up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله ارزشيابي آموزشي PDF
QR code - ارزشيابي آموزشي

ارزشيابي آموزشي

اهميت خلاقيت و نوآوري در زمينه ارزشيابي آموزشي

امروز خلاقيت و نوآوري و ايجاد تغيير و دگرگوني در سازمانها و موسسات يک امر ضروري است، چرا که جامعه و سازمانها همه در حال تغيير و تحول هستند. اين تغيير و تحولات در سازمانهاي آموزشي و تعليم و تربيت به مراتب حساس و بااهميت است و باعث شده که آموزش و پرورش اهداف، گرايشها و علايق خود را جهت بهکارگيري خلاقيت و نوآوري هدايت کند.
يکي از مولفههاي اساسي آموزش و پرورش رشته پيوند بين دو مفهوم يادگيري و ياددهي نظام ارزشيابي تحصيلي است. صاحبنظران اين رشته معتقدند که ارزشيابي تحصيلي در ايجاد توانايي آفرينندگي، خلاقيت و نوآوري در فرآيند ياددهي - يادگيري تاثير بهسزايي دارد. تربيت کودکان مبتکر و خلاق يکي از اهداف مهم نظامهاي آموزشي است و بيشک روشهاي آموزشي، محتواي دروس، نقش معلم، طرحها و شيوههاي ارزشيابي فراهمکننده بستر مناسبي جهت تحقق اين هدف است. در سالهاي اخير نظامهاي آموزشي دستخوش تغيير و تحولات زيادي شده است و چون آموزش و پرورش يک نظام و سيستم است، پس تغيير در يک قسمت، قسمتهاي ديگر (مثل ارزشيابي) را نيز متحول ساخته است. اين تغيير و تحولات نتيجه طرح و انديشههاي تازه و نويي است که اصطلاحا آن را خلاقيت و نوآوري مينامند. نظام ارزشيابي آموزشي نيز همچون ساير قسمتهاي ديگر نظام آموزشي به دور از اين تغييرات نبوده است. در دنياي امروز نيازمند سيستمهايي از سنجش و ارزشيابي هستيم که به هر دانشآموز به ديده حرمت نگاه کند. موهبتهاي طبيعي و انساني او را بيشتر از آزمونهاي سنتي نشان دهد. بازخوردي مثبت و تکاليفي رشددهنده به او ارائه کند و باور داشته باشد که هر دانشآموز قابليت رشد و پيشرفت مداوم را دارد. (رستگار، ۱۳۸۲) در چنين رويکردي دانشآموز تبديل به فردي خلاق، ريسکپذير، مبتکر و محقق ميشود که به طور دائم از تدريس بهره ميگيرد. در اين فرآيند شايستگي فرد رشد ميکند و اعتمادبهنفس او افزايش مييابد و دانشآموز بهخوبي ياد ميگيرد که چگونه آموختهها را در وضعيتهاي دشوار و ناآشنا بهکار گيرد. اين امر توان خلاقيت، ابتکار و نوآوري را در فرد رشد ميدهد و اين هدف مهم آموزش و پرورش است. رويکردهاي نوين سنجش و ارزشيابي آموزشي بحث تازه و نويي است که در سالهاي اخير چالشهايي را براي نظام آموزشي ايجاد کرده است. توجه به موضوع خلاقيت و نوآوري در ارزشيابي پيشرفت تحصيلي دانشآموزان، به دليل نقايص و کاستيهايي که در نظام ارزشيابي سنتي و رايج و نارضايتيهايي که از نظام ارزشيابي موجود در محافل تربيتي به همراه داشت، مطرح شد. بر اين اساس برنامهريزان و متصديان امر آموزش بر آن شدند تا اصلاحاتي بنيادي در حوزه ارزشيابي آموزشي به وجود آورند که طرح دونوبتيکردن امتحانات، برجستهکردن نقش ارزشيابي مستمر و بالاخره طرح ارزشيابي توصيفي ويژه پايههاي اول، دوم و سوم ابتدايي را ميتوان از جمله نوآوريهاي نظام ارزشيابي آموزشي برشمرد. البته اين خود مسائل جديدي ايجاد ميکند و آدمي را به حل و رفع آنها فرا ميخواند. بروز و ظهور اين مسائل و مشکلات در حوزه آموزش و پرورش راهحلهاي جديد و متناسب با آنها را ميطلبد؛ مشکلاتي از قبيل تاکيد زياد بر نمره بهعنوان ملاک خوببودن، تاکيد بيش از حد بر هوش و حافظه فراگيران، مقاومت در پذيرش ايدههاي جديد، به روزنبودن اهداف و محتواي کتابهاي درسي، عدم آگاهي و شناخت