up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله ايمني زيستي PDF
QR code - ايمني زيستي

ايمني زيستي

ايمني زيستي در پرورش ميگو

هرچند واژه ايمني زيستي(Biosecurity) ازحدود 50 سال پيش وارد صنعت دامپروري جهان شد،ولي هنوز در پرورش ميگو چندان شناخته و تعريف شده نيست.البته اين موضوع اختصاص به کشور ايران ندارد و در سراسر جهان اصطلاحي است که راه زيادي بايد تا مرحله اجراي کامل طي نمايد.هنوز هم در کشورهاي پيشرو دنيا نظير چين،تايلند ،اندونزي و حتي هندوستان گهگاه شيوع بيماري ،صدور محصولات آلوده به ديگر کشورها و يا ممانعت نهادهاي ناظر بهداشتي از ورود برخي محموله هاي اين کشورها به بازارهاي جهاني را به دليل عدم رعايت بهداشت،عدم دقت در رعايت اصول ايمني زيستي و ... شاهد هستيم .
ا
ما خواه ناخواه همه کشورها راهي را که صنايع امور دام در اين مسير پيموده اند ،طي خواهند نمود و باز تعريف اصول حاکم بر اين حوزه بخصوص در ايران بسيار ضروري است چرا که (گذشته از نظارت هاي جهاني بر بازار صادرات ميگو)هزينه هاي توليد ميگو پرورشي در تمامي مراحل و محدوديت تقويم پرورش آن در استان هائي نظير خوزستان ،جبران خسارات ناشي از شيوع بيماري در اين مزارع را تقريباً غير ممکن و لزوم پيشگيري از طريق رعايت اصول ايمني زيستي را لازم الاجرا ساخته است.
در اين مقاله سعي شده تا بعضي تعاريف و اصطلاحات وارداتي با وضوح بيشتر مورد بحث قرار گرفته و ذهن خوانندگان گرامي در اينخصوص با حوزه ايمني زيستي بيشتر آشنا گردد. پيشاپيش از اساتيد علم دامپزشکي و شيلات نسبت به ورود اين حقير به اين حوزه وسيع دانش ،پوزش مي طلبم.
ايمني زيستي (Biosecurity) :
بيو سکوريتي در آبزي پروري را Moss et. al . در 1998 چنين تعريف نموده است:]
به مجموعه روش هائي که در مراکز تکثير و پرورش اعمال ميگردد تا آبزيان پرورشي را از ابتلا،شيوع و انتقال بيماري و يا هرنوع شرايط نامطلوب بهداشتي مصون نگهدارد ايمني زيستي اطلاق مي شود.
اما تعريف جديدي که در سال 2000 در اين خصوص(در زير بخش امور دام) ارائه شد موجب تکميل اين تعريف گرديد:
ايمني زيستي به مجموعه روش هاي ضروري گفته مي شود که به منظور پيشگيري ،مهار و ريشه کني بيماريهاي عفوني واجد اهميت اقتصادي در دامداري ها بکار گرفته مي شود.
امروزه در حقيقت بيو سکوريتي در آبزي پروري تلفيق و يا مجموعه دو تعريف بالاست.به عبارتي اين واژه ترکيبي از طب پيشگيري ،آزمايشات تشخيصي ،عمليات ضد عفوني و درنهايت ريشه کني است که در سطوح مختلف عملياتي اجرا و پيگيري مي شود.
بطور کلي مزارع آبزي پروري را مي توان به روش هاي ساختاري و يا فني تحت پوشش ايمني زيستي قرار داد.ايجاد موانعي همچون فنس و توري در اطراف مزرعه و يا احداث حوضچه ضد عفوني در ورودي مزارع پرورش از جمله تمهيدات ساختاري در مزرعه به شمار مي رود و معمولاً به نحوي ساخته مي شوند که قابل شستشو و ضد عفوني بوده و نيز دسترسي به محيط مزرعه و موجودات پرورشي جز از طريق آنها امکانپذير نباشد.
