up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله آتشفشان PDF
QR code - آتشفشان

آتشفشان

علل پيداييش آتشفشان

آشنايي
بنا بر تعريف قدما ، آتشفشانها کوههايي هستند که آتش از آنها بيرون مي‌جهد. اين تعريف محافل علمي قديم تاحدي با واقعيت تطبيق مي‌کرد و شامل مورفولوژي و عملکرد اين پديده‌هاي طبيعي بود. وقتي از آتشفشان صحبت مي‌شود دملهايي عظيم و مشتعلي در سطح زمين در نظر مطرح مي‌شود که داراي شکل و ابعاد خاصي بوده و از سنگهاي ويژه با بافت و ترکيب شيميايي مشخصي ساخته شده‌اند.
ولي غير از شکل مخروطي مخصوص ، آنچه که آتشفشان را نسبت به ساير برجستگيهاي روي زمين متمايز مي‌کند پديده‌هاي فوراني آن است که با بيرون ريختن متوالي مواد ، کوه آتشفشان متولد مي‌شود و اين کل مسائل حاکم بر آن است. بطور کلي آتشفشانهاي عهد حاضر در سه منطقه تکتونيکي ، حاشيه صفحات همگرا ، مرز صفحات واگرا و در داخل صفحات پراکنده‌اند. اصولا صعود ماگما به سطح زمين به وجود شکستگيهاي قائم يا تقريبا قائم و معابري در پوسته زمين وابسته است.
آتشفشانهاي حاشيه صفحات همگرا
اين آتششانها يا درحاشيه قاره‌ها و يا در داخل جزاير و در کنار دراز گودالهاي اقيانوسي قرار دارند مانند ژاپن و اندنزي. در محل مرزهاي همگرا جايي که صفحات به هم مي‌رسند سه حالت ممکن است اتفاق بيافتد.
* فرورانش يک صفحه اقيانوسي به زير صفحه اقيانوسي ديگر : مثل فرورفتن صفحه اقيانوس آرام به زيرصفحه اقيانوس هند در شمال زلاندنو.
* فرورانش صفحه اقيانوسي به زيرصفحه قاره‌اي : در اين حالت به دليل نازکي و چگالي بيشتر ، ليتوسفر اقيانوسي در امتداد سطح موربي به زير صفحه قاره‌اي کشيده مي‌شود. در محل برخورد ، دراز گودال عميق اقيانوسها بوجود مي‌آيد. اين قبيل فرورانش با گسترش عظيم آتشفشانهاي آندزيتي و ضخامت زياد لبه صفحه قاره‌اي توام است. اين آتشفشانها غالبا انفجاري‌اند و ابتدا ولکانهايي با مخروط مرتفع و قطر قاعده بزرگ (مانند آتشفشان فوجي ياما در ژاپن ) بوجود مي‌آورند.
* برخورد قاره با قاره (اشتقاق قاره‌اي) : وقتي دو توده قاره‌اي به سوي هم حرکت مي‌کنند، در محل برخورد يک صفحه ممکن است به زير صفحه مقابل فرو رود ولي هيچگاه تا گوشته ادامه پيدا نمي‌کند. در محل تصادم ، چين خوردگي و گسل خوردگي اتفاق مي‌افتد و بنابراين پوسته جمع و جور شده و صفحات ليتوسفر زياد مي‌شود. ارتفاع زياد کوه هيماليا را نتيجه برخورد قاره هندوستان با فلات تبت مي‌دانند.
آتشفشانهاي در مرز صفحات واگرا
اين آتشفشانها در طول شکافهايي در قلمرو اقيانوسها و يا در قلمرو قاره‌ها حاصل مي‌شوند. شکافهاي مزبور به صورت ريفتهاي طويلي هستند که گاه هزاران کيلومتر طول دارند و در امتداد آنها دو صفحه از هم دور مي‌شوند. عملکرد ريفتهاي مذکور در اقيانوسها و قاره‌ها نسبت به هم متفاوت است. ريفتهاي اقيانوسي در پشته مياني اقيانوسها قرار دارند. در اين محلها ، ماگماي تازه از آستنوسفر بالا مي‌آيد.
جزيره ايسلند
جزيره ايسلند بر روي مرز واگراي اقيانوس اطلس واقع است و بزرگترين جزيره متعددي است که منشا کاملا آتشفشاني دارد و از مخروطهاي آتشفشاني متعدد تشکيل گرديده است. کف اقيانوس اطلس دائما در حال کشش و بازشدگي است و ايسلند نيز از اين قاره مجزا نيست. کشش باعث پيدايش شکاف و گسترش کف اقيانوس مي‌شود. اين شکافها با پشته مياني اقيانوس موازي‌اند و در امتداد آنها آتشفشانهايي در حال فعاليت‌اند.
در کنيا ، نازک شدن پوسته قاره‌اي (در نتيجه حرکات کششي پوسته قاره‌اي نازک شده و مي‌شکند و سرانجام به ايجاد يک حوضه اقيانوسي منتهي مي‌شود) به کندي انجام شد به نحوي که در اواسط ميوسن ، فورانهاي بازالتي آغاز گرديد و سپس با حجم زياد نفلينيت و کربناتيت دنبال شد. در اواخر ميوسن از فوران شکافي گدازه‌هاي متوليتي بيرون ريخت و در پليوسن ، فوران تراکيت طغياني و خاکستر رواج داشت.
آتشفشانهاي درون صفحه‌اي
براي تفسير اين آتششانها عده‌اي از دانشمندان نظريه نقطه‌هاي داغ را پيشنهاد دادند که به موجب اين نظريه در درون زمين و در مناطق عميقتر در زير صفحات ليتوسفر ، مناطق گرم و داغي وجود دارد که مواد مذاب از آنها بالا مي‌آيند و به سطح زمين مي‌رسند. از انباشته شدن همين مواد ، کوههاي آتشفشاني در داخل صفحات بوجود مي‌آيند. اين محلها ممکن است در داخل صفحات اقيانوسي يا در داخل صفحه قاره‌اي باشند. در محل اين نقاط داغ ، از نقطه ثابتي که در زير ليتوسفر واقع است تاولهايي از ماگما به خارج صادر مي‌شود.
ليتوسفر واقع بر روي اين نقطه داغ با ورود اين تاولها ، سوراخ مي‌شود و مواد مذاب به سطح زمين راه پيدا مي‌کند. با حرکت صفحه ليتوسفر کوههاي آتشفشاني ممتد بوجود مي‌آيد. اين نقاط داغ ممکن است در داخل صفحات اقيانوسي قرار داشته باشند که از اين نمونه مي‌توان به آتشفشان جزاير هاوايي اشاره کرد که در اقيانوس آرام قرار دارند و فعالترين آتشفشانهاي دنيا به شمار مي‌آيند. همچنين اين نقاط داغ در داخل صفحه قاره‌اي هم وجود دارند که از اين نمونه مي‌توان به آتشفشانهاي ماسيف سانترال فرانسه اشاره کرد که در داخل صفحه قاره‌اي اورازي قرار دارند.

