up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله امامت امام جواد(ع) PDF
QR code - امامت امام جواد(ع)

امامت امام جواد(ع)

درخشش خورشيد امامت از کرانه صباوت

يکي ازشگفتيهاي عصر امامت شيعه ، امامت امام جواد(ع) است. امام جواد(ع) هنگام شهادت پدر بزرگوارش امام رضا(ع) حدود هشت سال سن داشت (۱). و بنابر آنچه از پيامبر بزرگوار اسلام حضرت محمد(ص) نقل شده، امامت و رهبري امت اسلام از نسل امير المومنين علي (ع) تا حضرت حجت بن الحسن امام عصر(عج) ادامه خواهد داشت (۲). بعد از امام رضا (ع) امامت به فرزند گرامي آن حضرت يعني حضرت جواد الائمه (ع) منتقل شد.در آن عصر امامت در غربت قرار گرفت. از يک سو گروه واقفيه که بعد از امام کاظم ( ع) معتقد به امامت وولايت امام رضا(ع) نبودند و قائل بودند امامت شيعه به پدر بزرگوارامام رضا(ع) ختم شده وعملا گروه واقفيه امام رضا(ع) را امام ورهبر امت اسلام نمي دانستند و از سويي امام رضا (ع )تا سن ۴۷ سالگي داراي فرزندي نشده بودند و در اين زمينه مومنين و شيعيان از امام رضا (ع)سئوال مي کردند تداوم امامت چگونه صورت خواهد گرفت، درحالي که شما هنوز داراي فرزندي نيستيد امام رضا(ع) نويد مي دادند بزودي مولودي متولد خواهد شد که بابرکت تر ازاو زاده نشده است(۳). امام رضا (ع) پس از تولد حضرت امام جواد (ع) در حالي که امام جواد(ع) در سنين کودکي بودند مومنيني را که به ملاقات حضرت امام رضا(ع) مي آمدند دعوت مي کرد که با امام بعدي (ع) ملاقات کنيد. بعضي افراد که ايمان ضعيفي داشتند مي گفتند: او که کودکي بيش نيست . امام رضا (ع) در پاسخ آنها مي فرمود: حضرت عيسي (ع) دردرون گهواره به مقام نبوت رسيد. يعني ايمان و اعتقاد قوي مي خواهد که کسي اين حقيقت را بپذيرد. امام پس از آنکه جماعت ديدار کننده از منزل حضرتش رفتند خطاب به يکي از نزديکانش مي فرمايد: خدا رحمت کند مفضل را ( يکي از ياران خاص امام صادق(ع)) که به کمتر از اين اشارات ايمان مي آورد.(۴).
سخنان با ترديد براي پذيرش امامت امام جواد(ع) در آن عصر بسيار زياد بود و واقعا يکي از دوران هاي حياتي ومهم امامت شيعه به شمارمي آيد. نگاه آن روز جامعه با توجه به جايگاه امامت شيعه و از طرفي روند انتقال امامت ازامامي به امام ديگر که معمولا در سنين بالا صورت مي گرفت با در نظر گرفتن جهل و ايمان ضعيف مردم واز سويي زبان هاي مسموم مخالف امامت شيعه و نيز توطئه حاکمان وقت به دور از انتظار نبوده است.
▪ بررسي منطقي و عقلاني:
گرچه شيعه بنا بر اعتقاد انتقال امامت را از نسل امير المومنين(ع) يک اصل ثابت شده مي داند،اما اين نگاه از روي تعصب و به دور از منطق واستدلال نيست. به عبارتي ديگر وقتي امام جواد(ع) را امام بدانيم بايد بر اين باورباشيم که او توانايي رهبري و اداره جامعه اسلامي راداشته است. اگر حکومت با زور و با ظلم و ستم از اهل بيت پيامبر (ص) گرفته نمي شد بي ترديد امام جواد(ع) رهبر جامعه اسلامي مي شد ودر راس امور قرار مي گرفت وحق فرمانروايي و حکومت داشت. حال با اين اعتقاد مي توان تصور کرد که کودکي در سنين ۸ سالگي از عهده حکومت ورهبري جامعه اسلامي بر مي آيد.
▪ معيار حکومت:
ابتدا بايد دانست معيارحکومت را چه مي دانيم؟ اهل خرد و انديشه از هر مکتب و مذهبي که باشند رهبري و حکمراني را شايسته کسي مي دانند که داراي دانش وتسلط بر علوم بوده و راه هاي اداره جامعه را بر اساس فطرت بشري يعني عدالت بداند و به عبارت ديگر علم ودانش و توانايي اداره جامعه را بيشتر و بهتر از ديگران داشته باشد.
قطعا درنزد صاحبان خرد وانديشه ، حکومت ، اداره کردن جامعه به هرشکل دلخواه ولو با ظلم وستم ، قدرت طلبي و ثروت اندوزي نخواهد بود . دانش و تدبير امور همراه با توانايي و قدرت اداره جامعه برمحور عدالت و احترام به حقوق همه انسان ها و پرهيز ازهر ظلم وستمي با نفي هواپرستي و قدرت طلبي و فزون خواهي، يک حکومت مطلوب ومورد پذيرش عام و خاص خواهد بود. به تعبير منطقي، امام علي (ع)مي فرمايند: ان احق الناس بهذاالامر اقواهم عليه و اعلمهم بامرالله فيه(۵) . شايسته ترين افراد براي حکومت و رهبري قوي ترين آنها در تدبير وآينده نگري و آگاه ترين آنها نسبت به اوامر و نواهي خداوند است.