معلمان از اطلاعات و دانش روز و... همه از مسائل مبتلابه نظام آموزشي امروز است. اين مسائل يکي از انگيزهها و عوامل سوقدهنده جدي دستاندرکاران آموزشي کشورمان است که به آموزش و يادگيري علمي، خلاق، کاربردي، مسالهمحور، نوآور و مشکلگشا بينديشند و بهدنبال فلسفه آموزش و روشهاي آموزشي باشند که به نحوه و چگونگي انديشيدن، حل مساله، فرآيندهاي فکري، تفکر نقاد، خلاقانه و... ميپردازند. چنين نظام آموزش و يادگيري مستلزم نظام سنجش و ارزشيابي ويژه و مختص به خود است. به همين منظور از دهه ۸۰ و بهويژه دهه نود ميلادي سعي در ابداع و ارائه نظامهاي نوين سنجش تحصيلي و روشهاي نو براي اندازهگيري عملکرد فراگيران و سنجش فرآيندهاي فکري و مهارتهاي حل مساله، تفکر انتقادي و... شده است.
ارزشيابي توصيفي
اين طرح را ميتوان يکي از نوآوريهاي مهم حوزه تعليم و تربيت کشورمان خواند که قادر است با ارائه چهره جديدي از اهداف و ابزارهاي ارزشيابي، تحولي جديد در نظام آموزش و تحولات بنيادين و گستردهاي را در مولفههاي ديگر آموزش و پرورش ايجاد کند. ارزشيابي توصيفي به اعتقاد بنياسدي، (۱۳۸۴) به عمق و کيفيت يادگيري همهجانبه دانشآموزان توجه ميکند و توصيفي از وضعيت يادگيري آنها ارائه ميدهد که موجب اصلاح، بهبود و توسعه مهارتها، دانشها و نگرشهاي دانشآموزان ميشود.(ص ۷) ارزشيابي توصيفي با سوقدادن روند ياددهي - يادگيري از توجه به محفوظات و انباشت ذهني دانشآموزان به يادگيري عميق، ماندگار، کاربردي و توصيف آن با کمک روشهاي متنوع کيفي به بهبود کيفي، يادگيري منجر ميشود. همچنين با جلوگيري از فشارها و رقابتهاي زيانآور در کلاس و مدرسه، محيط يادگيري را براي يادگيري هرچه مطلوب دانشآموزان آماده ميسازد.
ارزشيابي پرونده اي
در اين نوع ارزشيابي نمونههايي از کارهاي هر دانشآموز که طي يک دوره زماني کامل شده است، در يک پرونده يا پاکت نگهداري ميشود. معلم، اين مجموعه را در حکم سندي براي قضاوت خود در مورد ارزشيابي پيشرفت تحصيلي تکتک دانشآموزان بهکار ميبرد. اين نوع ارزشيابي زماني مفيد است که هدف آموزش از قبل تعريف شود و معيارهاي ارزشيابي از آموختهها نيز مشخص باشد. در اين صورت معلم از طريق اين پروندهها پيشرفت تحصيلي هر دانشآموز را بر مبناي معيارها مشخص مينمايد. اين نوع ارزشيابي علاوه بر تاخير در قضاوت ميتواند امکان ارزشيابي از کار خود را براساس مراحل رشد و تکامل فعاليت براي هر يک از دانشآموزان فراهم آورد. رستگار، (۱۳۸۲) بيان ميدارد پوشه مجموعهاي سازماندهيشده از مدارک مستندي است که معلم و دانشآموز با استفاده از آن، ميزان پيشرفت دانشآموز را در حيطههاي مختلف دانش، مهارت و نگرش در موضوعات معين درسي، به نمايش ميگذارند. به بياني ديگر پوشه کار مجموعهاي از کارهاي مشخص، هدفدار و آگاهانه دانشآموز است که به او امکان ميدهد تا تواناييهاي خود را از جهات مختلف به نمايش بگذارد.
ارزشيابي پروژه اي
يکي از روشهاي ارزشيابي از آموختههاي دانشآموزان، ترغيب آنان به انجام يک پروژه و يا ساخت يک محصول مربوط به موضوع درس است. اين پروژه يا محصول، اطلاعات زيادي را در رابطه با تفکر فراگيران در اختيار معلم قرار خواهد داد. نقطه قوت اين نوع ارزشيابي آن است که معلم ميتواند انتظارات پروژه را قبل از آنکه دانشآموزان شروع به کار نمايند، به روشني توضيح دهد. اين روش ارزشيابي حد اعلاي فعاليت يک واحد درسي است. آگاهي دانشآموزان از معيارهاي ارزشيابي بسيار مهم است. ياريخواستن از آنان در قضاوتکردن در موردکارهايشان نهتنها توان قضاوت و داوري، بلکه اعتماد بهنفس را در آنان افزايش ميدهد. جالب است که در چنين مواردي دانشآموزان بهطور عام نقاط ضعف کار خود را صادقانه و صميمانه قبول ميکنند. در چنين مواردي، در صورتي که آنان مايل باشند کار خود را اصلاح کنند، به آنان فرصت دهيد و قضاوت نهايي را به بعد از اصلاح کار موکول کنيد. (رستگار، ۱۳۸۲، ص ۷۹)
