up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله القاب امام صادق (ع) PDF
QR code - القاب امام صادق (ع)

القاب امام صادق (ع)

نهضت نور آگين فرهنگي

امروز در آسمان عصمت و طهارت ستاره اي به افول مي نشيند و ششمين شمع روشني بخش امامت و ولايت به خاموشي مي گرايد و عالم خلقت را در سوگ خود وا مي نهد. در اين هجران جانسوز وحرمان جگرسوز، دل شيفتگانش داغدار است و مرهم اين دلهاي سوخته، رهنمودهاي روح بخش اوست که هنوز جامعه انساني را به سوي رستگاري فرا مي خواند وراهنماي گمگشتگان تاريکخانه دنيا و ره گم کردگان بيراهه هاي عالم خاک مي شود. اکنون به اختصار مروري بر زندگي آن امام همام خواهيم داشت ونکاتي در همين رابطه در ذيل ياد آور خواهيم شد؛ يکم) امام جعفر صادق(ع) در پگاه روز جمعه يا دوشنبه هفدهم ربيع الاول سال ۸۰ هجري، معروف به سال قحطي، در مدينه ديده به جهان گشود. اما بنا به گفته شيخ مفيد وکليني، ولادت آن حضرت در سال ۸۳ هجري اتفاق افتاده است. لکن ابن طلحه روايت نخست را صحيح تر مي داند وابن خشاب نيز در اين باره مي گويد: چنان که ذراع براي ما نقل کرده روايت نخست سال ۸۰ هجري صحيح است. وفات آن امام (ع) در دوشنبه روزي از ماه شوال و بنا به نوشته مولف جنات الخلود در ۲۵ شوال و به روايتي نيمه ماه رجب سال ۱۴۸ هجري روي داده است . با اين حساب مي توان عمر آن حضرت را ۶۵ يا ۶۸ سال گفت که از اين مقدار ۱۲ سال و چند روزي و يا ۱۵ سال با جدش امام زين العابدين( ع) معاصر بوده و ۱۹ سال با پدرش و ۳۴ سال پس از پدرش زيسته است که همين مدت، دوران خلافت وامامت آن حضرت به شمار مي آيد ونيز بقيه مدتي است که سلطنت هشام بن عبد الملک و خلافت وليد بن يزيد بن عبد الملک و يزيد بن وليد بن عبد الملک، ملقب به ناقص، ابراهيم بن وليد و مروان بن محمد ادامه داشته است.
دوم) پدر ارجمندشان امام باقر(ع) ومادرش ام فروه است. مادر امام جعفر صادق(ع) بانويي بسيار پرهيزگار و با ايمان بود. او که از باتقواترين زنان زمان خود به شمار مي رفت، از نسل محمد بن ابي بکر از صحابه و ياران وفادار علي بن ابي طالب(ع) بود. امام جعفر صادق(ع) ايشان را بانويي مومن و نيکوکار برشمرده وهمواره از ايشان با صفاتي نيکو و برگزيده ياد مي کردند . آغوش اين مادر دانا و با تقوا داماني پاک و پرمهر بود که سعادت پرورش اين نور مبارک را در دوران کودکي به دست آورده بود. رحمت خدا (ص)بر آن دامان پاک و بر فرزند برگزيده اش.
سوم) او را جعفر نامگذاري کرده اند و دراين نامگذاري از سخن رسول خدا در بيش از هفتاد سال قبل از او الهام گرفته اند . از رسول خدا در مورد نام و لقب او سخنها و رواياتي است . از جمله اين سخن است که فرمود: خداوند از صلب امام باقر(ع) فرزندي پديد مي آورد که کلمه حق و زبان صدق و راستين اسلام است. وهم از وي نقل شده است که فرموده: آن کس که دوست مي دارد خدا را ملاقات کند در حالي که کتاب عمل او در دست راست اوباشد بايد جعفر بن محمد الصادق(ع) را دوست بدارد.
برخي ازاسناد، گزينش نام او را به پيامبر(ص) نسبت مي دهند و نشان مي دهند که ايشان نام او را جعفر صادق (ع) گذارد.
چهارم) در دنياي عرب رسم بود که صفت برجسته اي از فرد را مشخص کرده ، او را بدان صفت بخوانند وچنين صفت را لقب مي گفتند. اين اسم در بسياري از جوامع گذشته و حال سابقه داشته و تقريبا در بسياري از نقاط در بسياري از نقاط جهان امروز نيز ساري وجاري است. براي امام ششم ما القاب متعدد و متنوعي است که هر کدام به نحوي ونوعي صفت و حقيقتي را از او نشان مي دهند. معروفترين لقب او صادق است به معني راستين و راستگو که درمورد علت اين نامگذاري نظراتي را عرضه مي داريم.
