up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله آب و آتش PDF
QR code - آب و آتش

آب و آتش

قرآن کريم و گريه و عزاداري براي سيدالشهداء(ع)

درمقاله حاضر نويسنده به تشريح گريه هاي با فضيلت از جمله گريه بر امام حسين(ع) پرداخته و موضوع گريه از نگاه قرآن را بررسي کرده است که اينک آن را با هم از نظر مي گذرانيم:
▪ عزاي جن و انس بر حسين(ع)
داستان ذبح شدن سالار شهيدان در صحراي کربلا از چنان عظمتي برخوردار است که تمام پيامبران پيشين را به سوگ خود نشانده است. خاتم الانبياء پيامبراعظم(ص) نيز از لحظه اي که قنداقه حسين(ع) را به دستان مبارکش دادند تا پايان عمر شريفش بارها و بارها بر پاره تنش گريست. فاطمه زهرا سيده زنان عالميان نيز از زماني که نويد داشتن فرزندي به نام حسين را از پدرگراميش و نيز صداي «اناالمظلوم» حسينش را در رحم شنيد، بر مظلومي او اشک باريد. ملائکه مقرب و امامان معصوم نيز بر آن حضرت اشک ريخته اند. امام سجاد(ع) تا آخر عمر شريفش چشم از گريه براي مظلومي پدر و خاندانش برنداشت، هر آب و غذايي که درپيش رو مي نهادند، اشک مي ريخت. هر گوسفندي را که ذبح مي کردند مي گريست و مي فرمود: آبش دهيد. امام صادق(ع) با ورود ماه محرم خنده و تبسم بر لبان مبارکش نمي نشست. امام زمان مهدي موعود (عج) نيز بر جدش اشک مي ريزد و مي فرمايد: «يا جداه در مصيبت تو صبح و شام ندبه مي کنم و به جاي اشک خون مي گريم؛ «فلاندبنک صباحا و مساء ولابکين عليک بدل الدموع دما» (بحارالانوار ۹۸ ۲۳۷ و ۳۲۰)
آري مومنان از جن و انس نيز که پيرو راستين انبياء و ائمه(ع) هستند، علاوه بر دهه عاشورا در هر مجلسي که ذکر مصايب آن حضرت مي شود، به نوحه سرايي و روضه خواني پرداخته و چشمان خود را با درهاي بهشتي گريه بر سالار شهيدان(ع) زينت مي بخشند و ياد مصيبت هاي آن کوه صبر و استقامت را هميشه زنده نگه مي دارند و با گلاب اشک، زنگار از دل مي زدايند و از منظري ديگر درخت اسلام را با آب ديدگان آبياري و مزرعه دين را از گزند خشکسالي و قحط معنويت، پاسداري مي کنند. از زاويه اي ديگر مي توان گفت اين عزاداران حسيني بر محروميت خود از فيض فوز در رکاب دوست با آه و ناله و به زبان حال و قال مي گويند: «يا ليتني کنت معک فافوز فوزا عظيما» (بحارالانوار ۹۸ ۱۸۴)
البته آسمان و زمين، کوه و صحرا، خشکي و دريا و جماد و نبات نيز به شهادت تأويل کتاب و تصريح سنت، از اين قافله سعادت، عقب نمانده و چهل شبانه روز بر شهيد بي کفن کربلا گريستند، چنان که بر سر بريده در تشت يحياي زکريا اشک ريختند. (همان ۱۳ ۱۰۴)
● نگهبان اشک خود باشيم
اقتضاي طبيعت آدمي اين است که گاه مي خندد و گاه گريه مي کند. خنده و گريه دو نعمت خدادادي است که در وجود هر انساني به وديعت نهاده شده است؛ «و انه هو اضحک و ابکي» (نجم ۴۳) لکن عملکرد انسان ها نسبت به اين دو نعمت الهي همچون ديگر نعمت ها، متفاوت بوده و هست؛ عده اي راه گم کرده، دل در گرو دنيا دارند و با روکردن دنيا و لهو و لعب، خنده هاي مستانه تا بناگوششان هويدا مي شود و با پشت کردن آن، بند دلشان پاره شده و اشک بر دامن مي ريزند، چنان که گويا سدي بر دامن کوه شکسته، حال آن که خداي سبحان چنين وابستگي و دلدادگي و مباهات به دنيا و مفاخر ومظاهر آن را تکبر و تخيل مي داند و اين نابساماني عملي، روحي و رواني را مذمت مي کند.»
براي آنچه از دست داده ايد تأسف نخوريد، و به آنچه به شما داده است دل بسته و شادمان نباشيد و خداوند هيچ متکبر و فخرفروشي را دوست ندارد. (حديد ۲۳) و اميرمؤمنان(ع) نيز تمام زهد را دربين اين دو کلمه يعني عدم تأسف بر آنچه دست رفته از شادماني مستانه از آنچه به دست آمده، معرفي مي کند:«الزهد کله بين کلمتين من القرآن قال الله سبحانه لکيلا تاسوا علي ما فاتکم و لاتفرحوا بما آتاکم و من لم ياس علي الماضي ولم يفرح بالاتي فقد اخذ الزهد بطرفيه» (نهج البلاغه قصار۴۳۹)
