up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله اسفناج PDF
QR code - اسفناج

اسفناج

گياهي است يکساله وروز بلند که پس از سبز شدن توليد برگهاي طوقه اي (Rossete) مي کند به اين ترتيب در يک سطح در اطراف ساقه کوتاهي به طول چند ميليمتر نزديک به سطح خاک قرار مي گيرند. در طي رشد بعدي اين ساقه طويل شده و از آن شاخه هاي جانبي ديگري از محل برگهاي طوقه اي به ساقه اصلي منشعب مي شوند. ممکن است از ساقه اصلي ساقه هاي فرعي درجه 1 و 2 همراه با شاخه هاي جانبي درجه 1و2 نيز وجود آيند. اندازه گياه مي تواند بين 10 تا 8 سانتي متر متناوب باشد. ريشه اصلي گياه عميق است و مي تواند تا عمق 140 سانتي متري در خاک نفوذ کند از اين نظر مي توان اين گياه را در خاکهاي شور بخوبي کشت نمود. ريشه هاي فرعي اين گياه دوکي شکل و حداکثر تا 60 سانتي متري خاک پراکنده اند، برگها در ارقام مختلف داراي فرم و رنگ متفاوتي هستند و به شکلهاي تخم مرغي ، بيضوي و يا نيزه اي وجود دارند کناره برگها مي تواند کاملاً صاف و يا دندانه دار باشد. پهنک برگ نيز صاف و يا داراي چين و چروک است. گلهاي نر و ماده مي توانند روي يک يا دو پايه قرار گيرند. امروزه دو واريته از اين گياه کشت مي شود.
الف) S.O. var oleraceae syn .var spinosa (Moench)
يا اسفناج بذر خاردار که در واقع نوع قديمي را معرفي مي کند.
ب) S.O. var. inermis (Moench)
يا اسفناج بذر صاف.
ارقامي که خاردار هستند، ميوه با پوشش گل رشد کرده و پس از سخت شدن اغلب داراي 2و3 و يا 4 خار مي شوند از آنجائيکه موقع بذر پاشي با ماشين، بذر خاردار به سختي از ماشين به زمين مي افتد کشت هاي مکانيزه مشکلات زيادي به همراه دارد ولي بذر خاردار در شرايط سخت زمستان معمولاً داراي رشد نمو بهتري نسبت به بذر صاف است.
تركيبات شيميايي:
اسفناج از نظر داشتن ويتامين B3 بسيار غني است، بنابراين داروي مهمي براي برطرف كردن بيماري پلاگر است( پلاگر يک نوع بيماري است که بعلت کمبود ويتامين B3 در بدن توليد مي شود و نشانه هاي آن: ضعف بدن ، تشنج ، اختلال در دستگاه هاضمه، و بوجود آمدن لکه هاي قرمز روي بدن است).
اسفناج به علت داشتن منيزيم، جلوي پيشرفت سرطان را مي گيرد.
وجود فسفر در اسفناج براي بدن، مخصوصا براي كساني كه به كارهاي فكري اشتغال دارند و آهن آن براي شهرنشينان كه گلبول هاي قرمز خونشان جهت تامين اكسيژن سلول هاي بدن، بايد فعاليت بيشتري كنند، بسيار مفيد است.
خواص دارويي:
برگ اسفناج از نظر طب قديم ايران كمي سرد است و برخي عقيده دارند كه متعادل است، يعني نه سرد است و نه گرم.
1) برگ اسفناج منبع غني ويتامين A ، B3 ، C ، آهن و پتاسيم مي باشد.
2) بدن را قليايي مي كند و اسيديته ي خون را کاهش مي دهد.
3) خنك كننده است و براي پايين آوردن تب مفيد است.
4) ورم روده ي كوچك را رفع مي كند.
5) براي ورم ريه مفيد است.
6) ملين است و يبوست را برطرف مي كند.
7) براي لاغر شدن و وزن كم كردن مفيد است.
8) اسفناج به دليل داشتن ماده اي بنام اسپيناسين، هضم غذا را تسريع مي كند. اين ماده باعث تحريك معده و ازدياد ترشحات آن مي شود.
9) خوردن اسفناج در رفع تشنگي موثر است.
10) براي از بين بردن ورم و درد گلو مفيد است.
11) براي رفع سرفه هاي خشك ،برگ اسفناج را با جو پوست كنده و روغن بادام بپزيد و بخوريد.
12) آش اسفناج با گشنيز، براي سردردهايي كه ناشي از سوء هاضمه و اختلال دستگاه گوارشي است، مفيد مي باشد.
13) اگر آش اسفناج را با آب ليمو و سماق يا آب غوره بخوريد، سردردهاي ناشي از اختلال كيسه ي صفرا را برطرف مي كند.
14) خوردن اسفناج از سرطان جلوگيري مي كند، مخصوصا در افرادي كه به مصرف الكل و سيگار عادت دارند.
15) تحقيقات دانشمندان نشان داده است كه اسفناج در پيشگيري ازسرطان روده بزرگ، معده، پروستات، ‌ حنجره و رحم موثر است .
16) اسفناج، كلسترول خون را پايين مي آورد.
17) بهترين دارو براي كساني است كه مبتلا به كم خوني هستند.(البته طس مطالعات اخير اين خاصيت از اسفناج رد شده است)
18) اسفناج مانند جارو، روده بزرگ را تميز مي كند.
