up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله آب و آبياري PDF
QR code - آب و آبياري

آب و آبياري

آبياري از نظر علمي تعابير مختلفي دارد اما به معناي واقعي کلمه، پخش آب روي زمين جهت نفوذ در خاک براي استفاده گياه و توليد محصول ميباشد. هر چند فقط ۱۵ درصد از زمينهاي کشاورزي دنيا تحت آبياري قرار دارند و ۸۵ درصد بقيه بهصورت ديم و بدون آبياري مورد استفاده قرار ميگيرند، اما نيمي از توليدات کشاورزي و غذاي مردم جهان از همين زمينهاي آبي حاصل ميشود که اين خود نشاندهنده اهميت و نقش آبياري در بخش کشاورزي است.
● منابع آب
نزولات آسماني شامل برف و باران
آبهاي سطحي شامل رودخانهها، سدها، مخازن آب، دريا، برکههاي آب شيرين، يخچالها.
آبياري زيرزميني شامل: چاه، قنات و چشمه
● منابع آبياري
- افزايش کمي و کيفي محصول
- سود حاصل از افزايش کمي و کيفي محصول
- درآمد حاصل از فروش آب براي دولت
- افزايش فرصت شغلي
- اثرات سوء آبياري
- فرسايش
- شور و قليائي شدن خاک
- غرقابي شدن يا باتلاقي شدن زمينهاي کشاورزي
- تخريب زمينهاي کشاورزي
- اتلاف سود و اتلاف بيهوده آبي که با قيمت گزاف تأمين گرديده و براي نگهداري و توزيع آن سرمايهگذاري زيادي صورت گرفته است.
● انواع روشها
آبياري سطحي
آب از نهر آبياري يا لوله دريچهدار در سطح خاک جريان يافته و با نفوذ تدريجي در خاک در اختيار ريشه گياه قرار ميگيرد. آبياري سطحي به سه روش آبياري کرتي، آبياري نواري و آبياري شياري انجام ميشود.
آبياري تحت فشار
بهطور کلي سيستمهاي آبياري تحت فشار به روشهائي گفته ميشود که آب را توسط لوله و تحت فشاري بيش از فشار اتمسفر در سطح مزرعه توزيع ميکند. آبياري تحت فشار به دو روش آبياري باراني و آبياري موضعي انجام ميشود. روش آبياري موضعي به دو دسته آبياري قطرهاي و خطي انجام ميگيرد.
آبياري زيرزميني
در اين روش، آبياري تأمين رطوبت لازم براي محيط ريشه گياه توسط کنترل سطح ايستائي است. براي اين منظور لازم است که يک لايه غيرقابل نفوذ در عمق مناسب از سطح خاک وجود داشته باشد تا بتوان سطح ايستائي را کنترل کرد. از مهمترين مشخصههاي اين روش مرطوب نشدن سطح خاک ميباشد، بهطوري که معمولاً براي تأمين آب در محيط ريشه سطح ايستائي بهحدي بالا آورده ميشود که رطوبت بتواند با استفاده از خاصيت موئينگي به محيط ريشه برسد.
● معيارهاي انتخاب
در يک پروژه آبياري انتخاب روش آبياري مناسب نقش بسيار با اهميتي در موفقيت آن پروژه ايفاء ميکند. اساسيترين عوامل مؤثر در انتخاب روشهاي آبياري بهشرح زير هستند:
بافت خاک، آماده کردن زمين، اندازه مزارع، شوري خاک، زهکشي، آب قابل دسترس، کيفيت آب، گياهان الگوي کشت، انرژي قابل دسترس، تناوب زراعي و عمليات زراعي، کيفيت و ميزان محصولات، وضعيت آبوهوائي، هزينه آب، مسائل فرهنگي و اجتماعي.
● هدف آبياري
- تأمين آب کافي براي ادامه زندگي گياه
- حفاظت و بيمه گياهان در مقابل تنشهاي ناشي از کمآبي يا بيآبيهاي کوتاهمدت.