ازسوي ديگر عده اي که هميشه قدردان و شکرگزار نعمت هاي خدا و دلسوز عاقبت خويش اند و نگهبان اشک خود هستند و به هر روي نمي گريند؛ مي سوزند و مي نالند اما نه از آن رو که دنيا از آنان دل بريده بلکه بدان سبب که دست ظلم به سوي عزيزشان گشوده شده؛ چنان که يعقوب از فراق يوسف مي گريست تا آن جا که ديدگان خود را نيز فدا کرد؛«قال يا أسفي علي يوسف و ابيضت عيناه من الحزن» (يوسف ۸۴)
اينان نگهبان در ديدگان شان هستند و از هدر رفتن اين نعمت بزرگ پرهيز نموده و آن را ارزان نمي فروشند؛ مواظب اند که به بهايي کم تر از بهشت و رضوان الهي نفروشند، از اين رو با صاحب الزمان هم نوا شده و در سلک عزاداران حسيني در آمده و بدين طريق با جهت دادن به اين عصاره وجود خويش، اصالت و صداقت ايماني خود و نيز محبت سالار شهيدان را به اثبات رسانده و چشم اميد به درگاه او مي دوزند و البته پاداشي عظيم نيز درانتظار آنان است. بي ترديد گريه بر مظلوميت حجت خداوند، عبادتي بزرگ است که هيچ شائبه ريا و شرک درآن راهبر نيست. لذا اگر فقط يک بار نيز کسي بر مصيبت ولي خدا بگريد، خداوند رحيم، اجر او را برخود حتم نموده است؛ «من بکي او ابکي علي مصابنا و لو واحدا کان اجره علي الله» (بحار ۴۵ ۲۵۷)
البته اگر چه هيچ گريه اي از حيث فضيلت به پاي گريه براي اباعبدالله (ع) نمي رسد، لکن گريه با فضيلت، منحصر در آن نيست؛طبق روايات متعدد گريستن از خوف و خشيت خداوند، گريه هنگام تلاوت قرآن و يا ديدن و شنيدن آيات الهي نيز از اهميت ويژه اي برخوردار است. پيامبران الهي دراين زمينه بهترين الگو هستند که خداوند متعال آنان را درکتاب جاودانه اش چنين ستوده است:آنها (پيامبران) کساني بودند که وقتي آيات خداوند رحمان بر آنان خوانده مي شد به خاک مي افتادند، درحالي که سجده مي کردند و گريان بودند.» (مريم ۵۸) همچون آدم (ع) که از دوري جوار پروردگار خويش مي گريست وحضرت نوح که در بندگي و راز و نياز خدا نوحه گر بود و حضرت يحيي که از ترس جهنم اشک ريزان بود.
اين گونه اشک ها که در برابر عظمت و آيات خداوند جليل ريخته مي شود، نشانه ايمان و فروتني، تواضع، عبوديت و اخلاص بنده خدا و آيتي برحق محوري و شوق مؤمنان به حقايق الهي است:«و هر زمان آياتي را که برپيامبر (اسلام) نازل شده بشنوند، چشمهاي آنها را مي بيني که (از شوق) اشک مي ريزد، به خاطر حقيقتي که دريافته اند آنها مي گويند:پروردگارا! ايمان آورديم پس ما را با گواهان (و شاهدان حق، در زمره ياران محمد) بنويس» (مائده ۸۳)
نتيجه آن که در آخرت ميوه اين اخلاص خود را مي چينند و به فرموده امام صادق (ع) ايمني از عذاب روز قيامت، پاداش گريه هاي صادقانه است؛ آن حضرت مي فرمايد:« هرچشمي روز قيامت گريان است، مگر سه چشم، چشمي که از حرام هاي خدا فروبسته شود، چشمي که در طاعت خدا شب را به سحر رساند و چشمي که در دل شب از خشيت خدا بگريد.» (کافي ۲ ۴۸۲)
آري اگر انسان بداند که اشک، چه در گرانبهايي است و چه قدر انسان را در پرواز به سوي کمال مطلق سبک بال مي کند و در مسير محبت يگانه پروردگار عالميان بر خضوع و خشوع انسان مي افزايد:«آنها (بي اختيار) به زمين مي افتند و گريه مي کنند و (تلاوت اين آيات، همواره) بر خشوعشان مي افزايد» (امراء ۱۰۹) به يقين بر ديدگان خويش از نگهباني وظيفه شناس بيشتر مواظبت مي کند و مي کوشد که آب ديدگانش را در رودي که به درياي رحمت خدا منتهي مي شود سمت و سو دهد.
● اشک و گناه؛ آب و آتش
آدمي دشمن قسم خورده اي همچون ابليس لعين دارد که از هر راهي که بتواند تلاش مي کند بندگان خدا را از عبوديت و نيل به کمالات الهي باز دارد و به عذاب ابدي گرفتار سازد: «سپس از پيش رو و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپ آنها به سراغشان مي روم و بيشتر آنها را شکرگزار نخواهي يافت!»(اعراف ۱۷)
