
ترک‌هاي مينايي در اثر عوامل مکانيکي و فيزيک ايجاد شده و ممکن است حاوي مواد برون‌زا نظير بزاق ، خرده‌هاي غذايي يا هر ماده‌اي که از محيط خارج وارد شده باشند. تيغه‌ها ساختمان‌هاي ترک مانند هستند که از سطح آزاد مينا تا (DEJ) کشيده شده‌اند. در نماي ميکروسکوپي و در محل باقي مانده‌اند تشکيل شده‌اند. احتمالا تيغه‌ها در سطوح کشش ايجاد مي‌شوند. وقتي منشورهاي مينايي از چنين سطوحي عبور مي‌کنند معدني شدن در قسمت کوتاهي از منشور بخوبي صورت نمي‌گيرد. اگر ضايعه شديدتر باشد، ترک پديده مي‌آيد اگر ترک قبل از رويش دندان بوجود آيد توسط سلولهاي اطراف اشغال مي‌شود. اما اگر بعد از رويش دندان بوجود آيد توسط مواد آلي موجود در حفره دهان پر مي‌شود. سه نوع تيغه مينايي وجود دارد:
تيغه نوع A: شامل قسمت‌هايي از منشور است که به ميزان جزئي معدني شده است.
تيغه نوع B: حاوي سلولهاي مضحمل شده مي‌باشد.
تيغه نوع C: در دندان‌هاي رويش يافته بوجود مي‌آيد و در اينحالت توسط مواد آلي موجود در بزاق اشغال مي‌شود.
* تيغه‌هاي نوع A و B محدود به ميناست اما نوع C,B ممکن است تا داخل عاج امتداد يابند.
دستجات مينا
به ساختمان‌هايي گفته مي‌شود که در برشهاي خشک عرضي و طولي بصورت دستجات علف مانند از (DEJ) شروع شده و به داخل مينا رفته‌اند اين نواحي مشابه گسل‌هاي زمين شناسي مي‌باشند به اين ترتيب که پروتئين‌ها به يک طرف رفته و نواحي معدني شده هيپرمينراليزه از مينا تشکيل مي‌شود. باقي ماندن مواد آلي در فواصل اين بلوک‌هاي هيپرمينراليزه سبب پيدايش دستجات مينايي مي‌گردد. دستجات مينايي ممکن است به صورت انفرادي و يا دستجات چندگانه ديده شوند از نظر شيميايي نواحي کم بالغ يعني داراي مواد آلي فراوان‌تر مي‌باشند. ولي آنچه مسلم است پروتئين‌هاي اصلي مينا در اين نواحي قابل شناسايي نيستند بلکه پروتئين‌هاي مضمحل شده باقي مانده‌اند. احتمالا بيشتر اين پروتئين آملوژنين‌هاي مضحمل شده مي‌باشند.
دوک مينايي
قبل از اينکه مينا ساخته شود تعدادي از زوايد آنتوبلاست‌ها در بين آملوبلاستها قرار مي‌گيرند پس از اينکه تشکيل مينا آغاز شد اين زوايد در مينا گير افتاده و دوکهاي مينايي را ايجاد مي‌کنند. دوکها جهت منشور را دنبال نمي‌کنند.
ميناي پيچ‌دار
در برشهاي مطلوب ، منشورهاي مينايي روي کاسپ دندان منظره مارپيچي از خود نشان داده و به دور يکديگر مي‌پيچند. اين مارپيچ‌ها در واقع مربوط به تواترات آملوبلاستها است که نسبت به سطح عمود بر افق ، بطرف بالا و پايين منحرف گشته و در تجسم سه بعدي مانند يک مارپيچ حول يک محور مرکزي قرار گرفته‌اند. در برشهاي مطلوب بين منشورهاي مجاور تداخل شديد ديده مي‌شود تداخل منشورها در نوک کاسپ‌ها از ديدگاه بيومکانيکي حائز اهميت بوده و مينا را در مقابل فشارهاي مکانيکي که بيشتر به نوک کاسپ وارد مي‌شود محافظت مي‌نمايد.
اتصال مينا- عاج (DEJ)
قبل از شروع دنتينوژنز و آملوژنز قطب ديستال آملوبلاست‌ها روي غشا پايه و قطب ديستال آدنتوبلاستها بطرف ناحيه بدون سلول ، که بصورت نوار روشن و وسيع ديده مي‌شود، قرار دارد. ساختن عاج پيش‌تر از مينا آغاز شده و با شروع فعاليت آدنتوبلاستها بتدريج ناحيه بدون سلول توسط عناصر ساختماني پر شده و محو مي‌شود. کمي بعد آملوژنز شروع مي‌شود. آملوبلاستها ابتدا با فعاليت آنزيمي غشا پايه را مضمحل مي‌نمايند. پس با ساخته شدن اولين مينا (8 ميکرومتري بدون منشور) بر روي عاج اتصال عاج مينا (DEJ) شروع به تشکيل مي‌نمايد. در نماي سه بعدي اين اتصال از فرورفتگي‌هاي کاسه‌اي شکل تشکيل شده که لبه آزاد کاسه‌ها بطرف مينا قرار گرفته است. در برشهاي دو بعدي بصورت مضرس يا دندانه‌دار است وجود اين حالت سبب افزايش سطح اتصال عاج با مينا شده و همچنين از شکستگي مينا جلوگيري مي‌نمايد.
سطح مينا
منظور از سطح مينا ممکن است مطالعه سطح مينا قبل از رويش و يا بعد از رويش دندان باشد. بعد از پايان آملوژنز ، سلولهاي آملوبلاست همراه با بقيه سلولهاي عضو مينايي روي سطح خارجي مينا ، اپي‌تليوم کاهش يافته مينايي (R.E.E) را تشکيل مي‌دهند. در اينحالت ، بين سلولهاي آملوبلاست و مينا اتصال واقعي وجود دارد. اين اتصال بصورت ساخته شدن تيغه پايه در قاعده سلول آملوبلاست است که شامل تيغه شفاف و تيغه متراکم است تيغه شفاف در تماي با غشا سيتوپلاسمي و تيغه متراکم در تماس با مينا قرار مي‌گيرد. در داخل غشا سيتوپلاسمي در ارتباط با تيغه شفاف ، پلاکهاي متراکم نيمه دسموزوم که فاقد دسموپلاکين هستند ديده مي‌شوند.
تخلخل مينايي
مينايي که بتازگي در دهان ظاهر شده داراي تخلخل است معمولا 1 0 درصد مينا را تخلخل تشکيل مي‌دهد. در اثر تماس با يونهاي معدني بزاق و نفوذ يونها زمان ميزان تخلخل کم شده و در سنين بالا ممکن است به صفر درصد برسد ولي در پوسيدگي‌ها حتي قبل از استقرار هر نوع حفره پوسيدگي ، تخلخل به شدت افزايش يافته و ممکن است حداکثر تا 25% حجم مينا برسد بدون اينکه نماي آناتوميک را تغيير دهد.