از ديگر القاب اوعبارتند از:
فاضل( داراي فضيلت و برتري از جهات مختلف) . کامل( و اوکسي است که ازعيبها منزه ودور و برکنار است) . منجي( نجات بخش و رستگار کننده ، عامل رستگاري و نجات). کلمه الحق( سخن حق، به دور از آلودگي، منزه از خبائث ظاهر و باطن و ...) لسان الصدق( زبان راست و راستگو در سخن، گوياي راستي و ....).
پنجم) دردوران قبل از امامت حضرت شاهد فعاليتهاي پدر خويش در نشر معارف ديني و تربيت شاگردان وفادار و با بصيرت بود.
امام باقر(ع) در مناسبتهاي مختلف به امامت وولايت فرزندش جعفر صادق(ع) تصريح فرموده و شيعيان را پس ازخودش به پيروي از او فرا مي خواند. لذا احاديث زيادي مبني برنص امامت حضرت صادق نقل شده است.
در آغازامامت حضرت افرادي از شيعيان وحتي بستگان حضرت حاضر به قبول امامت ايشان نبودند، لذا حضرت از راههاي گوناگوني کوشيدند آنها را به قبول راه صحيح وادار سازند و دراين زمينه به اذن خداوند معجزاتي نيز انجام دادند. دوران امام جعفر صادق(ع) در ميان ديگر دورانهاي ائمه اطهار(ع) ، دوراني منحصر به فرد بود و شرايط اجتماعي و فرهنگي عصر آن حضرت در زمان هيچ يک از امامان وجود نداشته است و اين به دليل ضعف بني اميه و قدرت گرفتن بني عباس بود.
اين دو سلسله مدتها درحال مبارزه با يکديگر بودند که اين مبارزه در سال ۱۲۹ هجري وارد مرحله مسلحانه وعمليات نظامي گرديد. اين کشمکش ها و مشکلات سبب شد که توجه بني اميه وبني عباس کمتر به امامان و فعاليتشان باشد، از اين رو اين دوران دوران آرامش نسبي امام صادق(ع) و شيعيان و فرصت بسيار خوبي براي فعاليت علمي و فرهنگي آنان به شمار مي رفت.
ششم) همان طور که گفته شد امام بين دو دوره عباسي و اموي و دوران گذاراز امويان به عباسيان مي زيست . ايشان از ميان خلفاي اموي با افراد زير معاصر بود:
۱) هشام بن عبد الملک ( ۱۰۵ ۱۲۵ ه. ق)
۲) وليد بن يزيد بن عبد الملک ( ۱۲۵ ۱۲۶).
۳) يزيد بن وليد بن عبد الملک ( ۱۲۶)،
۴) ابراهيم بن وليد بن عبد الملک (۷۰ روز از سال ۱۲۶).
۵) مروان بن محمد ( ۱۲۶ ۱۳۲).
و از خلفاي عباسي نيز معاصر بود با :
۱) عبد الله بن محمد مشهور به سفاح (۱۳۲ ۱۳۷) ۲ ابوجعفر مشهور به منصور دوانيقي(۱۳۷ ۱۵۸).
نبايد تصور کرد که امام به کلي خود را از جريانات وامور سياسي دور نگه داشت بلکه همواره از فرصتهاي مناسب براي ترويج حقانيت خود و بطلان هيئت حاکمه بهره مي برد و بدين منظور نمايندگي را نيز به مناطق مختلف بلاد اسلامي مي فرستاد.
عباسيان براي کسب قدرت و محبوبيت دردلهاي مردم از وجهه اهل بيت پيامبر استفاده مي کردند و حتي شعارشان الرضا في آل محمد بود . آنان به دنبال اشخاصي با وجهه مردمي بودند که هم از بستگان پيامبر باشند و هم درميان مردم محبوبيت داشته باشند. لذا بهترين شخص در نظرعباسيان امام صادق(ع) بود.
هفتم)عصر آن حضرت همچنين عصر جنبش فرهنگي و فکري و برخورد فرق ومذاهب گوناگون بود. پس از زمان رسول خدا (ص) ديگر چنين فرصتي پيش نيامده بود تا معارف اصيل اسلامي ترويج گردد، بخصوص که قانون منع حديث و فشار حکام اموي باعث تشديد اين وضع شده بود. لذا خلا بزرگي در جامعه آن روز که تشنه هرگونه علم ودانش ومعرفت بود، به چشم مي خورد. امام صادق(ع) با توجه به فرصت مناسب سياسي ونياز شديد جامعه دنباله نهضت علمي و فرهنگي پدرش را گرفت وحوزه وسيع علمي ودانشگاه بزرگي به وجود آورد ودر رشته هاي مختلف عقلي و نقلي شاگردان بزرگي تربيت کرد. شاگرداني چون: هشام بن حکم، مفضل بن عمر کوفي جعفي، محمد بن مسلم ثقفي ، ابان بن تغلب ، هشام بن سالم، مومن طاق ، جابرن حيان و .... تعدادشاگردان امام را تا چهار هزار نفر نوشته اند.
