up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله آتشفشان PDF
QR code - آتشفشان

آتشفشان

آتشفشان در اقيانوس

با نگاهي به پراکندگي آتشفشانها در سطح زمين ملاحظه مي کنيم که اولا بين مناطق آتشفشاني و نقاط زلزله خيز زمين رابطه غير قابل انکاري وجود دارد و ثانيا اين دو پديده در مناطق خاصي از زمين يعني در حد و مرز صفحات ليتوسفري زمين اتفاق مي افتند.
در مجاور دراز گودالهاي اقيانوسي ، يعني در مناطق فرورانش ، آتشفشانها از نوع انفجاري اند ( مانند نواحي ژاپن ، اندونزي ، فيليپين ، مغرب ايالات متحده ، مکزيک ، اکوادور ، پرو ، ايتاليا و يونان).
پشته هاي اقيانوسي ( Ridge ) نيز محل وقوع آتشفشانهاي فعال و تقريبا دائمي است. اين آتشفشانها عموما غير قابل روئيت اند، زيرادر اعماق زياد آب دريا (۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متري) اتفاق مي افتند و به ندرت در سطح زمين نمايان مي شوند. با اين وصف با اکتشافات و بررسيهاي کف اقيانوسها به کمک اطاقکهاي شناور ، توانسته اند تظاهرات آتشفشاني اين مناطق را از نزديک مشاهده کنند.
آتشفشانهاي پشته ميان اقيانوسي
اين آتشفشانها از شکافهاي يک دره اصلي و دره اي فرعي کوچکتر در کف اقيانوس به بيرون سرازير مي شوند. ترکيب آنها اساسا بازالتي است که به آن بازالت مور مي گويند و در آن گدازه پاشي به وفور يافت مي شود. پشته ميان اقيانوسي ، داراي شکستگي و گسلهاي فراوان است که کم و بيش با محور پشته موازي است. رسوبات اين ناحيه اساسا از نوع پلاژيک اند. با بررسيها و مطالعات دقيق ثابت شده است که لايه هاي سازنده پوسته اقيانوسي به اقيانوسها شباهت دارند.
بازالتهاي سازنده کف اقيانوس از نوع تولئيت اقيانوسي است که ماگماي کم تحول يافته اي محسوب مي شود. تشخيص آتشفشانهاي بازالتي در پوسته اقيانوسي قديمي که از مراکز گسترش کف اقيانوس ناشي شده باشد بسيار مشکل است، چه به دليل دگرسانهاي شديد ، ويژگيهاي ژئوشيميايي آن دستخوش تغيير زياد مي شود، از اينرو تنها به کمک توالي سنگ شناسي مثلا وجود گدازه هاي بالشي که به سمت پائين به مجموعه اي از دايکهاي صفحه اي ختم شود و حضور قطعاتي از بقاياي ليتوسفر اقيانوسي مي توان وجود مراکز گسترش قديمي را آشکار ساخت.
آتشفشانهاي ممتد وسط صفحه اقيانوسي
اين قبيل آتشفشانها بر روي پي سنگي از ليتوسفر اقيانوسي بنا مي شوند که گاهي به صورت کوه آتشفشان منفرد (سي مونت) و يا به صورت رشته جزاير آتشفشاني (مثلا جزاير آتشفشاني هاوايي) به دنبال هم قرار دارند. قطر سي مونتها متفاوت است و ممکن است کمتر از يک کيلومتر تا دهها کيلومتر تغيير کند. در قاعده کوه دريايي (ياسي مونت) ، گدازه هاي بالشي بازالتي و هيالوکلاستيتها ديده مي شود ولي در نزديک به سطح دريا ، با پوششي از لايه هاي پيروکلاستي و گدازه هاي آتشفشاني مفروش مي شود.
رشته جزاير آتشفشاني وسط اقيانوس به صورت دانه هاي تسبيح به دنبال هم قرار مي گيرند که امتداد آنها بر پشته ميان اقيانوس عمود است و با دور شدن از اين پشته سن آنها زيادتر مي شود. اين نوارهاي آتشفشاني بر اثر عبور صفحه ليتوسفري از روي نقاط داغ زير ليتوسفر بوجود مي آيند. مسلما با حرکت و فرورانش صفحات ليتوسفري ، اين جزاير نيز ممکن است به همراه پوسته اقيانوسي به زير صفحات مجاور وارد شده، و بلعيده شوند. يا بخشهايي از آن به صورت تکه هاي مجزا به حالات فرورانش در قطعه مجاور باقي بماند.
آتشفشانهاي جزاير قوسي
اين آتشفشانها به صورت خط باريک و با پهتاي کمتر از ۵۰ کيلومتر به موازات محور دراز گودالهاي اقيانوسي قرار دارند. بر حسب شکل گودال (مستقيم يا منحني) ، امتداد خطي آتشفشانهاي مزبور ممکن است مستقيم (جزاير تونگا کرمارک) يا داري انحنا باشد (جزيره ماريانا). ساختمان زمين شناسي اين مناطق به ترتيب بعد از گودال ، منطقه منشور به هم افزوده ، قوس حيهه اي و درياي حاشيه اي و قوس برجا مانده قرار دارد. آتشفشانهاي فعال که به آن آتشفشانهاي پشت قوس مي گوييم، در کنار درياهاي حاشيه اي قرار دارند.
سنگهاي جزاير قوسي اکثرا از نوع بازالتي يا آندزيتهاي بازالتي با ماهيت تولئي ايتي اند و از ليتوسفر فرو رانده يا از گوه گوشته اي روي آن منشات گرفته اند. اخيرا سنگهايي به نام بونينيت (Boninte) ( بازالتي يا آندزيتي که غني از منيزيم ، کروم و نيکل اند ) به عنوان ماگماي اصلي سنگهاي جلوي قوس آتشفشاني معرفي شده است که در مراحل اوليه تکامل جزاير قوسي ظاهر مي شوند.
آتشفشانهاي منفرد کف اقيانوس
اين قبيل آتشفشانها دور از پشته ميان اقيانوسي و سيستم ريفت اصلي آن قرار دارند. پي اين آتشفشانها بر روي پوسته اقيانوسي با ترکيب تولئيت اقيانوسي بنا نهاده شده است. تعداد آنها به چندين هزار مي رسد. بعضي از آنها در شمال اقيانوس اطلس (نظير جزاير تنريف ، هيرو ، لاپالما) از نظر تحولات آتشفشان شناسي و فرسايشي در مراحل مختلف قرار دارند. سنگهاي آتشفشاني اين جزاير غالبا از نوع آلکالن سديک اند که بعضي از آنها تامئوليت نيز تفريق يافته اند.
بعضي ديگر استثنائا از نوع آلکالن پتاسيک اند (تريستان داکونها که در جنوب اقيانوس اطلس و در فاصله ۵۰۰ کيلومتري از ريفت وسط اقيانوس قرار دارد ). به نظر مي رسد که ماگماي مولد اين آتشفشانهاي منفرد از مناطق عميقتر منشا گرفته و بنابراين درجه آلکالينيته آنها بيشتر است. مثلا جزيره اسيتر در نزديکي پشته مياني اقيانوس آرام از نوع بازالت حد واسط و ساب آلکاني است و به ريوليت تفريق يافته است، در حالي که جزيره کوک Cock Island و تاهيتي واقع در ۳۰۰۰ کيلومتري مغرب پشته مزبور از نوع آلکالي و غير اشباع از سيليس اند.

