up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله املش PDF
QR code - املش

املش

معرفي شهرهاي املش ، تالش و ديلمان در استان گيلان

معرفي شهرهاي املش ، تالش و ديلمان در استان گيلان
دانستني هايي درباره ي استان گيلان ( قسمت دوازدهم )
املش
رومن گيرشمن رئيس هيأت كاوش هاي باستان شناسي وقت ايران ، اشياي به دست آمده از املش را متعلق به قرن 8 و 9 ق . م مي داند و معتقد است اطلاعاتي كه از دوران آغاز تمدن ايراني به دست آمده نتيجه كشفيات اتفاقي دهقانان در ناحيه جنوب غربي درياي مازندران است.
عمده آثاري كه از آن به عنوان هنر املش ياد مي شود از تپه ها و گورستان هايي يافت شده كه در حوزه ي جنوبي شهرستان رودسر واملش و بيشتر در نقاط كوهستاني مستقر بوده اند. اين آثار متأسفانه توسط حفاران غير مجاز مورد دستبرد قرار گرفته اند. بيشتر آثاري كه منسوب به املش است و در موزه هاي گوناگون عرضه شده ، از منطقه قيس آباد ( غياث آباد ) به دست آمده اند.
گيرشمن آثار به دست آمده از قبور املش را متعلق به دوره مگالتيك يعني سه هزار سال قبل مي داند. او معتقد است در هنر املش آثار زيادي از نفوذ هنر بين النهرين مشهود نيست. كوه هاي مرتفع و صعب العبوري كه اين مردم در آن زندگي مي كردند دنباله جبال قفقاز است و آثار هنر ايران شباهت به آثاري دارد كه در آغاز عصر آهن در قفقاز پرورش يافته بود. وجود مجسمه هاي كوچك برنزي در اين ناحيه ما را وا مي دارد تصور كنيم رابطه اي ميان هنرمندان املش با نواحي قفقاز وجود داشته و شايد اين هنرمندان از همان مردماني باشند كه پيش از آمدن به سرزمين ايران از كوه هاي قفقاز عبور كرده اند.
پروفسور آندره گدار كه اولين رئيس مؤسسه ي باستان شناسي ايران بود ، جنس اشياي به دست آمده از گورستان هاي نواحي املش ، پيركوه ، ديلم و ديگر روستاها را بيشتر از سفال سرخ رنگ دانسته است. طبق نظر او در گورستان هاي ديلم ، اشياي سفالي منقوش اگر هم وجود داشته باشد كشف نشده است ، اما مقدار زياد اشياي طلا و نقره كشف شده در اين ناحيه نشان مي دهد تزئينات آنها گاهي با هنر يوناني ها يا هنر آتروسك وابسته بوده است.
از آثار كشف شده از املش بايد از دو چشم بند برنزي مربوط به زين و يراق اسب نام برد كه كتيبه اي به خط ميخي بر روي آنهاست و اسامي دو تن از شاهان مانايي و اورارتويي يعني منوا و آرگيشتي بر روي آن حك شده است.
شاه آرگيشتي همان حاكم اورارتويي است كه به وجود كتيبه اي از او در آبادي رازليق نزديك سراب اشاره شده است. پيدا شدن نام او بر روي چنين وسيله اي در املش خبر از ارتباط فرهنگي – هنري و يا به نوعي بازرگاني بين مناطق حاشيه درياي مازندران و ممالك تحت سيطره اورارتورهاست و شايد هم هديه اي ارسالي براي يكي از حكام دوره آغاز تاريخي املش باشد.
تالش
نخستين كسي كه در منطقه شمال ايران به تحقيقات باستان شناسي پرداخت ژاك دمرگان فرانسوي است. وي كه مدت ها در نواحي ساحلي جنوب درياي مازندران تحقيق مي كرد، حاصل مطالعات خويش را در مورد تالش تحت عنوان تحقيقات باستان شناسي هيأت علمي فرانسه به چاپ رساند. حفريات وي به همراه برادرش هانري در حوالي سال هاي 1899 و 1902 ق در مناطق تالش و نقاط همجوار آن در خاك آذربايجان انجام شد.
كاوش هاي اينان در مناطق شرق آذربايجان و اطراف شهر نمين و ناحيه تالش در گورستان هاي پيش از تاريخ نواحي حسن زميني ، شير شير ، دوخاليان ، آق اولر ، قيلاخانه ، لرداغي ، وجاليك ، تاش كپرو، خواجه دودكپرو و گورستان هاي باستاني ناحيه نمين انجام شد.