در واقع قرار گرفتن عالم ترين فرد و وقوي ترين آنها درمديريت و رهبري ازحيث رعايت عدالت وانصاف، امري منطقي وکاملا مستدل مي باشد و از منظر ديگر قرار گرفتن شخص خودخواه وهواپرست و قدرت طلب و ثروت اندوز و بي اعتنا به حقوق افراد جامعه برخلاف عقل و منطق و شايسته سالاري است. با اين توضيح و با نگاهي مختصر به جامعيت امام جواد(ع) حقيقت شايستگي و لياقت رهبري آن امام عزيز را بر طبق عقل ومنطق خواهيم پذيرفت.
▪ فهم ودانش مامون نسبت به امام جواد:
وقتي مامون براي تحکيم موقعيت خود واز طرفي زير نظر گرفتن امام جواد(ع) ، بحث ازدواج امام جواد(ع) و دخترش ام الفضل را مطرح ساخت بسياري از اطرافيان وحتي علماي وقت نسبت به مامون خرده گرفتند که چرا چنين کاري مي کني؟ مامون که به جايگاه امامت شيعه آگاهي داشت و ازتوانايي وعلم وشايستگي امام جواد(ع)( که بسياري در نظر خود به عنوان يک فرد خردسال به امام جواد(ع) نگاه مي کردند) خبر داشت در پاسخ آنها مي گفت: شما اين جماعت ونسل را نمي شناسيد. من مي دانم آنها چه کساني هستند وچقدرعلم وتوانايي دارند . آري مامون بحق، علي و اولاد او (ع) را مي شناخت اما قدرت طلبي و جاه طلبي او مانع از واگذاري حق به صاحب آن مي شد.مامون اقرار مي کند که من موقعيت آنها را از زبان پدرم شناختم. يعني هارون الرشيد هم مي دانست که کرسي خلافت مسلمين متعلق به فرزندان علي(ع)است. اما مي گفت: الملک عقيم (۶). حقيقت شايستگي اين افراد براي حکومت ورهبري جامعه امري نبود که بر مامون و يا پدرش مخفي بوده باشد. مي دانستند آنها شايسته اند. مي دانستند آنها بهترين هستند. مي دانستند آنها مخزن علوم الهي هستند. مي دانستند آنها امام برحق وحجت خدا برخلق هستند . اما قدرت وهوس حکمراني مانع از بيان حقايق ونيز واگذاري حق به صاحب آن مي شد.
▪ مناظرات علمي بيانگر حقانيت امام جواد (ع):
يکي از دلايل حقانيت امام جواد(ع) مناظرات علمي آن حضرت با دانشمندان معروف آن زمان بوده است. يحيي بن اکثم عالم نامدار آن زمان ونيز دانشمندان زيادي ازاهل سنت در مناظره اي که ( به زعم خود عدم توانايي امام جواد(ع) را اثبات کنند) برگزارشد، حضور پيدا کردند.ابتدا سئوالاتي ازحضرتش پرسيدند. امام (ع) همه را جواب داد که موجب شگفتي آنها شد. در انتها امام(ع) سئوالي از يحيي بن اکثم نمود. يحيي توان پاسخ نداشت . خجالت زده سر به زير افکند وجواب سئوال را از امام(ع) جويا شد. وقتي امام (ع) پاسخ داد(۷) همگان دانستند که اين کودک، يک انسان معمولي نيست ومرتبط با وحي وعلوم الهي است . از اين گونه مناظرات و پاسخگويي امام (ع) در زمان خلافت مامون ونيز معتصم بسيار بود که همه آنها کمال عقل وانديشه امام واحاطه او بر مسائل را ثابت مي کرد.
▪ ديدگاه هاي علماي اهل تسنن وتشيع:
در کتاب سيره پيشوايان به نقل از تذکره الخواص الصواعق المحرقه نور الابصار وارشاد شيخ مفيد آمده است: سبت بن الجوزي مي گويد: او درعلم وتقوا وزهد و بخشش بر روش پدرش بود. ابن حجر هيثمي مي نويسد: مامون او را به دامادي انتخاب کرد زيرا با وجود کمي سن از نظر علم و آگاهي وحلم بر همه دانشمندان برتري داشت . شبلنجي مي گويد: مامون پيوسته شيفته او بود زيرا با وجود کمي سن، فضل و علم و کمال عقل خود را نشان داده وبرهان ( عظمت) خود را آشکار کرد. استاد شيعه ، شيخ مفيد و فتال نيشابوري مي گويند: ... از نظر علم وحکمت وادب وکمال عقلي به چنان رتبه والايي رسيده که هيچ يک از بزرگان علمي آن روزگاربدان پايه نرسيده اند .
▪ بيان منطقي از زبان علي(ع):