- خنک کردن خاک و اتمسفر با هواي اطراف گياه
- شستن املاح مضر در خاک
- نرم کردن ناحيه قابل شخم خاک
● ارتباط با ساير علوم
▪ هيدرولوژي يا آبشناسي
بارشهائي که در منطقه صورت ميگيرد و بهصورت رواناب درميآيد را مورد مطالعه قرار ميدهد.
▪ گياهشناسي
نياز گياه موجود در برنامه آبياري و الگوي کشت را مورد مطالعه قرار ميدهد.
▪ خاکشناسي
به مطالعه خاک از لحاظ فيزيکي و نيز از لحاظ محيطي براي کشت و پرورش گياه ميپردازد.
آبياري باراني
آبياري به معني پخش آب روي زمين جهت نفوذ در خاک براي استفاده گياه و توليد محصول ميباشد. آبياري و مديريت آب در مزرعه در عين سادگي هنوز هم از پيچيدهترين و بهعبارتي از مشکلترين عمليات کشاورزي بهشمار ميرود بسياري از متخصصان کشاورزي، آبياري را يک هنر ميدانند تا علم و برخي آن را يک فن قلمداد ميکنند.
● مزايا
- امکان استفاده در زمينهاي پرشيب
- توزيع يکنواخت آب آبياري در تمام نقاط مزرعه
- کمک به رشد بهتر گياهان با لطيف کردن محيط اطراف گياهان
● معايب آبياري باراني
- سموم آفتکش و قارچکش را از روي برگها ميشويد.
- تأثير نامطلوب باد در توزيع يکنواخت آب در اين نوع از روشهاي آبياري
- هزينه نسبتاً زياد سرمايهگذاري اوليه
● انواع روشها
يکي از روشهاي آبياري اين است که آب را توسط آبپاشها بهصورت قطرات ريز باران درآورده و در سطح زمين پخش مينمايند و رطوبت مورد نياز گياه تأمين ميشود.
روشهاي آبياري باراني براساس نوع حرکت بال آبياري به چهار دسته تقسيم ميشود: سيستمهاي آبياري باراني ثابت، سيستمهاي باراني نيمهثابت، آبياري باراني با جابهجائي متناوب، آبياري باراني با جابهجائي مداوم.
▪ ثابت
در اين روش، به تعداد کافي بال آبياري و آبپاش وجود دارد، بهطوري که احتياجي به جابهجائي بالهاي آبياري و آبپاشها در طول فصل زراعي نميباشد. در سيستمهاي ثابت ممکن است بالهاي آبياري به صورت ثابت در زيرزمين کار گذاشته شود يا اين بالها در ابتداي فصل رشد روي زمين چيده شود و در انتهاء فصل رشد جمع شوند.
▪ نيمهثابت
در اين روش، بالهاي آبياري زيرزمين قرار ميگيرند و پس از هر آبياري فقط آبپاشها بر روي بال آبياري جابهجا ميشوند. اين کار توسط شيرهاي خودکاري که روي بالهاي آبياري نصب شده صورت ميگيرد.
▪ جابهجائي متناوب
در اين روش، بال آبياري در حاليکه آبپاشها روي بال آبياري ثابت ميباشند، پس از انجام هر آبياري جابهجا شده و به محل استقرار بعدي منتقل ميشوند. پس از هر آبياري، بال آبياري از لوله اصلي جدا شده و به محل بعدي منتقل ميشود. براساس روش انتقال بال آبياري سيستمهاي آبياري باراني با جابهجائي متناوب به سه دسته تقسيم ميشوند.
▪ جابهجائي با دست
در اين روش، لولههاي اصلي در طول فصل آبياري ثابت بوده ولي بالهاي آبياري پس از هر آبياري به همراه آبپاشهاي نصب شده روي آنها توسط دست جابهجا ميشوند.
