up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله اختفاء PDF
QR code - اختفاء

اختفاء

اختفاء و رصد آن

اجرام سماوي در فواصل مختلفي از زمين قرار دارند و اين عامل باعث مي شود که گاهي يکي از آنها از جلوي ديگري عبور مي کنند. بارزترين حالت اين پديده خورشيدگرفتگي است که از ديد ناظر زميني ماه از جلوي خورشيد عبور مي کند.
در اين وضعيت قطر زاويه اي اين دو جرم تقريبا يکي است.حالت ديگر وقتي است که يک جرم کوچک(از لحاظ قطر زاويه اي) از مقابل جرم بزرگي عبور کند که به اين پديده « گذر » گفته مي شودمانند گذر سياره زهره از مقابل خورشيد.
حالت ديگر که مورد بحث ما است وقتي اتفاق مي افتد که جرم بزرگي (از لحاظ قطر زاويه اي) از مقابل جرم سماوي کوچکتري عبور کند و باعث شود که براي مدتي اين جرم از نظر ما پنهان شود. به اين پديده اصطلاحا «اختفاء»گفته مي شود.
چون ماه بزرگترين جرم سماوي آسمان شب است. معمولترين اختفا ها توسط ماه به وجود مي آيد. به طور متوسط ماه در هرشبانه روز۱۳ ۵ درجه در امتداد دايرهٔالبروج جابه جا مي شود و بسيار اتفاق مي افتد که ماه از مقابل ستاره ها عبور کند.
در اين حالت ماه براي مدتي (حدود يکساعت) در جلوي ستاره قرار مي گيرد و مانع رسيدن نور آن به ما مي شود. حتي گاهي اوقات ماه از مقابل سياره،سيارک،اقمار ديگر سيارات عبور مي کند. ماه نزديکترين جرم سماوي نيز است، به همين دليل اختفا يک ستاره براي ناحيه کوچکي از کره زمين قابل مشاهده است.
اختلاف منظر باعث مي شود که زمان دقيق و نقطه تماس شروع اختفا براي مکان هاي مختلفي که شاهد آن هستند فرق کند. بنابراين زمان سنجي شروع اختفا يکي از مواردي است که راصدان بايد به آن بپردازند. مهمترين کار براي زمان سنجي تنظيم دقيق ساعت ديجيتالي است. براي اطمينان مي توانيد از امواج SW راديو نيز استفاده کنيد. اين امواج در فرکانسهاي MHz ۵،۱۰،۱۵،۲۰ دريافت مي شود.
دقت يک ثانيه براي شروع کار مناسب مي باشد ولي براي کارهاي دقيق احتياج به دقت چند دهم ثانيه است. ابزار مورد نياز براي رصد بستگي به قدر ستار ه اي دارد که دچار اختفا مي شود. اگر ماه در حالت کامل نباشد و اختفا با تماس ستاره با زمين تاب شروع شود، رصد آن آسانتر است. دوربين هاي ويديويي با بزرگنمايي مناسب ابزارهاي مفيدي براي رصد و زمان سنجي هستند. گاهي اوقات يک سياره يا سيارک باعث اختفا مي شود.
براي رصد اختفاهاي سيارکي احتياج به تلسکوپ(حداقل ۴ اينچي) است. براي تعيين زمان دقيق شروع اختفا مي توان از دوربين ويديويي متصل به تلسکوپ استفاده کرد.به علت اينکه سيارکها اجرام کوچکي هستند، کل مدت اختقا کوتاه است.
(حدود چند ثانيه) معمولا اختفا سيارکي در بخشي از يک کشور قابل مشاهده است.زمان شروع و مدت اختفا به مکان ناظر بستگي دارد.
راصداني که به خط مرکزي اختفا نزديک هستند، مدت آن را طولاني تر مي بينند. رصد دقيق اين نوع اختفا براي تعيين شکل و اندازه سيارکها استفاده مي شود. براي اين منظور رصدگران ناحيه اي که اختفا در آن مشاهده مي شوند به رصد و ثبت زمان دقيق (با دقت چند دهم ثانيه) شروع و پايان اختفا مي پردازند.
در رصد اختفا ابزار مورد استفاده و دقت ثبت اهيت زيادي دارد.در سراسر دنيا مراکز مختلفي براي پيش بيني اختفا ها وجود دارند که معروفترين آن «انجمن بين المللي زمان سنجي اختفا»(IOTA ) است. البته متاسفانه اکثر اين پيش بيني ها براي آمريکا ، اروپا انجام مي شود. اگر به نرم افزارهاي نجومي معتبر دسترسي داشته باشيد،خودتان مي توانيد به پيش بيني اختفا در محل رصد خود بپردازيد.
هميشه زودتر از زمان پيش بيني شده، رصد را شروع کنيد تا اختفا را از دست ندهيد. زمان شروع اختفا را با آخرين دقت ممکن ثبت کنيد. در گزارش خود به نام و مشخصات جرمي که دچار اختفا مي شود، مختصات دقيق مکان رصد و مشخصات ابزار مورد استفاده اشاره کنيد.
اختفا جايگاه ويژهاي در نجوم دارد. حلقه هاي سياره اورانوس به وسيله اختفا کشف شد. رصد اختفا يکي از روشهاي مطالعه جو سيارات و اقمار آنها است.

دانلود نسخه PDF - اختفاء