اما علاوه بر آنچه در بخشهاي بالا ذکر شد (و هم اکنون نيز در اکثر کشورهاي جهان مورد اتفاق نظر ميان نهادهاي بهداشتي ناظر واقع شده است)برخي موارد که به دليل افزايش هزينه هاي توليد(و يا بعضاً بواسطه عدم معرفي صحيح )چندان مورد استقبال آبزي پروران واقع نشده است نيز همچون،تريتمنت و فرآوري آب ،استفاده از منابع آبي پشتيبان(استخرهاي ذخيره)و حوضچه هاي تبخير،در اين زمره به شمار مي آيند.
بطور کلي مبحث بيو سکوريتي (ايمني زيستي)را ميتوان شامل يک يا چند مورد از اقدامات زير دانست:
قرنطينه،کنترل تردد و نقل و انتقالات(پرسنل ،ماشين آلات و تجهيزات)،واکسيناسيون و درمان،تستهاي تشخيصي و در نهايت معدوم سازي و ريشه کني.
قابل ذکر است در کشورهاي مختلف بر اساس راهبردهاي متفاوت(اقتصادي،فرهنگي ،اجتماعي و بعضاً سياسي) سطوح متفاوتي از عمليات ياد شده قابل اجرا و امکانپذير بوده و به اين دليل اجرا يا عدم اجراي هر يک از موارد فوق را مي بايست بصورتي بررسي نمود که تمامي استراتژي هاي ممکن در آن لحاظ شده باشد.به عنوان مثال برخي از راهبردها در مناطق فقير نشين هندوستان و يا اندونزي که اکثراً مزارع پرورش را بصورت خانوادگي و به شيوه گسترده اداره مي نمايند قابل تثبيت و بکارگيري نبوده و تبعات اجتماعي و اقتصادي آن هزينه هاي سنگين تري به دنبال خواهد داشت.
از اين جهت است که مزارع احداث شده در منطقه Nellore هند با حداقل سطح ايمني زيستي اداره مي شوند و هرگونه اعمال بيو سکوريتي نيز در اين منطقه با هزينه نهادهاي بين المللي و دولت محلي اجرا ميشود.
اما آنچه بيشتر در دهه اخير در صنعت آبزي پروري توجه سازمانها و نهادهاي متولي بهداشت آبزيان و حتي بخشهاي اقتصادي دست اندر کار در اين صنعت را به خود معطوف نموده تداخل دو شاخه ديگر علوم به نامهاي ژنتيک و تغذيه در آبزي پروري است.
در اين زمينه تمرکز بيشتر بر پايه ايجاد مقاومت در زاده ها و يا غربال آنها نسبت به عوامل بيماري زاي خاص(SPFوSPR)،بهگزيني مولدين با هدف گزينش آبزيان واجد برتري در صفات ويژه و در کنار آن بکارگيري محرکهاي سيستم ايمني در غذا ،کاهش رويکرد تغذيه موجودات پرورشي با غذاهاي تر و يا سنتي که ريسک انتقال بيماري توسط آنها بالاست و بکارگيري سيستم هاي مدرن و در عين حال بهداشتي در فرآوري غذاي آبزيان بوده است.
آنچه امروزه بيشتر در آبزي پروري معمول است ،بهگزيني مولدين و پرورش زاده هاي آنها تحت شرايط ايزوله و تقويت غذائي آنها مي باشد که به آنها SPF اطلاق ميگردد.به عبارت ديگر فرآيند گزينش مولدين و پرورش زاده هائي که بر اساس تست هاي تشخيصي ،عاري از عوامل بيماريزاي خاص (عمدتاً داراي ارزش اقتصادي)باشند،هدف گذاري اقتصادي و فني مراکز توليد اينگونه آبزيان است.
شايد گذشته از سهولت بيشتر در راستي آزمائي اينکه مولدين SPF هستند يا خير،مهمترين علت براي اينکه امروزه بيشتر مولدين علي الخصوص انواع وارداتي آنها SPF هستند، فقدان ميگوهاي مقاوم (SPR) نسبت به بيماريهاي خطرناکي همچون WSSD،IHHN و YHD باشد.تنها انواع اعلام شده مولدين از اين نوع که هم اکنون در مقياس تجاري توليد مي شود نسبت به TSV مقاوم هستند که نميتوان به راحتي صحت و سقم اين ادعا را ثابت کرد ولي شايد کمي توجه به مطلب زير موضوع را بيشترروشن سازد:
