up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله آتشكده PDF
QR code - آتشكده

آتشكده

نقش برجسته ها و آتشكده و برج هاي تاريخي استان فارس

جز نقش برجسته هاي متعددي كه شرح آنها در معرفي محوطه هاي تاريخي نقش رستم، نقش رجب و تنگ چوگان رفت، در استان فارس نقش برجسته هاي ديگري نيز وجود دارد كه در اينجا به معرفي آنها مي پردازيم.
نقش برجسته كورانگون
نقش برجسته اي برفراز تپه اي بلند در شمال فهليان نزديك دهكده سه تلو از دوره ايلاميان باقي مانده كه از لحاظ قدمت تاريخي از اهميت خاصي برخوردار است. هرتسفلد باستان شناس معروف در سال 1924 م . موفق به كشف اين نقش برجسته شد و آن را به عنوان نقش كورانگون معرفي نمود. اين نقش شامل دو رب النوع زن و مرد است كه در ميان پرستندگان ( خادمان ) خود نشسته اند. اين خدا تاجي شاخ دار بر سر دارد و روي يك مار حلقه زده نشسته و سر مار را در دست چپ دارد ، و با دست راست ظرفي را گرفته كه از ميان آن فواره آب بيرون مي آيد. سه نفر در سمت راست و دو نفر در سمت چپ با لباس هاي بلند ايستاده اند و 27 نفر هم در مقابل ايشان با لباس هاي كوتاه و دست بسته روي تخته سنگ هاي جداگانه اي حجاري شده اند. اين نقشه برجسته به اواخر هزاره سوم پيش از ميلاد تعلق دارد و طبق كاوش هاي باستان شناسي متعلق به يكي از پرستشگاه هاي ايلامي است و هنر قوم سومر را نمايان مي سازد. متأسفانه اين حجاري فرسايش بسيار يافته و آثار كمي از آن باقي است.
نقش برجسته سراب بهرام
نرسيده به نورآباد، پايين كوه در محوطه باصفايي كه سراب بهرام خوانده مي شود، نقش برجسته اي به درازاي 85 3 متر و بلندي 90 2 متر حجاري شده است. در اين نقش بهرام دوم در وسط نشسته و در هر سمت او دو نفر از بزرگان ساساني به حال احترام ايستاده و انگشت سبابه را به نشانه احترام رو به بالا نگه داشته اند.
نقش برجسته بهرام دوم
يكي ديگر از مهم ترين آثار تاريخي ساساني ، نقش برجسته بهرام دوم پنجمين شهريار ساساني است كه در 30 كيلومتري غرب جره و در جنوب كازرون واقع است. اين نقش نشان دهنده پيكار بهرام دوم با دو سر شير است و پشت سر وي خانواده بهرام و كرتير(موبد موبدان) ايستاده اند. بزرگ ترين كتيبه دوره ساساني توسط كرتير به درازي 2 5 متر و پهناي 7 2 متر در ارتفاع 25 متري از كف زمين در بالاي اين نقش برجسته نَقر( حك) شده است. مضمون اين كتيبه با كتيبه پهلوي كعبه زرتشت، نقش رستم و نقش رجب يكي ، و در واقع در بردارنده مطالب همه اين كتيبه هاست.
دخمه سنگي داو دختر
در انتهاي شمال غربي ناحيه ممسني دخمه سنگي بسيار قديمي در كوه در ارتفاع 300 متري وجود دارد كه به داو دختر معروف است. نام محلي اين دخمه دي ودوور به معني مادر و دختراست. براي رسيدن به اين اثر تاريخي بايد با امتداد راه فهليان به خوزستان، به محلي به نام كوپون رسيد و مسير كوهستان را در پيش گرفت.
اين دخمه مركب از دو اتاق است كه نماي آن از دو طرف ورودي با دو نيم ستون تزيين شده است. بالاي ستون ها هفت آتشدان كنگره دار هخامنشي را بر سنگ به طور برجسته حجاري نموده اند. مورخين معتقدند اين مقبره بايد متعلق به يكي از شهرياران هخامنشي ( احتمالاً كوروش اول) باشد و به 550 تا 650 سال پيش از ميلاد تعلق دارد. عده اي نيز آن را به دوره ماد نسبت مي دهند.
از ديگر نقش برجسته ها مي توان به آثار حجاري كوه قلعه بندر در كوي سعدي شهر شيراز از دوره هخامنشي، نقش برجسته ساساني شاپور اول در ضلع جنوبي شهر داراب، نقوش برجسته برم دلك در شيراز و نقش برجسته بهرام دوم ساساني در گويم و كتيبه تنگ براق در مجاورت روستاي تنگ براق بخش سرحد چهاردانگه شهرستان اقليد از دوره ساساني اشاره كرد.
آتشكده ها
در دوران هخامنشي و پس از آن ساساني ، برج ها و ديده بان هاي متعدد، در همه كوه ها وجود داشت كه از آن براي ديده باني و خبررساني استفاده مي شد. وجود اين برج ها در بالاي كوه ها اين امكان را فراهم مي ساخت كه با دادن علايمي به كمك آينه يا با برافروختن آتش در شب و روش هاي ديگر، اطلاعات از برجي به برج ديگر منتقل شود. در زير به معرفي اين مناطق مي پردازيم.