آتشفشان يک ساختمان زمين شناسي است که به وسيله آن مواد آتشفشاني (به صورت مذاب ، گاز ، قطعات جامد ياهر ۳)از درون زمين به سطح آن راه مي يابند. انباشتگي ا ...

آتشفشان روزنه‌اي در سطح زمين است که سنگ‌هاي گداخته، خاکستر و گازهاي درون زمين از آن به بيرون فوران مي‌کنند. فعاليت آتشفشاني با برون‌افکني صخره‌ها، با ...

آتشفشان آتشفشان روزنه‌اي در سطح زمين است که سنگ‌هاي گداخته، خاکستر و گازهاي درون زمين از آن به بيرون فوران مي‌کنند. فعاليت آتشفشاني با برون‌افکني صخره ...

بمبها قطعاتي از گدازه هستند که داراي اشکال خاصي مي‌باشند و اين شکل احتمالا بر اثر چرخش آنها هنگامي که به هوا پرت مي‌شوند، بوجود مي‌آيد. اندازه بمبها ب ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

بررسي آتشفشان ها در ايران نشان مي دهد ايران داراي پنج آتشفشان دماوند ، سبلان ، تفتان ، بزمان و سهند است که از اين تعداد سه آتشفشان بزمان، تفتان و دماو ...

وجود ۱۵۰۰ آتشفشان در کره زمين فوران توده هاي بزرگي از خاکستر در ايسلند در اثر فعال شدن يکي از آتشفشان هاي خفته اين منطقه باعث شده است نشريه علمي لايو ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

دانلود نسخه PDF - آتشفشان