مرغ مينا پرنده اي کوچک زيبا و دلنشين است که قابليت بسيار خوبي براي تقليد صدا دارد و اين توانايي شگفت انگيز باعث شده است که آدمي از ساليان بسيار دور به ...

هيدرولوژي يا آب شناسي از دو کلمه Hydro به معني آب و Logos به معني شناسايي گرفته شده است. ديد کلي هيدرولوژي علمي است که در مورد پيدايش خصوصيات و نحوه ت ...

خون شناسي به مطالعه سلولهاي خوني و انعقاد مي پردازد. اين علم مقدار و ساختمان و عمل سلولهاي خوني ، پيش سازهاي سلولهاي خوني را در مغز استخوان ، ساختار ه ...

مقدمه مينا تنها نسج سخت با منشا اکتودرمي مي‌باشد. با آنکه سلول‌هاي سازنده مينا ، آملوبلاست مي‌باشد ولي حضور مشترک کليه سلول‌هاي عضو مينايي بخصوص طبقه ...

وقتي ميزان چربي در برخي سلول هاي بافت چربي که تعدادشان به ۳۰ ميليارد سلول مي رسد، افزايش مي يابد، زمينه چاقي موضعي فراهم مي شود. اگر چه اين چاقي موضعي ...

آسيب به سر عبارت است از ضربه به سر، همراه با يا بدون از دست دادن هوشياري يا ساير علايم قابل مشاهده. بسته به ماهيت ضربه، زخم هاي سر ممکن است باز يا بست ...

از ميان مشکلاتي که ممکن است مادران در دوران شيردهي با آن مواجه شوند، برخي مشکل ها رايج تر و جدي تر به نظر مي رسند. اين نوشته، نگاهي مي اندازد به علل و ...

معمولا در ماه رمضان، مطب هاي دندان پزشکي خلوت مي شود؛ چون بيشتر بيماران تلاش مي کنند قبل از آغاز اين ماه، تمام کارهاي دندان پزشکي، جراحي ها و ترميم دن ...

دانلود نسخه PDF - بافت شناسي مينا