آتشكده جره
چهار طاقيِ بزرگِ گره يا جره در بيرون روستاي بالا ده شهرستان كازرون واقع است. اين بنا از سنگ و ملات گچ ساخته شده و ارتفاع آن 14 متر است. اين آتشكده يكي از پنج آتشكده اي است كه مهر نرسي وزير بهرام پنجم در بين كازرون تا فراشبند بنا نمود. به نظرمي رسد كه در قديم اطراف اين چهار طاقي شهري وجود داشت.
قمپ آتشكده
قمپ آتشكده در 20 كيلومتري شمال فسا ، ازدوران ساساني به جاي مانده است. طبق نظريه مورخان بناي آن به پارس پسر تهمورث مي رسد. احتمالاً آتشكده و بناهايي در اين مكان وجود داشته كه اكنون تنها بقاياي آنها در كنار آبگيري به جاي مانده است.
معرفي نقش برجسته ها و آتشكده و برج هاي تاريخي استان فارس
از ديگر آتشكده هاي فارس كه بيشتر به صورت چهار طاقي هستند. مي توان از آتشدان سنگي در سيدان مرودشت از دوره هخامنشي، آثار ويرانه آتشكده كاريان از دوره ساساني، آثار بازمانده آتشكده آذرجو در 15 كيلومتري غرب شهر داراب، ويرانه هاي آتشكده ساساني در قمپ آتشكده در راه سروستان – استهبان، ويرانه هاي آتشكده در روستاي گليان از شهرستان فسا در 30 كيلومتري راه داراب، قصر اردشير يا آتشكده و ويرانه هاي اطراف آن در فيروزآباد، آتشكده هاي ساساني در 30 كيلومتري جنوب فيروزآباد، ويرانه هاي چهار طاق ملك، تل جنگي، چهارطاقي نقاره خانه، چهار طاق زاغ ، قلعه قلي و خرمايك فراشبند، چهار طاق كوه ميمند در فيروزآباد ، ظهر شير بين راه فسا و جهرم، آتشكده كازرون در 10 كيلومتري كازرون، آتشكده تون سبز در شهرستان كازرون و مسجد سنگي در پنج كيلومتري شرق شهر داراب كه به آتشكده آذرخش معروف است نام برد. همه اين آتشكده ها از دوره ساساني به جاي مانده اند.
برج ها
برج نور آباد
تنها اثر بازمانده از دوره اشكانيان در فارس، برجي است كه در هفت كيلومتري نورآباد در دره اي فاقد آبادي در كنار كوه تنگ كله واقع است و به نام هايديمه ميل، ميل اژدها، ميل آزاد ناميده مي شود.
برج نور آباد از لحاظ شكل و ظاهر مانند كعبه زردشت و برج زندان شهر پاسارگاد، چهارگوش است. بلنداي برج بيش از هفت متر و پهناي هر ضلع آن در پايين چهار متر و در بالا 40 3 متر است و از سنگ رگه سفيد به طول هاي مختلف ( برخي 44 و برخي 19 سانت) بسيار دقيق، منظم و با مهارت ساخته شده است.
در داخل قسمت بالايي برج ، پلكاني به بلنداي 10 1 و پهناي 59 سانتي متر وجود دارد. اين قسمت در سمت جنوب و در ارتفاع سه متري واقع شده و چنين به نظر مي رسد كه با نردبان به اين قسمت مي رسيدند و سپس از پلكان بالا مي رفتند. در اين برج آتش مقدس نگهداري مي شد و از آنجا آتش را به ساير نقاط مي بردند. آتشداني نيز بر فراز برج وجود داشت. واندنبرگ باستان شناس، برآن است كه برج نورآباد فقط به روي روحانيان باز بود و نيايش كنندگان ، تنها مي توانستند آتش را ببينند. بنابراين آتشدان ها و آتشكده ها سرباز بودند. در دوره پهلوي دوم، ميله فلزي از وسط قطعات سنگ هاي برج نور آباد گذراندند تا از فروپاشي آن جلوگيري شود.
گهواره ديد
گهواره ديد كه گهواره ديو نيز ناميده مي شود، بر فراز كوه و در كنار تنگ قرآن قرار دارد. گهواره ديد يك چهار طاقي به وسعت 4×4 متر است كه سقفي گنبدي دارد. اين چهار طاقي كه به دوره عضدالدوله ديلمي نسبت داده مي شود، به احتمال زياد برج ديده باني و خبر رساني باقي مانده از دوران باستان است.

محوطه تاريخي شهر پاسارگاد در استان فارس شهر پاسارگاد در 70 كيلومتري شمال تخت جمشيد ، در جاده آسفالته شيراز – آباده ، در فاصله سه كيلومتري جاده قرار د ...

ساختار استحكامات دفاعي ايران عبدالرضا پيماني كارشناس ارشد باستان شناسي از تاريخ و قلمرو حكومتي پارتيان اطلاعات دقيقي در دست نيست. براي بازشناختن سرزمي ...

از تاريخ و قلمرو حكومتي پارتيان اطلاعات دقيقي در دست نيست. براي بازشناختن سرزمين پارت از پارت بزرگ كه سراسر خراسان و حتي بيرون مرزهاي آن را در بر مي گ ...

دانلود نسخه PDF - آتشكده