up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله انواع عذاب PDF
QR code - انواع عذاب

انواع عذاب

آثار و پاداش خوف از عذاب هاي الهي

عذاب به معناي عقوبت، مجازات، شکنجه و ايجاد درد شديد است. اصل تعذيب در زبان عربي چنان که راغب اصفهاني در مفردات الفاظ قرآن کريم بيان کرده، زدن زياد با انتهاي تازيانه و بند شلاق است. از اين رو عذاب را مي توان معادل شکنجه در زبان فارسي دانست.
در قرآن کساني که بر خلاف آموزه هاي عقلاني و وحياني عمل مي کنند، به عذاب، انذار داده شده اند. در اين آيات، انواع و اشکال عذاب هاي دنيوي و اخروي به عنوان عقوبت عصيان کاران بيان شده است. هدف از بيان عذاب ها، ايجاد ترس و خوف در بشر و وادار کردن اختياري به اطاعت و ترک عصيان است.
نويسنده در اين مطلب با بررسي آموزه هاي قرآن قصد دارد تا عوامل و آثار خوف از عذاب را در زندگي بشر تبيين کند که باهم آن را ازنظر مي گذرانيم.
انواع عذاب
عذاب و عقوبت هاي الهي در اشکال مختلف براي اهداف گوناگون صورت مي گيرد؛ چراکه برخي از عذاب ها، تنبيهي و هشداري و برخي ديگر امتحاني و آزموني و برخي ديگر عذاب هاي کيفري و پاداشي است، چنان که عذاب هاي الهي حتي به شکل نعمت نيز خودنمايي مي کند بطوري که بر خلاف ظاهر آن، باطن آن نعمت چيزي جز عذاب نيست. بنابراين نمي توان گفت که همه عذاب هاي الهي يکسان و براي دست يابي به يک هدف است؛ هرچند که مي توان گفت که هدف نهايي در همه اين موارد، توبه و بازگشت بشر به مسير اصلي و صراط مستقيم اسلام و تسليم و اطاعت است.
در آيات قرآني از نزول باران هاي توفان زا به عنوان ابزار عذاب (هود آيه۴۴ و آيات ديگر)، عذاب کردن با ابرهاي هلاکت بار (شعراء آيات۱۷۶تا ۱۸۹)، نزول آتش سوزنده (قلم آيات۱۷تا۱۹)، بارش برف قرمز(اعراف، آيات۱۳۰و ۱۳۴)، فرو رفتن در زمين (نحل آيه۴۵و اسراء آيه۶۸)، سيل بنيان کن(سباء آيات۱۵تا۱۷)، ثروت و مال(توبه آيه۵۵) به عنوان نمونه ها و مصاديقي از عذاب هاي الهي ياد شده است که مي توان از اين نمونه ها پي برد که تنوع عذاب تا چه اندازه است.
عذاب هاي الهي هم چنين به شکل بسته شدن دهان (يس آيات۶۴و ۶۵)، عذاب آسماني(بقره آيات۴۷و ۵۸و ۵۹ و عنکبوت، آيات۳۳ و ۳۴)، محروميت از امداد الهي (آل عمران آيات۲۱و ۲۲و نساء آيه۱۷۳)، مسخ شدن (بقره آيات۶۵و ۶۶)، نابودي محصولات(کهف آيات۳۲و ۳۴و ۴۲) ذلت و خواري(بقره، آيه۹۰)، استيصال و استدراج و لعنت انجام مي شود که انسان مي بايست همواره هوشيار باشد تا گرفتار يکي از اين ها نشود. راه رهايي نيز جز استغفار و توبه در هنگام گناه و خطا و عصيان و انجام واجبات و ترک محرمات در طول عمر نيست.
سبب تنوع عذاب هاي الهي و اشکال مختلف آن در دنيا و آخرت از آن روست که براساس نظام مجازات الهي مي بايست ميان گناه و عذاب تناسب باشد (بقره آيات۱۴و ۱۵ و اعراف آيه۵۱ و توبه آيه۶۷ و آيات ديگر) بنابراين، با اين که عذاب هاي الهي حتمي و ترديدناپذير (انعام آيه۱۳۴) و مختلف هستند، ولي اين تنوع و اختلاف به سبب تنوع و اختلاف در گناه و خطايي است که از بشر بروز پيدا مي کند.
همچنان که در اين آيات و آيات ديگر فلسفه تنوع و اختلاف عذاب ها در دنيا و آخرت بيان شده فلسفه و هدف اصلي ايجاد نظامي به نام نظام مجازات الهي و عذاب نيز بيان شده است. براساس برخي از آيات، هدف و فلسفه وجودي کيفر و پاداش در دنيا و آخرت، تبيين حقانيت هدفمندي جهان هستي مي باشد (ص آيات ۲۷ و ۲۸ و نيز جاثيه آيه ۲۲) البته آياتي چون آيات ۷۴ تا ۷۶ سوره مؤمنون يکي ديگر از فلسفه هاي عذاب کافران و منحرفان را نجات از طغيان و تضرع به درگاه الهي برمي شمارد.
● عوامل عذاب هاي الهي
عوامل و موجبات عذاب هاي الهي در يک کلمه طغيان و عدم اطاعت از آموزه هاي عقلاني و وحياني مي باشد. اين معناي عام، مصاديق بسياري دارد که در آموزه هاي قرآني بيان شده است. ازجمله مي توان به آبروريزي و هتک حرمت افراد (نور آيه ۱۹)، آخرت فروشي (بقره آيه ۸۶)، آواره سازي مردم از خانه و کاشانه (بقره آيه ۸۵)، تفرقه و اختلاف افکني (آل عمران آيه ۱۰۵) ادعاي الوهيت (قصص آيه ۳۸ و ۴۰)، ادعاي ربوبيت (نازعات، آيات ۲۴ و ۲۵)، ادعاي نبوت (انعام آيه ۹۳)، اذيت و آزار پيامبر (توبه آيه ۶۱)، استراق سمع (صافات آيات ۷ تا ۹) اسراف (طه آيه (۱۲۷) اسطوره خواندن قيامت و قرآن (نحل آيات ۲۴ و ۲۶ و ۲۷ و نيز احقاف آيات ۱۷ و ۱۸) و اطاعت از شيطان (لقمان آيه ۲۱) و اطاعت از مستکبران (ابراهيم آيه ۲۱)، اعراض و رويگرداني از آيات خدا (انعام آيات ۴ تا ۶) و مانند آن اشاره کرد.