هشتم) بيشترين حجم روايات، احاديثي است که از امام صادق(ع) نقل شده است ، اهميت معارف منقول از جعفر بن محمد(ع) به ميزاني است که شيعه به ايشان منسوب شده است: شيعه جعفري. کمتر مسئله ديني ( اعم ازاعتقادي، اخلاقي و فقهي) بدون رجوع به قول امام صادق(ع) قابل حل است. کثرت روايات منقول از امام صادق(ع) به دو دليل است: يکي اينکه از ديگر ائمه عمر بيشتري نصيب ايشان شد وايشان با شصت و پنج سال عمر شيخ الائمه محسوب مي شود( ۱۴۸ ۸۳)، و ديگري که به مراتب مهمتر از اولي است، شرايط زماني خاص حيات امام صادق (ع) است.
دوران امامت امام ششم مصادف با دوران ضعف مفرط امويان، انتقال قدرت از امويان به عباسيان و آغاز خلافت عباسيان است. امام با حسن استفاده از اين فطرت و ضعف قدرت سياسي به بسط واشاعه معارف ديني همت گمارد. گسترش زائد الوصف سرزمين اسلامي و مواجهه اسلام وتشيع با افکار، اديان، مذاهب و عقايد گوناگون اقتصادي، جهادي و فرهنگي داشت وامام صادق(ع) به بهترين وجهي به تبيين ، تقويت و تعميق هويت مذهبي تشيع پرداخت. از عصر جعفري است که شيعه در عرصه هاي گوناگون کلام، اخلاق ، فقه، تفسيرو... صاحب هويت مستقل مي شود. عظمت علمي امام صادق(ع) درحدي است که ائمه مذاهب ديگر اسلامي از قبيل ابوحنيفه و مالک، خود را نيازمند به استفاده از جلسه درس او مي يابند. مناظرات عالمانه او با ارباب ديگر اديان و عقايد، نشاني از سعه صدر و وسعت دانش امام است. اهميت اين جهاد فرهنگي امام صادق( ع) کمتر از قيام خونين سيد الشهدا (ع) نيست.
نهم) غالب آثار امام (ع) به عادت معهود عصر، کتابت مستقيم خود ايشان نيست و غالبا املاي امام (ع) يا باز نوشت بعدي مجالس ايشان است. بعضي از آثار نيز منسوب است وقطعي الصدور نيست.
۱) از آثار مکتوب امام صادق(ع) رساله به عبد الله نجاشي( غير از نجاشي رجالي) است. نجاشي صاحب رجال معتقد است که تنها تصنيفي که امام به دست خود نوشته اند همين اثر است.
۲) رساله اي که شيخ صدوق در خصال و به واسطه اعمش از حضرت روايت کرده است شامل مباحث فقه و کلام
۳) کتاب معروف به توحيد مفضل، در مباحث خداشناسي و رد دهريه که املاء امام (ع) وکتابت مفضل بن عمر جعفي است.
۴) کتاب الاهليلجه که آن نيز روايت مفضل بن عمر است و همانند توحيد مفضل در
خدا شناسي و اثبات صانع است وتماما در بحارالانوار مندرج است
۵) مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه که منسوب به امام صادق(ع) است و بعضي از محققان شيعه از جمله مجلسي، صاحب وسايل ( حر عاملي) و صاحب رياض العلماء صدور آن را از ناحيه حضرت رد کرده اند
۶) رساله اي از امام (ع) خطاب به اصحاب که کليني دراول روضه کافي به سندش ازاسماعيل بن جابر ابي عبدالله نقل کرده است.
۷) رساله اي در باب غنائم و وجوب خمس که در تحف العقول مندرج است
۸) بعضي رسائل که جابربن حيان کوفي ازامام (ع) نقل کرده است
۹) کلمات القصار که بعدها به آن نثر الدرر نام داده اند که تماما در تحف العقول آمده است
۱۰) چندين فقره از وصاياي حضرت خطاب به فرزندش امام موسي کاظم(ع)،سفيان ثوري، عبدالله بن جندب، ابي جعفر نعمان احول، عنوان بصري که در حليه الاولياء و تحف العقول ثبت گرديده است.
دهم)امام جعفر صادق(ع) از سوي منصور دوانيقي بسيار مورد اذيت و آزار قرار گرفت. روزي منصور به حاکم مدينه دستور داد تا خانه امام را به آتش بکشد. آتش از خانه آن حضرت زبانه مي کشيد . امام ميان آتش قدم مي زدند و مي فرمودند: انا بن ابراهيم خليل الله : من فرزند ابراهيم خليل الله هستم.