بر اساس نظر دانشمندان و محققين ،درصد قابل اتکاء که در تحقيقات وراثت پذيري يک صفت در نظر گرفته مي شود ،حدود 50 درصد(0.5) است ولي در آزمايشاتي که بر روي وراثت پذيري صفت مقاومت در مقابل بيماري TS(سندرم تائورا) انجام شده اين نسبت تنها 0.09 يا 9درصد بوده که بسيار کمتر از آن درصدي است که بتوان بر مبناي آن نسبت به مقاومت زاده هاي توليد شده از مولدين SPR مطمئن بود(Tave- 1993).نکته جالب ديگر اينکه در تحقيقات همين محققين ،مشخص شده که وراثت پذيري صفت رشد(Growth) نسبت به مقاومت در مقابل بيماري سندرم تائورا،معکوس است.به عبارتي ، عمليات غربالگري و بهگزيني مولدين نسبت به يکي از اين صفات ،در جهت عکس نسبت به صفت ديگر عمل خواهد نمود.بنابراين حداقل تا امروز ،نميتوان مدعي توليد مولديني شد که زاده هاي آنها هم رشد خوبي داشته باشند و هم نسبت به بيماري تائورا (TAURA) مقاوم (SPR) باشند.
به همين علت شايد بهتر باشد از مولدين SPF بمنظور رعايت هرچه بيشتر ايمني زيستي و در عين حال توجيه اقتصادي بهره گرفت.
اما عمده عوامل بروز اختلال در بيو سکوريتي را ميتوان لارو،آب مصرفي و غذا دانست.از منظر ديگر بايد گفت ارکان اساسي سلامت در صنعت پرورش ميگو را اين سه عامل تشکيل داده اند از اين رو هرگاه سلامت و بهداشت در هر سه ضلع اين مثلث(بصورت توأم) اعمال گردد ميتوان تا حد زيادي نسبت به ايمني زيستي اطمينان حاصل نمود.
لارو:
يادآوري حوادث و خساراتي که ظرف 6 سال گذشته صنعت پرورش ميگو در ايران را دچار رکود نموده چندان مشکل نيست.در واقع بروز و شيوع بيماري هاي ويروسي در صنعت ميگو از اواسط دهه 80 ميلادي اين عرصه را بطور جدي تهديد نموده است و همه ساله اخبار جديد مربوط به بروز خسارات سنگين در مزارع پرورش ميگو در نقاط مختلف جهان بر روي تلکس خبرگزاري ها خود نمائي مي کند.
اما در کنار تمامي مضرّات و خسارات ناشي از شيوع بيماري ها ، فرصت بي نظير و نقطه عطف تحولات مثبت در صنعت ميگو کشور،رويکرد بسيار واقع گرايانه اي بود که در بخش هاي مختلف دست اندر کار اين صنعت،ايجاد گرديد.يکي از تغييرات مثبت در رويه فعاليت حلقه هاي توليد ميگو ميتوان به فعاليت مسئولانه در بخش تکثير لارو اشاره کرد.شايد مديريت بهداشت در تکثير ميگو تا پيش از بروز بيماري لکه سفيد در سال 1381،حلقه مفقوده اين فعاليت اقتصادي بود.اما پس از خسارات کلاني که شيوع اين بيماري سبب گرديد، درتمامي بخش هاي زنجيره توليد بطور اعم و بهداشت بخش تکثير بطور اخص تمهيدات اوليه جهت پي ريزي يک سيستم بهداشتي جهت توليد مسئولانه و پايدار لارو در نظر گرفته شد.امروزه نشانه هاي روشني از آشنائي مديران کارگاه هاي تکثير ميگو با اصول BMP(Best Management Practices) به چشم ميخورد.هرچند هنوز راه زيادي تااجراي کامل اين اصول فراروي صنعت پرورش ميگو کشور قرار دارد ،ليکن تا به امروز نيز بخش عمده اي از اين راه پيموده شده است.مواردي همچون محصور نمودن کارگاه ها،ايزولاسيون بخش هاي مختلف و احداث و بکارگيري بهينه حوضچه هاي سپتيک و تبخير،گرچه در برخي کارگاه ها اعمال شده ،با اينحال در بعضي کارگاهها يا انجام نشده ويا بطور اصولي مورد استفاده واقع نشده است.