همه اين ها در حقيقت بيانگر ترک اطاعت از خدا و اسلام (توبه آيه ۷۴) و اعراض از خداوند (فتح آيه ۱۷) و انکار معاد (انعام آيات ۲۹ و ۳۰) است که جلوه هاي مختلفي مي يابد. برشمردن همه اين مصاديق خارج از حوصله اين مقاله است.
● خوف از عذاب
يکي از عوامل اصلي اطاعت افزون بر محبت به خدا و توجه يابي به جمال و رحمانيت خداوندي،خوف از مقام جلال الهي است. از اين رو کساني که نسبت به مجازات الهي در دنيا و آخرت ترسناک هستند، مي کوشند تا با اطاعت از آموزه هاي عقلاني و وحياني، در مسيري گام بردارند تا گرفتار عذاب نشوند.
خداوند در آيه ۵۷ سوره اسراء يکي از عوامل دعوت به توحيد را ترس مردم از عذاب هاي الهي مي داند. از اين رو مؤمن آل فرعون از قوم خويش مي خواهد تا به حضرت موسي(ع) ايمان آورند تا به کيفري هم چون عذاب هاي اقوام پيشين گرفتار نيايند. (غافر آيات ۲۸ تا ۳۰) وي همچنين در همين آيات به قوم خويش هشدار مي دهد که اين عذاب در قيامت نيز دامن گير آنان مي شود اگر به خداوند و پيامبرش ايمان نياورند.
ترس و نگراني حضرت ابراهيم(ع) از گرفتار شدن عمويش «آزر» به عذاب الهي نيز سبب مي شود تا وي را به ايمان به خدا و اطاعت از فرمان هاي الهي دعوت کند. (مريم آيات ۴۱ تا ۴۵) همچنين ترس پيامبر(ص) از عذاب روز بزرگ قيامت و ابتلاي رويگردانان از استغفار و توبه (هود آيات ۲ و ۳) موجب مي شود تا ايشان را به توحيد و عبادت خداوند دعوت کند.
خداوند در آيات ۲۲ و ۲۷ سوره معارج بيان مي کند که نمازگزاران از ترس عذاب الهي به نماز رو مي آورند و خداوند را عبادت مي کنند. به هر حال يکي از علل و عوامل اطاعت و تسليم و بندگي در برابر خداوند، خوف مردم از عذاب هاي الهي در دنيا و آخرت است.
● آثار خوف از عذاب
خداوند در آياتي به آثار خوف از خدا و عذاب هايش توجه مي دهد که در اين جا به بخشي از آن ها اشاره مي شود.
از کارکردهاي خوف از خدا و عذاب الهي آن است که انگيزه براي کارهاي خوب و نيک و اطاعت از خداوند فراهم مي آيد و حتي انسان هايي براي رضاي خداوند و ترس از دوزخ و عذاب هايش به احسان و ايثار رو مي آورند. آيات ۸ تا ۱۰ سوره انسان به نمونه اي از اين ايثار اشاره مي کند که در آن اطعام خالصانه مسکين، يتيم و اسير به سبب ترس و خوف از روز سخت قيامت بيان شده است.
از ديگر کارکردهاي خوف از عذاب، عبرت و پندگيري است تا به سوي کارهاي بد و زشت گرايشي پديد نيايد و انسان به سبب آن که کيفر ستمگران را مي بيند به سوي ستمگري رو نياورد. (ذاريات آيات ۳۲ تا ۳۷ و نيز هود آيات ۱۰۲ و ۱۰۳)
فرار از جنگ با مومنان و فتنه گري، از ديگر کارکردهاي خوف است که خداوند در آيه ۴۸ سوره انفال با اشاره به فرار ابليس از ميدان جنگ بدر به آن اشاره مي کند. ابليس در گزارشي که خداوند مي دهد، علت گريز و فرار خويش را ترس از گرفتار شدن در عذاب الهي مي داند. ابليس با آن که از سوي خداوند تا قيامت مهلت گرفته است، با اين همه هراسان بود که اگر در ميدان جنگ عليه مومنان باقي بماند، عذاب الهي در همين دنيا وي را در برگيرد و مجازات سختي را ببيند. از اين رو از ترس عذاب الهي در دنيا از ميدان جنگ عليه مومنان مي گريزد.
اصولاً اگر کسي احتمال بدهد که عمل فتنه انگيز او هزينه گزافي برايش به همراه خواهد داشت، دست از فتنه گري بر مي دارد و دست به آن عمل نمي زند. بنابر اين مي توان گفت که ترس از عذاب و شکنجه و هزينه هاي سنگين موجب مي شود تا شخص احتياط کرده به سادگي به گناه تن ندهد و در آشوب و بلوايي شرکت نکند که هزينه آن گزاف است.
خداوند در آيه ۱۵ سوره يونس تبيين مي کند که ترس پيامبر (ص) از عذاب آخرت، مانع پاسخ مثبت دادن آن حضرت (ص) به درخواست مشرکان شده است. به اين معنا که ترس از مجازات قطعي، آدمي را محتاط مي کند و اجازه نمي دهد تا خودسرانه و بي احتياط گام در راهي نهد که هزينه گزافي بر او تحميل مي کند.