اما پروردگاري که رحمان و رحيم است و رحمت کردن به بندگانش را بر خودش واجب کرده؛ (اعراف ۱۷) علاوه بر اين که عقل و نفس لوامه به انسان عطا کرده و هزاران پيامبر و رسول و امام و راهبر ديني براي هدايت ارسال داشته تا يکي از درون و ديگري از بيرون بندگانش را به راه راست هدايت کنند، راه هاي بي شماري نيز براي بازگشت و شمول رحمتش در پيش پاي بندگانش نهاده است و شايد به همين دليل باشد که فرموده: مکر و حيله شيطان ضعيف است؛(نساء ۷۶) و البته بديهي است که کيد شيطان در برابر درياي رحمت پروردگار ناچيز است که هنگام گسترش آن در قيامت حتي خود شيطان نيز در رحمت او طمع مي کند. همچنين ورودي هاي شيطان در برابر سد اخلاص مومنان و يا خروجي هايي که خداوند براي مومنان مقدر کرده است تا آن ها را بيامرزد، ناچيز است.
از جمله اين راه هايي که غبار از دل گناهکاران مي زدايد و به آن ها حياتي تازه بخشيده و متوجه خالق خويش مي سازد، گريستن از روي آگاهي و پشيماني از کردار ناصواب است: «پس آنها بايد کمتر بخندند و بسيار بگريند! اين، جزاي کارهايي است که انجام مي دادند.»(توبه ۸۲) ترديدي نيست که اگر اين گريستن با اهدافي عالي تر همچون گريه بر سالار شهيدان همراه گردد، به آمرزش الهي نزديک تر خواهد بود.
آري قطره هاي اشک براي عطشان کربلا، دريايي از غضب خدا را فرو مي نشاند و نظر لطف خدا و دست آمرزش او را متوجه ناشايسته هاي اعمال مي کند؛ امام رضا(ع) مي فرمايد: «من بکي علي مصاب جدي الحسين(ع) غفرالله له ذنوبه البته» (بحار ۴۵ ۲۵۷) و به فرموده صادق آل محمد(ع) هيچ بنده اي نيست، مگر آن که روز قيامت گريان است به جز گريه کنندگان بر جدم حسين(ع) که در اين صورت چشم روشن محشور مي شوند.»
● آسمان نيز گريست
قافله هستي در مصيبت لب عطشان کربلا عزادار و گريان است و زهي سعادت که انسان با اين قافله محبت همراه و همراز شود. به شهادت روايات متعدد از اهل بيت عصمت(ع)، آسمان و زمين و هر جماد و نباتي بر امام حسين(ع) گريسته است. پيش از آن که به بيان برخي از اين روايات بپردازيم لازم است، امکان گريه آسمان و زمين از ديدگاه قرآن کريم بررسي مي گردد.
قرآن کريم درباره فرعونيان و ظالمان مي فرمايد: «نه آسمان بر آنان گريست و نه زمين و نه به آنها مهلتي داده شد»(دخان ۲۹) اين آيه شريفه صرفا کنايه از پستي فرعونيان و ظالمان نيست، بلکه حقيقتي را از عالم تکوين بيان مي کند و آن اين که گريه آسمان و زمين نيز مفهوم دارد، لکن اگر ظالمان حق گريز بميرند و به خشم خداوند گرفتار آيند، آسمان و زمين به حال آنان نمي گريند.
آيات بسياري شاهد آن است که هر آنچه در آسمان و زمين است، بنده خدا بوده و شعور و عبادت دارند:«آسمانهاي هفتگانه و زمين و کساني که در آنها هستند، همه تسبيح او مي گويند و هر موجودي، تسبيح و حمد او مي گويد ولي شما تسبيح آنها را نمي فهميد»، (اسراء ۴۴) «آيا نديدي تمام آنان که در آسمان ها و زمينند براي خدا تسبيح مي کنند، و همچنين پرندگان به هنگامي که بر فراز آسمان بال گسترده اند؟! هر يک از آنها نماز و تسبيح خود را مي داند»، (نور ۴۱) «تمام کساني که در آسمانها و زمين هستند، جز بنده وار به سوي خداي رحمان نمي آيد» (مريم ۹۳).
البته بديهي است که شعور و عبادت هر موجودي متناسب خلقت و شأن و رتبه خويش است و همچنان که عبادت، نماز و تسبيح در همه آنان يکسان نيست، گريه آنان نيز متفاوت است: «گفت: پروردگار ما همان کسي است که به هر موجودي، آنچه را لازمه آفرينش او بوده داده سپس هدايت کرده است.»(طه ۲۰)
بنابراين نفي گريه آسمان و زمين بر فرعونيان در آيه شريفه، شاهد آن است که گريه آسمان و زمين معنا و حقيقت دارد، و روايات متعددي از اهل عصمت(ع) گوياي گريه آسمان و زمين بر امام حسين(ع) و حضرت يحيي(ع) است.