ارزشيابي از طريق آزمونهاي عملکردي
در ارزشيابي عملکردي از دانشآموزان خواسته ميشود که درگير تکاليف پيچيده شوند يا چيزي را توليد نمايند. بسياري از اين نوع ارزشيابيها در محيطهاي واقعي رخ ميدهد و يا اينکه به سطح بالاي مهارتهاي مورد نياز زندگي توجه مينمايند. آزمونهاي عملکردي انواع گوناگوني دارد.
آزمونهاي عملکردي به معلم کمک ميکند از مهارتها و ميزان درک و فهم دانشآموزان ارزشيابي به عمل آورد. با اين شيوه از عملکرد دانشآموزان، ارزشيابي واقعي صورت ميگيرد، اما تهيه و اجراي آن نياز به اندکي مهارت و دقت دارد. در صورتي که معلم قادر باشد آزمونهاي خوبي طراحي و اجرا کند، اطلاعات ارزشمندي از چگونگي يادگيري دانشآموز کسب خواهد کرد. البته دانشآموزان بايد براي اجراي چنين آزمونهايي آماده شوند.
ارزشيابي از طريق خودسنجي و همسالسنجي
خودسنجي عبارت است از ارزشيابي فرد از عملکرد و فعاليتهاي يادگيري خودش و همسالسنجي عبارت است از ارزشيابي دانشآموز از عملکرد و فعاليتهاي يادگيري همسالانش، هدف اساسي اين دو روش ايجاد احساس مسووليت بيشتر نسبت به يادگيري خود و همسالان است، همچنين خودآگاهي، افزايش حس مراقبت از فرآيند يادگيري نيز از اهداف ديگر بهکارگيري اين دو روش است. (حسني، احمدي، ۱۳۸۴، ص ۱۴۹) يکي از فعاليتهاي مهم معلم در فرآيند ياددهي ارائه بازخوردهاي موثر و پيوسته است. بازخورد در واقع فعاليتي است که جريان يادگيري را در کلاس تعميق ميبخشد و فعاليت ارزشيابي را در مسير جرياندهي - يادگيري گسترش ميدهد. بازخورد عبارت است از نظر و واکنش معلم نسبت به وضعيت يادگيري دانشآموز، به بياني ديگر بازخورد، هسته مرکزي فرآيند ياددهي - يادگيري است، لذا فرآيند بازخورد بايد بر روي انتظارات آموزشي و فعاليتهاي دانشآموز متمرکز باشد و بهگونهاي انجام گيرد تا به دانشآموز کمک کند خطاها و اشتباهاتش را در جريان يادگيري کاهش داده، وظايف و تکاليفش را با دقت بيشتري انجام دهد. نکته ديگر که مورد تاکيد متخصصان سنجشهاي رواني و تربيتي است و نشأتگرفته از ديدگاههاي نو و روشهاي جديد ارزشيابي، اين است که نبايد بنيادهاي سنجش و ارزشيابي را از آموزش جدا دانست. هدف نهايي هر دو آنها بايد يادگيري، رشد و پيشرفت فراگير باشد. چنانچه برنامهريزي، آموزش (يادگيري) و ارزشيابي هر سه متحد و يکپارچه شوند، ارزشيابي پيشرفت تحصيلي ميتواند به تجربه يادگيري ارزشمندي مبدل گردد و فرصتي براي يادگيري ناآموختهها و جبران کاستي و ضعفهاي دانشي گردد. (فراهاني، ۱۳۸۳) به اعتقاد رستگار (۱۳۸۲) آموزش و ارزشيابي فرآيندهاي درهم تنيدهاند و اگر آموزش فرآيندي است که حداقل به اندازه دوران دانشآموزي زمانبر است، ارزشيابي هم به همين طول زمان نياز دارد، نميتوان وظيفه ارزشيابي را به پايان هر دوره آموزشي و زمان چندساعته محدود کرد، زيرا اضطراب و ترس از ندانستن و نتوانستن تمام توان دانشآموز را از او سلب ميکند و حاصلي جز يادآوري نقاط ضعف او ندارد. بنابراين ارزشيابي بايد فرهنگ موفقيت را در کلاس حاکم کند و اين تفکر بايد در ضمير نهان همه معلمان نهادينه شود.

