up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله افشره اي از جنس گل PDF
QR code - افشره اي از جنس گل

افشره اي از جنس گل

وانيل ارکيده اي است بالارونده و بومي جنوب غربي مکزيک، گواتمالا و بخش هاي ديگري از آمريکاي مرکزي. وانيل در زيستگاه بومي خود به شکل تاک در تاج پوشش جنگل هاي مکزيک مي رويد. بدين ترتيب در پناه شاخ و برگ انبوه درختان از شر بادهاي شديد و توفان هايي که به وفور در مناطق استوايي مي وزند درامان مي ماند. گياه وانيل نوعي تاک چندساله بادوام و علفي است که به کمک ريشه هاي هوايي نابه جاي خود از تنه درختان و يا هر نوع تکيه گاه ديگري بالا مي رود. ريشه هاي هوايي بسيار بلند و تقريباً سفيد رنگ با قطري در حدود ۲ ميلي متر و مجزا از يکديگرند. شاخه هاي وانيل طويل، استوانه اي، تک آسه اي، ساده يا منشعب، آبدار، ترد و به رنگ سبز تيره اند. روزنه هايي که در سطح ساقه ها وجود دارد به امر فتوسنتز کمک مي کند. فاصله بين ميان گره ها ۵-۱۵سانتي متر است. برگ ها بزرگ، پهن، گوشتي و متناوب هستند. شکل برگ ها مستطيلي بيضي تا نيزه اي است با طولي معادل ۸-۲۵سانتي متر، و پهناي ۲-۸سانتي متر. برگ ها داراي تعداد بسيار زيادي رگبرگ هاي موازي و مجزايند. دمبرگ ها نيز کوتاه و استوانه اي است. هر گل داراي سه کاسبرگ و سه گلبرگ مستطيلي نيزه اي است. يکي از گلبرگ ها به طور چشمگيري بزرگ تر از سايرين بوده و داراي تزئينات و اشکال خاصي است که در اصطلاح بدان گلبرگ لابلوم گفته مي شود. پرچم ها، کلاله و خامه در اندام ستون مانندي قرار دارند که اين ويژگي از صفات متمايزکننده ارکيده ها از ساير گروه هاي گياهي است. ميوه ها آويخته، باريک، استوانه اي و داراي کپسول سه گوشه اي موسوم به نيام هستند. هر کپسول حاوي تعداد زيادي دانه ريز و کروي است. اين بخش از گياه مصرف خوراکي دارد و از آن براي تهيه اسانس وانيل استفاده مي شود.
● تاريخچه
دريانورد مشهوري به نام هرمان کورتس براي نخستين بار وانيل را کشف کرد و آن را با خود به اروپا برد. اما پيش از راهيابي وانيل به اروپا، آزتک ها آن را مي شناختند و براي معطر ساختن نوشيدني هايشان از آن استفاده مي کردند. آزتک ها نوشيدني شاهانه اي موسوم به Xocolatt داشتند که ترکيبي بود از کاکائو، وانيل و عسل. ادموند آلبيوس نخستين کسي بود که گياه وانيل را کاشت. تا پيش از آن براي تهيه وانيل از نمونه هاي وحشي آن گياه استفاده مي کردند. آلبيوس در جزاير ريونيون واقع در نزديکي ماداگاسکار مي زيست. او نخستين کسي است که گل هاي وانيل را با دست گرده افشاني کرد.
کشت منظم وانيل با ورود آن به جاوه، تاهيتي، کامورو، ايسلند، ماداگاسکار، اوگاندا و. . . در قرن ۱۹و اوايل قرن بيستم آغاز شد. به علاوه وانيل در سال ۱۸۳۵ به هند نيز راه يافت و هم اکنون در بخش هايي از کرالا، کارناتکا و تاميل نادو کاشته مي شود. وانيل مکزيکي در ۱۸۵۰ توسط درياسالاري به نام لوئيس بونارد به فرانسه راه يافت.
مردمان Totonacas بنا به باورهاي ديني شان وانيل را دوروبر خانه هايشان پرورش مي دهند و آن چنان از آن مراقبت مي کنند گو اين که اين تاک ها با ارزش ترين دارايي آنهاست. آنها بر اين باورند که وانيل هديه خدايان است. علاوه بر اين با استفاده از نيام هاي وانيل انواع کارهاي دستي مانند مجسمه هايي به شکل قورباغه، زنبيل، خانه هاي کوچک و غيره را مي سازند. بعضي از مردم اين کاردستي هاي کوچک را جلوي آينه اتومبيل شان آويزان مي کنند. در بعضي جاها نيز نيام هاي معطر وانيل را لابه لاي پارچه هاي کتاني قرار مي دهند. بالش ها، کوسن ها و ملحفه هايي که از اين پارچه ها تهيه مي شوند بوي خوشي را در فضا پراکنده مي سازند.
● شرايط رشد
گياه وانيل ويژه مناطق استوايي است و در آب و هواي مرطوب، گرم و در ۹۰۰ متري بالاي سطح دريا به خوبي رشد مي کند. از جمله نيازمندي هاي وانيل گستره دمايي ۱۰-۳۰ درجه سانتي گراد و ريزش سالانه ۱۵۰-۲۵۰سانتي متر باران است. در طبيعت وانيل به ساير درختان مي چسبد و از آنها بالا مي رود و معمولاً ارتفاع آن به ۵متر مي رسد. در شرايط پرورشي استفاده از پايک هايي که وانيل به آن تکيه کند بسيار ضروري است. پايک مي تواند موجود زنده يا غيرزنده باشد. معمولاً استفاده از درختان قهوه و صنوبر پرورشي بسيار مفيد است زيرا اين درختان تنه اي راست و مستقيم با شاخه هاي کم دارند و از سوي ديگر پوست نازکشان براي گياهان بالارونده بسيار مناسب است. وانيل در خاک هاي گل ماسه اي که به خوبي زهکشي شده باشد و نيز خاک هاي آبرفتي و خاک سرخ که داراي مواد آلي فراواني است به خوبي رشد مي کند. تکثير گياه وانيل معمولاً از طريق قلمه ساقه صورت مي گيرد.