در روايتي آمده است که يکي از دشمنان خدا و رسولش، با اميرالمؤمنين(ع) مواجه شد و گويا به قصد طعنه، آيه فوق را خواند: «فما بکت عليهم السماء و الأرض و ما کانوا منظرين» در اين هنگام امام حسين(ع) از آن جا مي گذشت، حضرت به امام حسين(ع) اشاره کرد و فرمود: «لکن او کسي است که آسمان و زمين حتماً بر او خواهند گريست» پس بي درنگ فرمود: «و آسمان و زمين بر هيچ کس نگريسته است، مگر بر يحيي فرزند زکريا و حسين بن علي(ع)» (بحار ۱۴ ۱۶۷)
از امام زمان(عج) نيز نقل شده است که حضرت در ضمن حديثي طولاني فرمود: «حضرت يحيي(ع) نيز ذبح شد همچنان که امام حسين(ع) ذبح شد و آسمان و زمين نگريست، مگر براي آن دو» (تفسير نورالثقلين ۴ ۶۲۸)
از امام صادق(ع) نيز چندين روايت مشابه وارد شده است که در يکي از اين روايات حضرت فرمود: «بکت السماء علي الحسين(ع) اربعين يوماً بالدم؛ (همان و نيز بحار ۴۵ ۲۱۵) آسمان بر حسين(ع) چهل روز خون گريست» لکن مقصود از گريه خونين آسمان ممکن است طلوع و غروب همراه با سرخي خاص و خارق العاده باشد که در شهادت حضرت رخ داده است کما اين که در حديث ديگري راوي از امام صادق(ع) مي پرسد؛ مقصود از گريه آسمان چيست؟ حضرت فرمود: «با سرخي طلوع مي کرد و با سرخي غروب مي نمود» (تفسير نورالثقلين ۴ ۶۲۸، بحار ۱۳ ۱۰۴)
به هر روي از گفته هاي اندک و ناگفته هاي بسيار چنين برمي آيد که قافله هستي، امام حسين و کربلا را مي شناسد، و مفهوم لب عطشاني و خنجر و ني را مي فهمد و مي داند چه کسي، با چه شرايطي و به دست چه کساني و با چه وضعيتي به شهادت رسيد و صد البته اگر کسي مفهوم اين واژه هاي غريب را بداند، خوددار اشک خويش نخواهد بود.
● اشک و محبت
قرآن کريم برعصمت، پاکي و طهارت اهل بيت(ع) و به تبع آن بر وجوب تبعيت و اطاعت از آنها و نيز دوست داشتن و محبت ورزي به آنها تاکيد شده است تا آن جا که مودت و دوستي اهل بيت(ع) را مزد رسالت پيامبر اعظم(ص) دانسته و فرموده است: بگو: «من هيچ پاداشي از شما بر رسالتم درخواست نمي کنم جز دوست داشتن نزديکانم (اهل بيتم) (شوري ۲۳) و ازسوي ديگر ترديدي نيست که گريه کردن و اشک ريختن در مصيبت کسي به خصوص اگر ادامه دار و دايمي باشد، نشانه دوستي و محبت به او است.
به تعبير ديگر به يقين محب، طاقت ديدن يا شنيدن مصائب محبوبش را ندارد وبا ديدن يا شنيدن آن، دلش شعله ور شده و مي گريد؛ چنان که در روايات نيز شادي شيعيان و پيروان ائمه(ع) هنگام شادي آنها و محزون شدن شيعيان هنگام حزن آنان ازعلائم شيعيان و دوست داران شمرده شده است: (بحارالانوار ۱۰ ۱۱۴) مسمع بن عبدالملک گويد: روزي امام صادق(ع) به من فرمودند: هيچ مي شود که حسين(ع) را ياد کني و آنچه بر او روا شده را متذکر شوي؟! عرض کردم: بله فرمود: آيا ناله و گريه هم مي کني؟! عرض کردم: آري والله، به ياد مصائبش اشک مي ريزم آنقدر که اهل و عيالم اثر آن را در من مي بينند و دست از غذا مي کشم حتي اثر آن در سيماي من ديده مي شود.
امام (ع) فرمود: خدا رحمتت کند و اجر گريه هايت را بدهد، بدان که تو از زمره کساني هستي که بر ما مي گريند و در شادي ما مسرور و در غم و ماتم ما محزون هستند، بدان که تو هنگام مرگ و احتضار، حضور پدرانم را در نزد خود مشاهده خواهي کرد و توصيه آنها به فرشته مرگ را نسبت به مدارا با تو خواهي ديد و آن چه بشارت و سروري که از مشاهده آنان به تو مي رسد نيکوتر خواهدبود و فرشته مرگ بر تو از مادري مهربان، مهربان تر خواهدبود.
تا اينکه حضرت فرمود: هيچ کس از روي مهر و محبت و به خاطر آن مصيبت ها که بر ما رسيده است، نمي گريد مگر آن که قبل از آن که اشک او خارج شود، رحمت خدا شامل حالش مي گردد و هنگامي که اشکش بر گونه هاي او مي غلطد، اگر قطره اي از آن بر جهنم بچکد، حرارتش را فرو مي نشاند تا آنجا که گرمي برآن يافت نمي شود. مسمع گويد حضرت فضايل بسياري براي گريه بر امام حسين و اهل بيت(ع) فرمود تا اينکه فرمود: هيچ چشمي برما نمي گريد مگر آنکه ديدن کوثر بر آن ديده نعمت داده مي شود و از کوثر همراه دوستان ما مي نوشد. وسائل ۱۴ ۵۰۷)