19) ترشحات لوزالمعده را افزايش مي دهد.
20) اسفناج، سبزي مفيد براي تقويت اعصاب است.
21) اسفناج پخته براي رفع بيماري آسم و گرفتگي صدا بسيار موثر است.
22) رماتيسم و نقرس را درمان مي كند.
23) براي زياد كردن شير در مادران شيرده موثر است.
24) قبلاً نوعي شربت از اسفناج تهيه مي شد كه در معالجه خونريزي ها و كم خوني از آن استفاده مي كردند.
25) تخم اسفناج ملين و خنك كننده است.
26) تخم اسفناج براي برطرف كردن ورم كبد و يرقان مفيد است.
27) اسفناج، تعداد گلبول هاي قرمز خون را افزايش مي دهد.
28) اسفناج چون داراي كلروفيل است، عضلات روده را تحريك كرده و تخليه مدفوع را آسان مي كند.
29) اسفناج عضلات و استخوان ها را تقويت مي نمايد.
30) رعشه و بوي بد دهان را از بين مي برد و از دوستان کبد هم مي باشد.
31) قوت غذايي اسفناج از ساير سبزي ها بيشتر است، مشروط بر اينکه آب آن را دور نريزيد و از ساقه هاي نازک و نورسته ي آن در سالاد استفاده کنيد.
32) به كودكان، جوانان، سالخوردگان، اشخاص كم خون و به تمام كساني كه بيماري هاي مزمن دارند خوردن اسفناج موكدا توصيه مي شود.
مضرات :
اسفناج به علت داشتن اگزالات، براي بيماران مبتلا به ورم مفاصل و سنگ هاي كليه و مثانه مناسب نيست.
ضمنا آن هايي كه سرد مزاج هستند، بايد اسفناج را با ادويه هاي گرم مثل زنجبيل و هل ميل نمايند.
نياز اکولوژيکي
اسفناج محصول نواحي نسبتاً سرد است و در آب و هواي خنک بهتر رشد مي کند بطورکلي اسفناج در مجاورت تابش زياد آفتاب،دماي متوسط و هواي مرطوب بهترين نتيجه را مي دهد. يخبندان را بيشتر از اغلب سبزيهاي ديگر تحمل مي نمايد. بعضي از ارقام آن حتي در مقابل سرماي تا (7-) سانتي گراد نيز مقاوم است.
آماده سازي خاک
هر چند که مي توان اسفناج را در کليه زمين ها کشت نمود ولي خاکهاي خيلي سبک و خيلي سنگين براي رشد و نمو گياه مناسب نيستند. بهترين خاک براي اسفناج حد واسط آن دو و اراضي نم دار و حاصلخيز است. اين گياه در مقابل زمين هاي آبگير ، خشک و PH خاک بسيار حساس است. مناسبترين PH براي اين گياه بين 6 تا 7 است. اسفناج در مقابل درجه اسيدي پايين تر به وضوح عکس العمل نشان داده و نتيجه خوبي نمي دهد. زمين هاي عميق با بافت خوب و هوموس و رطوبت کافي براي اسفناج مناسب است. خاکهاي سبک فقط براي ارقام زودرس ، کشت هاي زمستانه و کشت هاي مراحل اول سال مناسب است در اين خاکها بايد آبياري تکميلي و کودکافي را از نظر دور نداشت بهترين خاک مي تواند خاکهاي لومي و يا خاکهاي معدني با هوموس کافي باشد. بستر کاشت بايد براي کشت مکانيزه صاف و داراي شيب کم و عاري از سنگلاخ باشد.
تاريخ و فواصل کاشت
زمان کاشت انواع بهاره در اواخر اسفند ماه ، انواع پائيزه در اواخر تابستان و انواع زمستانه در اواخر پائيز است. فاصله رديف ها در کشت هاي رديفي بين 15 تا 25 سانتي متر و عمق کاشت بين 2 تا 4 سانتي متر مي باشد اسفناج به علت مدت کوتاه رويش سازگاري با دماي کم ، قدرت زياد زمستان گذراني و روز بلند بودن آن مي تواند به شکل هاي متفاوتي در تناوب زراعي قرار گيرد اين گياه به عنوان مناسبترين گياه بعد از لوبياي پاکوتاه (پاچ باقلا) ، نخود فرنگي و سيب زميني قرار مي گيرد ولي به عنوان گياه ما قبل براي گياهان ديگر داراي اهميت زيادي نيست.
ارقام اسفناج را براساس خاردار بودن يا بي خار بودن بذر ، صاف و ناصاف برگها و نيز براساس رنگ برگها انواع بهاره، پائيزه و زمستانه طبقه بندي مي کنند. در انتخاب ارقام نکات زير بايد مورد توجه قرار گيرد: سرعت رشد(سريع بودن رشد و نمو) تمايل کم به گل رفتن، يکسان و يک اندازه بودن برگها، تمايل کم به زرد شدن برگها کم بودن مقدار نيترات،مقاومت در برابر آفات و امراض (مخصوصاً در مقابل سفيدک دروغين) مقاوم بودن در مقابل سرماي سخت زمستان.