يکي از شيعيان مي گويد: يک روز بعد از آن واقعه به منزل حضرت رفتم ، ديدم حضرت اشک از ديده مبارکش جاريست. عرض کردم چرا دلگيريد؟ فرمود: وقتي که روز قبل آتش از درخانه ام زبانه مي کشيد با اينکه من درکنار خانواده ام بودم آنان از ترس آتش به اين سو وآن سو مي دويدند، به ياد اهل بيت امام حسين(ع) افتادم که در روز عاشورا دشمن به خيمه آنها هجوم آورد در حالي که فرياد مي زدند خانه ظالمان را بسوزانيد.( ماء ساه الحسين ،ص ۱۵۲).
يازدهم) آن حضرت در لحظه مرگ وصايايي چند مي نمايد که برخي در امر امامت، برخي در زمينه مسائل خانوادگي و بخشي در مورد عامه است.
به فرزندان خود گفت: فلا تموتن الا وانتم مسلمون بکوشيد که جز مسلمان نميريد.
به خويشان خود فرمود: ان شفاعتنا لاتنال مستخفا بالصلاه شفاعت ما به کسي که نماز را کوچک بشمارد نمي رسد.
به خانواده خود وصيت کرد که پس ازمرگش تا چند سال در موسم حج در منا براي اومراسم عزاداري برپا کنند.
دستور داد براي خويشان وکسان هديه اي بفرستند، حتي هفتاد دينار براي حسن افطس از خويشان او. و حسن افطس همان کسي است که با خنجر به امام حمله کرده بود ومي فرمود مي خواهد آيه قرآن را در مورد صله رحم اجرا کند.
درباره امامت پس از خود امام کاظم(ع) را براي چندمين بار منصوب کرد که او در آن هنگام بر اساس سندي بيست سال داشت.
بخشي از سفارشهاي او درباره غسل و کفن و قبر خود بود که احکام اسلامي در اين زمينه وجود دارد. و بالاخره بخشي از وصيت راجع به مردم بود که رئوس آن دعوت به وقار و آرامش، حفظ زبان، پرهيز از دروغ و تهمت و دشمني، دوري از تجاوز کاري، پرهيز از حسادت وترک معاصي و....بود.
دوازدهم) پس از به قدرت رسيدن عباسيان، همان طور که آن حضرت پيش بيني کرده بود فشار بر شيعيان افزايش يافت و با روي کار آمدن منصور اين فشار به اوج خود رسيد. امام نيز از اين فشارها مستثني نبود. اين دوران يعني چند سال آخر عمر آن حضرت برخلاف دوران اوليه امامتشان، دوره سختي ها و انزواي دوباره آن حضرت و عدم حرکت تشيع بود. منصور شيعيان را به شدت تحت کنترل قرار داده بود. سرانجام کار به جايي رسيد که باتمام فشارها، منصور چاره اي نديد که امام صادق(ع) را که رهبر شيعيان بود از ميان بردارد و بنابراين توسط عواملش حضرت را به شهادت رساند.
حضرت صادق(ع) در ماه شوال سال يکصد وچهل وهشت به سبب انگورزهر آلوده که منصور به آن حضرت خورانيده بود ، وفات کرد و به شهادت رسيد. در وقت شهادت از سن مبارکش ۶۵ سال گذشته بود ودرکتابهاي معتبر معين نکرده اند که کدام روز از شوال بوده است ولي صاحب کتاب جنات الخلود که محقق ماهري است، ۲۵ آن ماه را گفته وبه قولي دوشنبه نيمه رجب بوده است. آن حضرت در قبرستان معروف بقيع در کنار مرقد پدر و جد خودش مدفون گرديد.
جان کلام: امام صادق(ع) در ظلمت بحرانها و آشوبها،دنياي شيعه را به فروغ تعاليم خويش روشني بخشيد و حقيقت اسلام را از آلايش انحرافها و گزند فريبکاران حفظ کرد . او آن قدر فقه و دانش اهل بيت را گسترش داد وزمينه ترويج احکام و بسط کلام شيعي را فراهم کرد که شيعه به عنوان مذهب جعفري شهرت يافت. عصر امام صادق(ع) از پرتلاطم ترين دورانهاي تاريخ اسلام است. در اين زمان از يک طرف اغتشاشها و انقلابهاي پي در پي گروههاي مختلف رخ مي داد. از طرف ديگر اين دوران ، عصر برخورد مکتبها و ايدئولوژيها وعصر تضاد افکار فلسفي و کلامي مختلف بود که از برخورد امت اسلام با مردم کشورهاي فتح شده ونيز روابط مراکز اسلامي با دنياي خارج، به وجود آمده بود . در چنين شرايطي، چنانچه هوشياري و درايت امام صادق (ع) نبود ، تعليمات حيات بخش اسلام دچار خدشه شده و به دين ضربه هاي جدي وارد مي شد. امام صادق(ع) مبارزي خستگي ناپذير در ميدان فکر وعمل بود. وي قيام خود را در لباس تدريس وتاسيس مکتب و انسان سازي انجام داد.