مقدمه آب ماده اي فراوان در کره زمين است. به شکل هاي مختلفي همچون دريا ، باران ، رودخانه و... ديده مي‌شود. آب در چرخه خود ، مرتباً از حالتي به حالت ديگ ...

رودخانه رسوباتي را که با خود حمل مي کند، در بسترش يا در زمان طغيان در محدوده بلافصل آن بر جاي مي گذارد. رسوبات بر جاي گذرده شده توسط رودخانه در خشکيها ...

رودخانه رسوباتي را که با خود حمل ميکند، در بسترش يا در زمان طغيان در محدوده بلافصل آن بر جاي ميگذارد. رسوبات بر جاي گذرده شده توسط رودخانه در خشکيها ر ...

رودخانه‌ رسوباتي را که با خود حمل مي‌کند، در بسترش يا در زمان طغيان در محدوده بلافصل آن بر جاي مي‌گذارد. رسوبات بر جاي گذرده شده توسط رودخانه در خشکيه ...

خداوند درباره توفان نوح و برآمدن آب در منطقه بين النهرين، حوزه نبوت نوح(ع) مي فرمايد: وقتي اراده الهي بر آن شد که آب، زمين را فرا بگيرد تنور فوران آب ...

حسد عبارت است از تمنّا و آرزوي زوال امتياز و نعمتي از شخصي (برادر يا خواهر ديني) که حق مسلم و صلاح آن شخص باشد ولي اگر تمنّاي زوال نعمت از آن شخص را ن ...

روزه آن است که انسان براي انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب از چيزهايي که روزه را باطل مي کند و شرح آنها بعداً گفته مي شود، خودداري نمايد. ● ...

● علوم رايج در ميان ايرانيان با توجه به طبقه بندي هاي گوناگون از علوم بشري از زبان دانشمندان ايراني و غير ايراني اكنون برآنيم كه به آن رشته از علوم بپ ...

دانلود نسخه PDF - آب و آتش