در کشت گلخانه اي طي زمستان از ارقامي که داراي رشد سريع بوده و در مقابل شدت تابش و دماي کم حساسيتي نشان نمي دهند استفاده مي شود. بذر اسفناج در موقع جوانه زدن در مقابل گرماي زياد،کمبود آب و اکسيژن بسيار حساس است.کمبود اکسيژن معمولاً در زمينهاي آبگير و خاکهاي رسي بوجود مي آيد . جوانه زدن بذر در دماي پائيني صورت مي گيرد حتي در صفر درجه سانتي گراد. بنابراين براي سبز شدن يک دست بذر در مزارع بايد در فصولي از سال که دماي هوا پائين و متوسط است بذر پاشي کرد.
کاشت
اسفناج را مي توان به طور دست پاش، خطي و در سبزيکاري سطوح بزرگ با ماشين بذر پاشي کرد. زمان کاشت انواع بهاره در اواخر اسفند ماه و انواع پائيزه در اواخر تابستان و انواع زمستانه در اواخر پائيز مي باشد. استفاده از کودهاي حيواني در زمينهايي که از نظر مواد آلي ضعيف هستند توصيه مي شود در هر صورت بايد از کود حيواني کاملاً پوسيده استفاده شود. چنانچه بخواهيم از کود تازه استفاده کنيم بايد آنرا چند ماه قبل از کاشت به زمين داد زيرا ريشه اسفناج در مقابل پاره اي از بيماريهاي قارچي که باعث پوسيدگي ريشه مي شوند حساس است کود شيميايي را بايد موقعي به زمين داد که در فاصله دوره رويش در دسترس گياه قرار گيرد. با توجه به مقدار مواد غذايي موجود در خاک معمولاً حدود 120 کيلوگرم در هکتار ازت،60 کيلوگرم در هکتار p2o5 و 140 کيلوگرم در هکتار K2O توصيه مي شود اسفناج زمين هاي خنثي تا قليائي را ترجيح مي دهد. بنا بر اين مي توان تا 4 هفته قبل از کاشت به دادن کودهاي آهکي مبادرت ورزيد. کود پتاسه را در بهار به شکل کلريد به زمين مي دهند زيرا عرضه زياد کلريد در خاک کاهش جذب ازت را به دنبال دارد و در شرايط معمول توليدي باعث کاهش نيترات در گياه مي شود معمولاً در کشت بهاره کود شيميايي را يک دفعه قبل از کاشت به زمين مي دهند ولي براي انواع زمستانه يک سوم ازت را توام با تمامي کودهاي فسفر و پتاسه در اوايل زمستان هنگام کاشت به زمين مي دهند و دو سوم باقيمانده را در دو مرحله ديگر به صورت کود سرک در اختيار گياه قرار مي دهند.در سطح بزرگ معمولاً پس از کاشت زمين را غلتک مي زنند.
داشت
مبارزه با علفهاي هرز با فوکا، کولتيواتور و يا با استفاده از علف کشهاي شيميايي صورت مي گيرد. اسفناج احتياج به آب فراوان دارد و بايد در طول دوره رشد در زمين هاي خشک اقدام به آبياري نمود. آبياري علاوه بر اينکه مقدار محصول را افزايش مي هد گل دادن قبل از موعد گياه را نيز به تاخير مي اندازد.
از بيماريهاي مهم اسفناج سفيدک دروغين (Pernospora farinosa) است استفاده از ارقامي که مقاوم به اين بيماري اند لازم و ضروري است . ترکيبات آلي فسفره براي مقابله با مگس چغندر (Pagomia Hyoscyami) که لاروهاي آن در داخل برگهاي اسفناج دالانهاي مينوز (Minose) را مي سازند بسيار موثر است. شته آفيدو پروانه سفيد کلم (Pieries Brassica) نيز از ديگر آفات اين گياه است.
برداشت
برداشت اسفناج به اين ترتيب است که زمانيکه گياه 5 تا 6 برگه شد.ابتدا مزرعه را آبياري کرده و پس از تبخير رطوبت اضافي،بوته ها را با ريشه از خاک بيرون مي آروند به همين صورت عرضه مي کنند. در سطوح کوچک مي توان دو يا سه مرحله اسفناج برداشت کرده در اينصورت بايد برگهاي تحتاني را با دست و يا چاقوي تيزي بريده و برگهاي کوچک و جوانه هاي مرکزي را به حال خود باقي گذاشت و پس از مدتي عمل چيدن برگهاي بزرگ را تکرار کرد و به اين ترتيب مي توان در طول سال چند مرحله اسفناج برداشت کرد. تجمع نيترات معمولاً در دمبرگها و زياد است و بنابراين با حلال برگهاي بدون دمبرگ مي توان اسفناجي با نيترات کمتري برداشت نمود. در سطوح بزرگ از ماشين برداشت استفاده مي شود. در اين حالت پس از بريدن برگها آنها را در جايي انباشت کرده و بعداً به محل دسته بندي و يا به کارخانه حمل مي کنند. اسفناج را معمولاً در اوايل روز برداشت مي کنند اين عمل به حفظ کيفيت محصول مي افزايد. عمل برداشت در زمان بارندگي و يا مواقعي که هنوز شبنم بر روي گلها نشسته است صورت نمي گيرد. زيرا در اينصورت مهمولي با کيفيت پائين و توام با برگهاي شکسته بدست مي آيد. مقدار محصول اسفناج حدود 15 تا 20 تن در هکتار و در بعضي مواقع بين 35 تا 40 تن در هکتار است.
دامنه انتشار
نواحي مختلف کشور پرورش داده مي شود.