● پاداش خوف از عذاب
ترس از عذاب الهي همانگونه که آثار و کارکردهايي در دنيا دارد، موجب مي شود تا شخص از آثاري به عنوان پاداش نيز بهره مند شود.
خداوند در آيات ۲۷ و ۲۸ و ۳۵ سوره معارج، خوف از عذاب پروردگار را سبب تکريم شخص در بهشت مي داند. به اين معنا که پاداش بهشت تنها براي کساني نيست که خداوند به سبب محبت پرسش مي کنند، بلکه حتي اگر انگيزه اطاعت و تسليم دربرابر خداوند، ترس از دوزخ و عذاب هاي الهي باشد، پاداش بهشت بر آن مترتب مي شود. به اين معنا که آن چه در اين آيات مورد تاکيد قرار مي گيرد، توجه به انگيخته يعني اطاعت و تسليم در برابر خداوند است و توجه و اهتمامي به انگيزه يعني عامل و موجب تسليم و اطاعت يعني خوف از عذاب نمي شود.
بنابراين آنچه مهم است، انگيخته يعني اطاعت از خداوند است و انگيزه هرچند که مهم مي باشد ولي دراينجا جايگاهي ندارد. پس انسان اگر به هر انگيزه اي چون محبت يا ترس از خداوند، او را اطاعت کند، فرقي در گرفتن پاداش بهشت نخواهدداشت. البته اگر انگيزه محبت باشد، اطاعت، شيرين تر و گواراتر مي باشد، ولي بسياري از مردم تنها به انگيزه ترس از خداوند و عذاب هاي اوست که اطاعت مي ورزند و عصيان نمي کنند.
از ديگر پاداش هايي که خداوند براي خوف از عذاب بيان مي کند، سرور و شادماني مؤمنان از جانب خداوند است که در آيات ۵ و ۱۰ و ۱۱ سوره انسان به آن اشاره شده است. در حقيقت سرور مؤمنان در دنيا و آخرت، مي تواند به سبب خوف از عذاب الهي درقيامت باشد. به اين معنا که خوف از عذاب در رستاخيز شخص را به سوي اطاعت الهي مي کشاند و به طور طبيعي آثار اطاعت، سرور و شادماني باطني خواهدبود.
مصونيت از کيفر و پيامدهاي آن، از ديگر آثار پاداشي خوف از عذاب هاي سخت است که خداوند در آيات پيش گفته براي ابرار و نيکان بيان مي کند. بنابراين اگر کسي بخواهد از کيفر الهي ايمن شود بايد از عذاب هاي الهي هراسان و ترسان باشد. همين ترس موجب مي شود تا اطاعت وي خالصانه براي خدا گردد و در قيامت از دوزخ و عذاب هاي آن در امان باشد.
خداوند درآيه ۱۵ سوره انعام و نيز ۱۳ سوره زمر بيان مي کند که عامل اصلي عذاب الهي عصيان است. بنابراين ترس از قيامت و عذاب هاي الهي در آن روز به عنوان عامل مهم بازدارنده از عصيان است و موجب مي شود تا آدمي به سوي اطاعت کشيده شود و از آثار و پيامدهاي طبيعي سود برد که از مهمترين آنها مصونيت يابي از کيفر، و دستيابي به بهشت و سرور مي باشد.
به عبارت ديگر، ترس آدمي از عذاب الهي خود عامل بازدارنده اي از عصيان و محرک قوي براي اطاعت مي باشد که به طور طبيعي آثار و پيامدهاي اطاعت را براي آدمي موجب مي شود. در آيات پيش گفته اين معنا به اشکال مختلف مورد تاکيد و اهتمام قرار گرفته است.
انسان اگر بداند که عذاب هاي الهي بس بزرگ (بقره آيه ۷ و آل عمران آيه ۱۰۵)، بي وقفه و مداوم (مريم آيات ۷۷ و ۷۹)، جاودانه و هميشگي (مائده آيه ۳۷ و توبه آيه ۶۸) تلخ تر از عذاب هاي زميني (قمر آيه ۴۶)، دردناک (بقره آيه ۱۰ و ۱۰۴)، پليد و زشت (سباء آيه۵)، ذلت بار و خوارکننده (بقره آيه ۹۰) زشت و نگران (طلاق آيه۸)، سريع و بي تاخير (بقره آيه ۲۰۲)، سوزان (انفال آيه۵۰)، شديد (ال عمران آيه۴)، فراگير (هود آيه ۸۴)، هولناک (ابراهيم آيه ۴۲) و مانند آن است هرگز به سوي گناه و عصيان گرايش نمي يابد. مشکل اين است که ما تصوير و ترسيمي درست از مفهوم عذاب نداريم و يا آن که آن را جدي نگرفته ايم وگرنه اگر بدانيم که عذاب هاي الهي از چه صفاتي هم چون صفات پيش گفته برخوردارند و انسان در دنيا و آخرت گرفتار آن خواهدشد، هرگز به خود اجازه عصيان نمي داديم.
اين آيات تنها به عنوان انذار و هشدار آمده است تا آدمي را درمسير درست هدايت الهي يعني صراط مستقيم اسلام و تسليم و اطاعت قرار دهد. باشد با درنگ دراين آيات مسير خود را تصحيح و اصلاح کنيم و به خود اجازه ندهيم درمسيري گام برداريم که با سرنوشتي چنين شوم و دردناک مواجه خواهيم شد.