علي(ع) در نهج البلاغه در موارد مختلف به شايستگي و لياقت ائمه (ع) از جهت علم ودانش ، توانايي و لياقت و شايستگي براي امر خلافت و رهبري جامعه اسلامي اشاره مي نمايدوديگران را که با روش هاي ناحق، حقوق آنها را ضايع نموده و خلافت و زمامداري را غصب کردند وموجب گمراهي جامعه شدند مورد نکوهش قرار مي دهد. علي(ع) در خصوص جايگاه ائمه (ع) مي فرمايد: هم اساس الدين و عماد اليقين اليهم يفيء الغالي وبهم يلحق التالي ولهم خصائص حق الولايه و فيهم الوصيه والوراثه(۸) . عترت پيامبر(ص) اساس دين وستون هاي استوار يقين مي باشند. شتاب کننده بايد به آنان بازگردد و عقب مانده بايد به آنان بپيوندد؛ زيرا ويژگي هاي حق ولايت به آنها اختصاص دارد ووصيت پيامبر نسبت به خلافت مسلمين و ميراث رسالت به آنها تعلق دارد. علي(ع)دقيقا با اشاره به امامان دوازده گانه (ع) زمامداري را شايسته آنها دانسته وادعاي کاذب ديگران را نفي مي کند.مي فرمايد: ان الائمه من قريش غرسوا في هذا البطن من هاشم لا تصلح علي سواهم ولا تصلح الولاه من غيرهم(۹). همانا امامان(ع) همه از قريش بوده که درخت آن در خاندان بني هاشم کاشته اند. مقام ولايت وامامت درخور ديگران نيست وديگرمدعيان زمامداري شايستگي آن را ندارند. علي (ع) در خطبه اي ديگر مسئوليت امامان (ع) را تدبير در امور مردم دانسته وآگاهي و تدبير آنان را به عنوان کارگزاران آگاه متذکر مي شوند؛ مي فرمايند: انما الائمه قوام الله علي خلقه و عرفاوه علي عباده(۱۰). همانا امامان دين (ع) از طرف خدا تدبيرکنندگان امور مردم وکارگزاران آگاه بندگانند. امير المومنين علي (ع) به صراحت، خلافت ورهبري را از آن ائمه آن هم به جهت شايستگي ولياقت دانسته است. کسي که خوب به مسائل احاطه دارد کسي که داراي علم الهي است، کسي که دين و معيارهاي ديني را مي داند ودرصدد تحقق آن است، کسي که به عدالت، آن هم با تعريف صحيح آن آگاهي دارد، او شايسته حکومت و حکمراني و رهبري امت اسلامي است. علي (ع)درباره ائمه نيز مي فرمايند:
عترت پيامبر(ص) جايگاه اسرار خداوندي و پناهگاه فرمان الهي و مخزن علم خدا ومرجع احکام اسلامي ونگهبان کتاب هاي اسلامي وکوههاي هميشه استوار دين خدايند. خدا به وسيله اهل بيت (ع) پشت خميده دين را راست نموده و لرزش واضطراب آن را از ميان برداشت. (۱۱)يکي از اصولي که علي(ع) بر آن تکيه دارند عمل به سنت پيامبر در حکومت است؛ مي فرمايند: آن کس که سنت پيامبر(ص) را ضايع مي کند لياقت رهبري ندارد؛ زيرا که امت اسلامي را به هلاکت مي کشاند.(۱۲) چون شيوه پيامبر(ص) برگرفته از وحي است و در عين حال عين عدالت وهدايت است، حاکم موظف است به شيوه رسول خدا(ص) تاسي کند؛ چرا که قرآن کريم مکرر بر آن تاکيد دارد. به عنوان نمونه: ( يا ايها الذين امنوا اطيعوا الله واطيعوا الرسول واولي الامرمنکم(۱۳) . از نظر عقل ومنطق، حکومتي در جامعه اسلامي مشروعيت دارد که بهترين افراد از حيث تقوا وتزکيه نفس و آگاه ترين افراد نسبت به کتاب و سنت وعالمترين افراد نسبت به امور امت اسلام باشند.
▪ تاکيد پيامبر اکرم(ص) :
ماجراي غديرخم وخطبه معروف آن را شيعه وسني نقل نمودند که خود مويدکلام ما مبني بر لياقت و شايستگي ائمه (ع) که از جمله آنها امام جواد(ع) مي باشد . پيامبر اکرم (ص) در بخشي از خطبه معروف خود درغدير خم مي فرمايد: من آن راه مستقيمي هستم که خدا شما را به پيروي از آن فرمان داد. پس از من علي (ع) و پس ازعلي فرزندان من از علي(ع) راه مستقيم خدايند .اماماني هستند که مردم را به حق هدايت مي کنند و با حق عدالت را استقرار مي بخشند(۱۴).
آري تاکيد پيامبر (ص) بر فرزندان علي(ع) به عنوان بهترين و شايسته ترين افراد براي امامت ورهبري جامعه آگاهانه ومنطبق بر منطق وعقلانيت است ،چرا که به عنوان نمونه امام جواد(ع) در آن عصر به گونه اي لياقت و شايستگي را از خود نشان داد که حتي مخالفين به ستايش امام (ع) پرداختند. آيا درطول مدت امامت امام جواد(ع)کمترين دليلي که حاکي از عدم استحقاق امام براي رهبري وامامت امت باشد مشاهده شده است؟ برعکس امام (ع) تمام جوانب حقانيت و لياقت خود را با علم وعمل به اثبات رسانيد. آيا اين خود گواه معتبري براي رهبري امت اسلام ولودرسنين ۸ سالگي نيست؟ اما چرا حق مسلم آن امام عزيز غصب شد و افراد نالايقي چون مامون ومعتصم در دوران حيات آن امام عزيز به حکمراني جائرانه و ظالمانه خود پرداختند؟ البته اين خود دلايل و عواملي دارد که در اين مقال جاي طرح و بررسي آن نيست. اما به اختصار مي توان گفت جهل مردم وترس و حسادت خواص و قدرت طلبي وهواپرستي حاکمان از عوامل مهم محروميت جامعه آن روز از رهبري وزمامداري امام جواد (ع) به شمار مي آيند.