مهم ترين نکته در ارتباط با وانيل آن است که اين گياه در زيستگاه طبيعي خود توسط مرغان کوچک مگس و زنبورهايي از جنس Melipone گرده افشاني مي شوند. حالا آنکه اين دو موجود در هيچ جاي ديگري از جهان غير از مکزيک يافت نمي شوند. از اين رو ضروري است که وانيل به طور مصنوعي تلقيح شود. گرده افشاني وانيل معمولاً با دست انجام مي شود. گياه وانيل معمولاً سه سال پس از کاشته شدن ميوه مي دهد و پس از آن ۴۰سال متوالي ميوه دادن را ادامه مي دهد.
● انواع وانيل
وانيل داراي دو واريته مشهور است: وانيل تاهيتي که از دورگ گيري V.fragrans و V.Pompona حاصل مي شود. نيام هاي کوتاه و ناگشوده وانيل تاهيتي داراي عطر و بوي ملايم و خوشايندي هستند و ديگري وانيل مکزيکي V.fragrans است که در ۱۸۵۰ به فرانسه برده شد.
دانه هاي وانيل مکزيکي حاوي مقادير زيادي وانيلين و روغن است. نيام هاي رسيده معمولاً به رنگ سبز مايل به زردند. نيام ها پس از برداشته شدن به مدت ۱۰روز در معرض نور آفتاب قرار داده مي شوند تا جايي که به رنگ قهوه شکلاتي تيره در آيند. سپس بر روي سيني هايي پخش شده، در زير سرپناهي قرارداده مي شوند تا به خوبي در معرض جريان هوا قرار گرفته و خشک شوند. وانيل تنها ارکيده اي است که ميوه هاي خوراکي توليد مي کند. عمل آوردن وانيل و تبديل آن به چاشني و اسانس کار بسيار طولاني و پيچيده اي است. از اين رو وانيل از زمره گران ترين چاشني هاي جهان است.
اروپاييان معمولاً استفاده از دانه هاي وانيل را ترجيح مي دهند در حالي که ساکنان آمريکاي شمالي عصاره وانيل را مي پسندند. براي تهيه عصاره وانيل از اوگنول خمير کاغذ و قطران زغال سنگ نيز استفاده مي شود.
● موارد استفاده
بو و مزه وانيل در نتيجه وجود ترکيبات بي شماري که طي فرآيند عمل آوردن دانه ها به وجود مي آيند، حاصل مي شوند. معروف ترين اين ترکيبات وانيلين است. از زمره ساير ترکيبات مي توان به اسيد وانيليک و نوعي صمغ روغني اشاره کرد.
وانيل متداول ترين چاشني در تهيه غذاهاي شيرين، فرآورده هاي غذايي تجاري، ليکورها و... است. عصاره وانيل حاوي ترکيبات معطر، عوامل شيرين کننده و نيز قوام آورنده است. از وانيل به وفور در تهيه بستني، نوشيدني هاي غيرالکلي، شکلات ها و آب نبات ها، انواع شيريني جات، تنباکو، پودينگ، کيک، کلوچه، ليکورها و نيز در عطرسازي استفاده مي شود. شکر وانيلي مخلوطي است از وانيل و شکر که از آن در تهيه قهوه استفاده مي شود. تنتور وانيل نيز براي مصارف داروسازي کاربرد دارد. آزتک ها از وانيل به عنوان ماده محرک جنسي استفاده مي کردند. عده اي را نيز عقيده بر آن است که وانيل خاصيت تب بري دارد. امروزه در صنعت داروسازي از آن به عنوان اسانس استفاده مي شود.
بد نيست بدانيد که واژه وانيل از کلمه لاتين Vagina مشتق شده است. روميان باستان واگينا را به معني غلام يا نيام به کار مي بردند. اسپانيايي ها اين کلمه را از لاتين اقتباس کرده و آن را به vaina به معني غلاف کوچک خلاصه کردند. سرانجام اين واژه به وانيل تغيير يافت. از آنجايي که گياه وانيل داراي نيام هاي کوچک است به اين نام خوانده مي شود.
● آماده سازي و انبارداري
عصاره وانيل از طريق تراوش الکل و آب در دانه هاي وانيل عمل آورده مي شود. طرز تهيه آن تقريباً مشابه طرز تهيه قهوه است. عصاره وانيل بسيار مقوي است. دانه هاي وانيل در مقايسه با عصاره آن داراي عطر و بوي بيشتري هستند. دانه ها را به منظور خيساندن در درون مايع در حال جوش مي اندازند و سپس ساعتي براي خنک شدن مايع صبر مي کنند و بعد دانه را از مايع بيرون مي آورند. چنانچه دانه پس از مصرف شسته و خشک شود مي توان چند بار ديگر هم از آن استفاده کرد. پودر وانيل نيز يکي ديگر از اشکال مصرفي دانه هاي وانيل است.
دور نگه داشتن دانه ها از قرار گرفتن در معرض هوا طي فرآيند انبارداري بسيار ضروري است زيرا در غير اين صورت عطر و بوي دانه ها از بين مي رود. يکي از روش هاي مناسب براي انبار کردن دانه ها خواباندن آنها در درون شکر است. دانه ها را در کوزه حاوي شکر که در آن محکم بسته مي شود نگه مي دارند و مانع رسيدن نور و هوا به آنها مي شوند. پس از گذشت دو هفته شکر مزه و بوي وانيل مي گيرد. بدين ترتيب هم مي توان از شکر وانيلي و هم از دانه هاي وانيل براي مقاصد ديگر بهره مند شد.