اسفناج يکي از سبزيجات پرخاصيت پاييزي و زمستاني است که از آن در انواع و اقسام غذاها استفاده مي‌شود. سوپ اسفناج هم يکي از اين غذاهاست که به دليل وجود اس ...

املت اسفناج، يکي ديگر از غذاهاي حاوي سبزيجات است که به عنوان شامي سبک و سالم مي‌تواند مورد استفاده قرار گيرد. مواد لازم: - ۹۰ گرم يا سه‌چهارم پيمانه آ ...

اسفناج گياه بومي ايران است و از اوائل قرن اول ميلادي کم کم به نقاط ديگر دنيا راه يافت.اسفناج گياه بومي ايران است و از اوائل قرن اول ميلادي کم کم به نق ...

اگر از آن جمله مرداني هستيد که به سلامتي بدنتان بسيار اهميت مي‌دهيد و شب‌ها به جاي يک‌شام مفصل، غذايي رژيمي مي‌خوريد و امشب خانم خانه، شما را بدون غذا ...

● Halanthium raiflorum گل شوره زار گياهي بوته اي يکساله ، بند بند، نمدي و گوشتدار مي باشد. معمولا ا جتماعات گل شوره زار بصورت محدود در حواشي دامنه ها ...

به گياهان علفي يکساله که از همه قسمتهاي آن بدون تغيير و تحول به صورت خام استفاده مي شود. ▪ سبزيجات را مي توان به صورت زير دسته بندي کرد: سبزيجات ميوه ...

در اين بيماري لکه هاي موجدار روي برگ گياه ايجاد مي شود اما تنها با اين فاکتور نمي توان بيماري را شناخت . اين قارچ به بادمجان ، سيب زميني ، گوجه فرنگي ...

عامل اين بيماري سه گونه قارچ مي باشد که توليد Blight مي کند : Botrytis squamosa B. cinerae B.allii پوسيدگي عميق قهوه اي با کپک خاکستري روي آن و اسکلرت ...

دانلود نسخه PDF - اسفناج