امام علي بن الحسين(ع)، مشهور به زين العابدين و سجاد، بنا به نقل مشهور در سال ۳۸ هجري در مدينه به دنيا آمد. در هنگام حادثه کربلا ۲۲ يا ۲۳ سال سن داشته ...

امروز در آسمان عصمت و طهارت ستاره اي به افول مي نشيند و ششمين شمع روشني بخش امامت و ولايت به خاموشي مي گرايد و عالم خلقت را در سوگ خود وا مي نهد. در ا ...

زندگينامه امام خميني: او وارث سجاياي آباء و اجدادي بود كه نسل در نسل در كار هدايت مردم وكسب معارف الهي كوشيده اند. پدر بزرگوار امام خميني مرحوم آيه ال ...

در آغاز فقط خدا بود و با او کلمه و خدا کلمه را بر بوم هستي نقش زد، آنگاه خلقتي پديد آمد که فتبارک الله احسن الخالقين. عدنانيان گفته اند: هر صدايي که ا ...

مقدمه نگرش امام خميني به مهدويت در ابعاد گوناگون آن، به رويکرد ديني، سياسي و عرفاني ايشان ارتباط مستقيم دارد. يعني مسئله مهدويت صرفاً يک موضوع تاريخي ...

نگاهي به زندگي زيباي حضرت قمر بني هاشم (س) پر از درس هاي پر مغز و ادب است. ● بارقه آشنايي علي به طرف مسجد به راه افتاد. درب شبستان مسجد که رسيد برادرش ...

امام حسين فرزند دومين امام علي و حضرت زهرا عليه السلام است. آن حضرت در شهر مدينه به روز سوم شعبان (مصباح المتهجد ۷۵۸) از سال سوم ( کافي ۴۶۳۸) يا پنجم ...

دعا محبوب ترين اعمال نزد خداوند، برترين عبادت، علت روشنايي آسمان ها و زمين، كليد تمام رحمت ها و... است. ما معمولا در حوائج فردي خويش بر دعا اصرار مي و ...

دانلود نسخه PDF - امامت امام جواد(ع)