گلسنگ نوعي پيکره گياهي بدون ريشه، برگ يا گل است؛ در واقع، مجموعه اي از جلبک و قارچ است که زندگي هر کدام وابسته به زندگي ديگري است. در اين همزيستي جلبک ...

گلوکز ، يکي از قندهاي مونوساکاريد (تک قندي) است که به نامهاي D- گلوکز ، D- گلوکوپيرانوز ، قند انگور ( grape Suger )، قند ذرت ( Corn Suger )، دکستروز و ...

گلوکز ، يکي از قندهاي مونوساکاريد (تک قندي) است که به نامهاي D- گلوکز ، D- گلوکوپيرانوز ، قند انگور ( grape Suger )، قند ذرت ( Corn Suger )، دکستروز و ...

● گياهشناسي و تاريخچه حنا گلي متعلق به خانواده Balsaminaceaeو از جنس Impatiens است. گل حنا امروزه تبديل به پرمصرف ترين گل براي پوشاندن زمين باغ ها در ...

براي مبارزه با دود سيگار، گازهاي آشپزخانه اي، گازهاي سمي متصاعد از مواد شوينده، رنگ هاي شيميايي و... به فکر خريد هواکش هاي قوي نباشيد. با ۱۲ گياهي که ...

گل هاي زيبا با آن ظاهر دل فريبشان مي توانند بسيار سمي باشند. آنقدر سمي که حتي مي توانند جان انسان را بگيرند. آشنا نبودن بسياري از مردم با اين گياهان ک ...

عامل آن فيتوپلاسما است وناقل آن پسيل گلابي مي باشد. علائم به دو صورت است : زوال تدريجي زوال سريع ▪ کنترل: براي معالجه درختان از تتراسايکلين به ميزان۱۰ ...

ايران در ساليان دور يکي از مراکز توليد و عرضه گياهان دارويي به شمار مي رفت، همچنين تلاش دانشمندان ايراني براي شناسايي و معرفي گياهان دارويي بي اثر نبو ...

دانلود نسخه PDF - افشره اي از جنس گل