آتشفشان يک ساختمان زمين شناسي است که به وسيله آن مواد آتشفشاني (به صورت مذاب ، گاز ، قطعات جامد ياهر ۳)از درون زمين به سطح آن راه مي يابند. انباشتگي ا ...

آتشفشان روزنه‌اي در سطح زمين است که سنگ‌هاي گداخته، خاکستر و گازهاي درون زمين از آن به بيرون فوران مي‌کنند. فعاليت آتشفشاني با برون‌افکني صخره‌ها، با ...

آتشفشان آتشفشان روزنه‌اي در سطح زمين است که سنگ‌هاي گداخته، خاکستر و گازهاي درون زمين از آن به بيرون فوران مي‌کنند. فعاليت آتشفشاني با برون‌افکني صخره ...

بمبها قطعاتي از گدازه هستند که داراي اشکال خاصي مي‌باشند و اين شکل احتمالا بر اثر چرخش آنها هنگامي که به هوا پرت مي‌شوند، بوجود مي‌آيد. اندازه بمبها ب ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

بررسي آتشفشان ها در ايران نشان مي دهد ايران داراي پنج آتشفشان دماوند ، سبلان ، تفتان ، بزمان و سهند است که از اين تعداد سه آتشفشان بزمان، تفتان و دماو ...

وجود ۱۵۰۰ آتشفشان در کره زمين فوران توده هاي بزرگي از خاکستر در ايسلند در اثر فعال شدن يکي از آتشفشان هاي خفته اين منطقه باعث شده است نشريه علمي لايو ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

دانلود نسخه PDF - آتشفشان