عذاب هاي الهي که در دنيا اتفاق مي افتد، هر چند که بيانگر خشم و غضب الهي نسبت به گناهان بزرگ بشر است، ولي مهم ترين عامل در حفظ اعتدال، تعادل، مديريت و ...

بسياري از گرفتارهاي مردم به سبب رفتارها و کردارشان در دنياست. اين امر نسبت به مؤمنان، زودتر خود را نشان مي دهد. به اين معنا که مؤمنان به سرعت بازتاب ا ...

خداوند درباره توفان نوح و برآمدن آب در منطقه بين النهرين، حوزه نبوت نوح(ع) مي فرمايد: وقتي اراده الهي بر آن شد که آب، زمين را فرا بگيرد تنور فوران آب ...

آينده مبهم انسان، يکي از دغدغه هاي بشر است. با اين که بسياري از مردم فاقد قدرت پيش بيني و پيش گويي آينده کوتاه خود هستند، آينده پس از مرگ، هراس انگيزت ...

عرفاي مسلمان گناه و عصيان را به منزله خطر بسيار بزرگي براي هويت و شئون انساني در نظر گرفته اند که انسان ها را به ورطه فنا و نابودي سوق مي دهد. عارفان ...

با نماز بيني شيطان را به خاک بماليد در اهميت و ارزش نماز سخن زياد گفته شده به طوري که در روايات از بزرگان ديني داريم که فرمودند نخستين چيزي که بنده بر ...

دعا محبوب ترين اعمال نزد خداوند، برترين عبادت، علت روشنايي آسمان ها و زمين، كليد تمام رحمت ها و... است. ما معمولا در حوائج فردي خويش بر دعا اصرار مي و ...

بسم الله الرحمن الرحيم خوش آمديد مطمئن باشيد با توجه دقيق به مطالب مربوطه دست خالي بيرون نخواهيد رفت وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ ا ...

دانلود نسخه PDF - انواع عذاب