اما گذشته از اين بحث، واژه هاي جديدي به فرهنگ پرورش ميگو ايران راه يافته که اين اتفاق نيز ناشي از درگير شدن صنعت با بيماري هاي خطرناک در سال هاي اخير است.از جمله اين اصطلاحات واژه هاي SPR ،SPF وHigh health است که هرسه به نوعي با هم مرتبط ولي در معناي کاربردي تفاوت مهمي دارند.
در خصوص SPR پيش از اين مواردي عنوان شد.اين واژه به موجوداتي اطلاق مي شود که طي يک پروسه غربالگري ،نسبت به صفت مقاومت در مقابل عامل يک بيماري ،گزينش شده اند.
در اينجا بيشتر به تعريف مفاهيم SPF و High health و بيان تفاوت ميان اين دو واژه خواهيم پرداخت
SPF وHigh health
در دهه 90 ميلادي بيماري و عوامل بيماريزا در سراسر جهان تلفات سنگيني را به صنعت پرورش ميگو وارد ساخت.اين تلفات محدود به منطقه،کشور،گونه خاص و يا حتي اقليم مشخصي نگرديده و در تمامي نقاط دنيا سبب کاهش سود آوري و حتي ورشکستگي برخي دست اندر کاران اين فن شد.اما در اين اثناء،انستيتو علوم اقيانوسي آمريکا(Oceanic Institute يا به اختصار OI)اقدام به توليد مولديني نمود که به لحاظ محيط پرورشي کاملاً ايزوله بوده و طي آزمايشات دوره اي و منظمي که بر روي آنها انجام مي شد مشخص شده بود که فاقد هرگونه عامل بيماريزا مي باشند.اين مولدين را Specific Pathogen Free يا SPF نام نهادند و در هنگام بروز بيماريها ،تلفات ناشي از زاده هاي اين مولدين کمترين مقدار ممکن بود.از اين رو تقريباً براي تمام محققين محرز گرديد سهم عمده اي از شيوع بيماري در مزارع ناشي از ورود لارو آلوده به محيط استخرهاي پرورش بوده است.
استفاده از لارو و مولدين SPR و زاده هاي آنها (High health)در آن مقطع باعث شد تا مدتها ،بيماريهاي ويروسي خطرناک وارد ايالات کاروليناي جنوبي و تگزاس که از اين نوع مولدين ولاروها استفاده مي کردند نشود هرچند بعدها ورود لارو آلوده از ديگر نقاط جهان به مناطق ياد شده ،اين ايالت ها را نيز درگير چنين بيماريهائي کرد.
اما در سال 1993،آقاي Wyban،از بنيانگذاران فنآوري توليد SPF و SPR ،توصيه نمود در ادبيات فني صنعت پرورش ميگو در جهان تفاوت بين واژه هاي SPF و High health تحاظ شود.
در حقيقت SPF به موجود زنده اي گفته مي شود که در شرايط بسيار دقيق و سختگيرانه قرنطينه اي در محيط محصور نگهداري شود حال آنکه هرگاه موجود (و يا زاده هاي مولدين ياد شده)از اين شرايط خارج شودمادامي که نهايت تلاش در خصوص حفظ شرايط بهداشتي رعايت شودميتوان به آن High health اطلاق نمود اما ديگرآن موجود SPF نيست.
اين واژه ها حتي در کشور ايران نيز گاه به اشتباه به يک معنا بکار برده مي شود.به اين ترتيب تعجب آور نيست اگر در يک محموله ميگو High health نمونه اي مبتلا به يکي از بيماري هاي ويروسي تشخيص داده شود ولي به هر حال ميتوان نسبت به SPF بودن محموله ترديد نمود .
آب مصرفي در مزارع پرورش ميگو:
رعايت اصول ايمني زيستي در مزارع پرورش را نميتوان بدون اجراي موفق فيلتراسيون ،فرآوري و تريتمنت،متصور شد.فيلتراسيون آب ورودي به مزارع در سطوح مختلف در مجتمع هاي پرورش ميگو مجاور مناطق مصبّي(با ميزان بالاي تنوع گونه اي)،اهميت ويژه اي مي يابد چرا که احتمال ورود ناقلين بيماري را به محيط استخرهاي پرورش کاهش مي دهد.متأسفانه در چنين مناطقي ،بخصوص در فصل پرورش ،افزايش ميزان بار مواد معلق (اعم از زي شناورهاي گياهي و جانوري،ذرات جامد معلق و...)فيلتراسيون را با مشکلات فراواني مواجه مي نمايد .با اينحال مراقبت دائمي از توري ها و فيلترهاي نصب شده در مسر آب ورودي ،بويژه آن دسته از توري هائي که چشمه ريز تر داشته و بيشتر در معرض تجمع مواد معلق هستند،در اين مناطق ضروري و از ارکان مراقبت هاي بهداشتي به شمار مي رود.از ديگر مواردي که در خصوص بکار گيري ايمني زيستي مربوط به آب مي توان متذکر شد،فرآوري و تريتمنت آب پيش از مصرف در استخرهاي پرورش است.در اين زمينه لازم است ابتدا برخي اصطلاحات،تعريف شده و سيستم هاي رايج شرح داده شود.از جمله اين اصطلاحات ،استخر نيتريفيکاسيون ،استخر تريتمنت و فيلتر دانه اي يا Bead fiter است.اين اصطلاحات در متون تخصصي مهندسي آبزيان به تفصيل شرح داده شده و در اينجا تنها به اين نکته اشاره مي شود که يکي از سيستم هاي بسيار کارآمد در آبزي پروري ،سيستم مدار بسته يا Zero Exchange است که در آن سازه ها و تمهيدات ياد شده در بالا بسيار ضروري است.علاوه بر آن هوادهي دائم و کارآمد از ملزومات چنين سيستم هائي است.
اما آنچه موجب ترويج سامانه Zero Exchange يا آبزي پروري بدون تعويض آب علي الخصوص در پرورش ميگو شده،انتقال بسياري از بيماريهاي خطرناک از جمله بيماري هاي ويروسي به مزارع پرورش از طريق منابع آبي بود.
محدوديت دسترسي به آب فراوان در اين سيستم ،سبب شده تا از طريق ايجاد و بکارگيري برخي روش هاي معمول در مهندسي آبزي پروري ،اين نقيصه جبران شده و حتي در بسياري موارد،نسبت به نمونه هاي سيستم باز،از کيفيت و کميت محصول بالاتري برخوردار باشد.
بطور متوسط جهت پرورش يک کيلو گرم ميگو پرورشي طي 4 ماه دوره پرورش در سيستم هاي باز 990متر مکعب آب نياز است حال آنکه طبق برآوردها اين مقدار در روش Zero Exchange تنها 400 ليتر آب است.استفاده از روش Zero Exchange باعث مي شود تا علاوه بر اطمينان خاطر از محدوديت ورود عوامل بيماريزا به محيط،هزينه توليد نيز به نحو چشمگيري کاهش يافته و مخاطرات زيست محيطي حاصل از تخليه دائم پساب مزارع پرورش به زمينهاي اطراف نيز به حداقل برسد.
غذا :
هرچند تحت شرايط موجود در صنعت پرورش ميگو ،غذاهاي دستي در دماي حدود 90 درجه سانتيگراد و فشار بالاتر از psi7000توليد شده و ميتوان نسبت به عاري بودن غذاي تهيه شده از عوامل بيماريزا مطمئن بود،ليکن در برخي شرايط ،بخصوص زماني که غذاي کافي در دسترس پرورش دهندگان نيست،استفاده از غذاي تر ريسک بروز بيماري را بويژه در مناطق ساحلي با سابقه بروز بيماري ،به نحو چشمگيري افزايش ميدهد.
در اين شرايط تنها راهکار موجود ،اعلام ممنوعيت استفاده از غذاي تر توسط نهادهاي ناظر و بکارگيري اهرم هاي نظارتي بسيار قوي و کارآمد است چراکه هيچيک از استراتژي هاي ديگر نميتواند به نحو اکمل تضمين کننده سلامت انواع غذاهاي تر بکار رفته در مزارع باشد.
حتي در اينخصوص ضد عفوني غذاها نيز توصيه شده است با اينحال عدم استفاده از غذاي تر روش مطمئن تري خواهد بود. .