در نتيجه اين عمليات و كاوش ها مشخص شد كه قبور گورستان هاي اين مناطق به صورت دخمه يا تومولوس است كه در فارسي به آن گوركان مي گويند . قسمت عمده اي از اين گورستان ها مورد تجاوز عتيقه جويان قرار گرفته بود و از قبور دست نخورده ، اشيايي مانند ظروف سفالين به رنگ سياه و قرمز و خاكستري بدون نقش و اشياي فلزي محدودي از جنس برنز و آهن به دست آمد. از آثار ديگر كشف شده ، وسايل زينتي و نيز زيورآلات طلايي و نقره اي مربوط به زنان بود.
با بررسي آثار به دست آمده مي توان آنها را متعلق به عصر برنز جديد يا آهن قديم دانست. اين منطقه احتمالاً قلمرو اقوام كادوسي بود و نوع قبور آنها با آرامگاه سكاييان و سنت تدفين اين قوم تشابه دارد.
در كاوش هاي باستان شناسي سال 1379 در محوطه مريان ، آق اولر ، توجه هيأت اعزامي روي گورستان شماره دو معطوف شد.
طي اين كاوش ها بخشي از گورهاي چهار چينه ي گورستان كه با تراكم فوق العاده اي در كنار هم قرار داشتند ، به دست آمد. با كشف تعدادي گور حاوي اسكلت انساني و آثار سفالي و مفرغي همچون ظرف ، سلاح ، اشياي تزييني و ... متعلق به دوره هزاره يكم پيش از ميلاد مسيح ، كار مطالعات انسان شناسي و آسيب شناسي و باستان شناسي بر روي اين آثار آغاز شد.
در يكي از گورهاي كاوش شده ، پيكر يك زن به دست آمده كه در دست آن ، يك زره جنگي قرار داشت. محمدرضا خلعتبري ، سرپرست هيأت كاوش ، معتقد است كه دليل برجاي ماندن اسكلت ها پس از ساليان دراز دراين گورستان ، قليايي بودن خاك اين منطقه است. در تمامي گورهاي كاوش شده ؛ در كنار پيكر افراد مدفون ، اشيايي همچون ظروف سفالي و مفرغي ، ابزار و ادوات جنگي ، وسايل تزييني و آييني ( همچون گردنبند ، دست بند و .... ) به دست آمده است ، كه اين امر نشان دهنده رواج نظريه اعتقاد به زندگي پس از مرگ در ميان اين مردمان در حدود سه هزار سال پيش از اين است.
ديلمان
حدود سال هاي 1965 تا 1971 م هيأتي ژاپني در منطقه ديلمان لاهيجان به حفاري پرداخت و در حسني محله ، قلعه كوتي ، نوروز محله ، لسلوكان ، ( رسول خان ) و تپه ي خرم رود ، كاوش هايي انجام داد . در گزارش حفريات هيأت باستان شناسي ژاپني آمده كه در ناحيه ديلمان ميان كوه هاي البرز، آنجا كه رودخانه ي پل رود جريان دارد، دهكده هاي كوچكي چون ديلمان ، ديارجان و امام ، جاي گرفته اند. اين ناحيه حوزه آبگيري ميان كوهستان است. سيماي طبيعت آن زيبا ، با موقعيت سوق الجيشي و نيز مهد حكومت سلسله آل بويه بود . آثار به جاي مانده دوره برنز و آهن در تمام اين ناحيه پراكنده است. در اين حفريات آثار زيادي از جنس مفرغ ، سفال ، اشياي زينتي و ظروف شيشه اي كشف شد و نتايج اين كاوش ها در كتاب چهار جلدي ديلمان ، به زبان انگليسي و ژاپني در سال هاي 1965 تا 1971 توسط دانشگاه توكيو منتشر گرديد.
از مهم ترين اين آثار كه توجه بسياري را برانگيخت آثار و ظروف شيشه اي مربوط به عصر پارت و ساساني است. كاوشگران ژاپني معتقدند كشف اين آثار مؤيد اين نكته است كه زادگاه اشيايي كه در ژاپن كشف شده اند فلات ايران بوده است.
فوكايي ارتباطات فرهنگي و مبادلات بازرگاني بين ژاپن و ايران در عصر پارت و ساساني را مطرح كرده و معتقد است بسياري از پياله هاي شيشه اي مدور كه در گيلان يافت شده ، پاسخگوي سؤالاتي چون محل ساخت پياله ي شيشه اي آرامگاه امپراتور آنكان و مشابه ديگر اشياي مهم مكشوفه در ژاپن نيز هست؛ مثل تكه هاي پياله ي شيشه اي ، تراش برجسته كه سال 1953 در جزيره اكينوشيما يافت. شد يا پياله اي شيشه اي با تراش هاي مدور كه در سال 1963 م از مقابر كاشيوا بارا در نارا ( قرن 5 ميلادي ) به دست آمده است.
در سال 1340 هيأتي به سرپرستي محسن مقدم ، سال 1344 و سال هاي بعد به سرپرستي علي حاكمي ، سال 1353 به سرپرستي سيد محمود موسوي و سال 5-1374 به سرپرستي رضا صدر كبير در گيلان حفاري نمودند و آثار ارزشمندي را از خاك به دل موزه ها سپردند.

دانلود نسخه PDF - املش