عاشورا مکتبي است که آن را از هر منظر که بنگريم،درس ها ي بي شمار دارد چراکه در آن سرزمين بي آب و علف و در آن کوير سوزان و در آن روزهاي اندک و آغازين مح ...

امام علي بن الحسين(ع)، مشهور به زين العابدين و سجاد، بنا به نقل مشهور در سال ۳۸ هجري در مدينه به دنيا آمد. در هنگام حادثه کربلا ۲۲ يا ۲۳ سال سن داشته ...

زندگينامه امام خميني: او وارث سجاياي آباء و اجدادي بود كه نسل در نسل در كار هدايت مردم وكسب معارف الهي كوشيده اند. پدر بزرگوار امام خميني مرحوم آيه ال ...

نگاهي به زندگي زيباي حضرت قمر بني هاشم (س) پر از درس هاي پر مغز و ادب است. ● بارقه آشنايي علي به طرف مسجد به راه افتاد. درب شبستان مسجد که رسيد برادرش ...

مقدمه نگرش امام خميني به مهدويت در ابعاد گوناگون آن، به رويکرد ديني، سياسي و عرفاني ايشان ارتباط مستقيم دارد. يعني مسئله مهدويت صرفاً يک موضوع تاريخي ...

تکوين نخستين فقه شيعي در اواخر قرن اول و اوايل قرن دوم هجري همراه بود با بروز و ظهور مذاهب و نحله هاي گوناگون فقهي و کلامي که بسياري از اين فرق به واق ...

درمقاله حاضر نويسنده ضمن تشريح اينکه گريه يکي از نيازهاي طبيعي بشر است، آن را منافي با رضا به قضا و قدرالهي ندانسته است. همچنين به فضايل گريه براهل بي ...

دعا محبوب ترين اعمال نزد خداوند، برترين عبادت، علت روشنايي آسمان ها و زمين، كليد تمام رحمت ها و... است. ما معمولا در حوائج فردي خويش بر دعا اصرار مي و ...

دانلود نسخه PDF - القاب امام صادق (ع)