در چه مواقعي بايد براي كاركنان كلاه ايمني تهيه نمود؟ 1) در مواقعي كه احتمال افتادن اشيا از بالا و برخورد آنها با سر وجود داشته باشد ، 2) احتمال اين وج ...

در محيط هاي صنعتي با وجود ماشين آلات و ابزار فراوان، غالبا کارگران در معرض خطرات گوناگون قرار دارند، با پيشرفت فن آوري و افزايش کاربرد ماشين آلات در ت ...

انرژي زيستي نيرويي است که از تجزيه مواد آلي به دست مي آيد. اين مواد گياهي و جانوري به توده زيستي نيز موسوم هستند. توده زيستي ماده خام بسيار حياتي در ک ...

● رويکرد غيراختصاصي تعديل ايمني بي کفايتي سيستولي قلب با فعال شدن سيستم ايمني همراه است. در بررسي هاي پيش باليني، تزريق مجدد خون اتولوگ که در خارج بدن ...

در صنعت برق اگر ايمني رعايت نشود ، خطر برق گرفتگي حتمي است. بنابراين قبل از دست زدن به سيم يا ادوات برقي جهت تعمير و يا هر گونه بازرسي بايستي حتماً جر ...

● واژگان واژگان موردنياز به منظور تأمين مقاصد و اهداف کشاورزي زيستي عبارتند از: ▪ برچسب: از ديدگاه اقتصادي عبارتست از ارائه ي نام محصول، علائم تجاري و ...

● بررسي آبزي پروري زيستي در جهان از دهه ي ۱۹۷۰ توليدات آبزي پروري به طور متوسط سالانه ۹ درصد افزايش داشته که اين رقم با رشد ۳ ۱ درصدي صيد و ۹ ۲ درصدي ...

● اثر تغذيه بر روي قسمتهاي مختلف سيستم ايمني: تغذيه نقش بسيار مهمي را در جهت حفاظت ميزبان بر عليه هجوم عوامل بيماريزا بر عهده دارد. كمبود در تغذيه طيو ...

دانلود نسخه PDF - ايمني زيستي