چند سالي است که صنعت دريانوردي به عنوان صنعتي جوان در مجامع سياسي و اقتصادي مملکت به صورت جدي مطرح شده است. آمار و ارقام برگرفته از تحقيقات بنگاه هاي ...

ارتقا به كلاسهاي بالاتر در دورة ابتدايي به صورت اتوماتيك است. نسبت دانش آموزان به معلمين در دورة ابتدايي 4 19 بوده و به پايه هاي تحصيلي تفكيك نمي گردد ...

چکيده بي گمان ،تنبيه بدني از جمله موضوعات مهم مربوط به نظام آموزشي جامعه ي ما محسوب مي شود، که از دير باز ذهن بسياري از دست اندر کاران مسايل تربيتي را ...

امروزه در سراسر دنيا، اصول آموزش نوين براي دانشآموزان و دانشجويان در مقاطع تحصيلي مختلف، تا حدي جدي گرفته ميشود که حتي پيرويکنندگان از سبکهاي آموزشي ق ...

مقدمه ورود تكنولوژي به عرصه اطلاعات و پديد آمدن تكنولوژي اطلاعات تمام ابعاد زندگي بشري را متحول كرد. و روند انجام امور كلي با گذشته هاي نه چندان دور ا ...

يکي از پديدههاي طبيعي مشهود در تمام ساختارهاي جوامع انساني وجود تفاوت است. يک نظام آموزشي سالم، انساني و کارآمد اين تفاوتها را به شکل طبيعي از توانايي ...

امروزه کشورهاي مختلف جهان از ساختارهاي آموزش ي متفاوتي برخوردار هستند که طبيعتا ساختارهاي فوق در هرکشوري بنا بر سياست ها، برنامه ها و اهداف مورد نظر آ ...

نظارت و کنترل از جمله وظايف مهم مديران آموزشي است که ميزان پيشرفت در جهتهدفها را اندازهگيري ميکند و سبب تشخيص بهموقع انحرافات و انجام اقدامات اصلاحييا ...

دانلود نسخه PDF - ارزشيابي آموزشي