▪ سيستم قطرهاي کوچک
در اين روش، بال آبياري شامل لولههائي است که به دور قرقره پيچيده شده و در فواصل معيني روي لوله اصلي نصب ميشود. در انتهاء هر يک از لولهها، آبپاشها توسط ارائه کوچک وصل شدهاند، اين آبپاشها در ابتداي آبياري به انتهاء زمين کشيده ميشوند بهطوري که در اين زمان قرقره کاملاً باز شده است.
▪ سيستم آبفشان دوار
در اين روش، بال آبياري شامل يک سازه بزرگ فلزي است که توسط برجکهائي در ارتفاع بلندتر از گياه قرار گرفته و حول نقطه مرکزي که در همان نقطه اتصال بال به لوله اصلي است دوران ميکند. با توجه بهصورت دايرهاي شکل صورت ميگيرد.
▪ سيستم آبفشان خطي
از لحاظ شکل ظاهري شبيه سيستم آبياري باراني آبفشان دوار است با اين تفاوت که در اين روش، خط لوله اصلي در کنار زمين قرار گرفته و بدل آبياري در کنار آن حرکت رفت و برگشتي دارد.
▪ سيستم آبفشان قرقرهاي
در اين روش بال آبياري شامل يک لوله است که از يک طرف به دور يک قرقره بزرگ پيچيده شده و از طرف ديگر به ارائبه بزرگي که آبپاش روي آن قرار گرفته، متصل ميشود. براي شروع آبياري، معمولاً قرقره و ارابه را به کنار زمين و جائيکه شير آب از لوله اصلي وجود دارد، منتقل کرده و پس از اتصال قرقره به شير آب، ارابه را توسط تراکتور کشيده و به انتهاء زمين انتقال ميدهند.
در اين حالت لوله از دور قرقره باز ميشود، با برقدار شدن جريان لوله توسط موتور، شيلنگ به دور قرقره جمع ميشود و ارابه را به طرف قرقره ميکشد. با حرکت ارابه از انتهاء زمين به طرف قرقره، آبياري يک نوار کامل از عرض زمين انجام ميگيرد.
آبياري قطرهاي
روش آبياري قطرهاي ساليان دراز در فرانسه و در کشورهاي ديگر براي آبياري در گلخانهها مورد استفاده بوده است. در ايران اين روش در دهه پنجاه ابداع شد و سطوح بزرگي با اين روش آبياري شدند ولي با مرور زمان مزايا و معايب اين روش مشخص شد. هزينههاي زياد و تکنيکهاي نسبتاً پيشرفته اين روش و نمکها و مواد جامد معلق در آبهاي ايران از معايب آبياري قطرهاي بوده و باعث شده که کشاورزان کمتر از اين روش آبياري استفاده کنند ولي نبايد روش آبياري قطرهاي را مطرود بدانيم و بايد در پي رفع معايب آن باشيم.
● تشکيلات
منبع آبي، موتور پمپ، سيکلون، فيلترشن، تانک کود، مرکز کنترل، فيلتر نوري، لوله اصلي، لوله آبرساني، لولههاي جانبي يا لولههاي فرعي، قطرهچکان.
● طرز کار
آب توسط پمپ از منبع آب به داخل شبکه پمپ شده و ضمن عبور از سيکلون، شن و موادخارجي خيلي درشت آن تهنشين ميشود. در فيلتر بقيه مواد جامد معلق در آب گرفته ميشود. بخشي از آب وارد تانک کود شده با حل مقداري کود در آب اين محلول از انتهاء ديگر تانک خارج و مجدداً وارد جريان اصلي آب ميگردد.
آب پس از عبور از فيلتر نوري وارد لولههاي توزيعکننده شده و مرکز کنترل اين مجموعه را هماهنگ ميکند. در حال حاضر اين روش آبياري براي محصولات گرانقيمت اقتصادي بوده و گياهان گلخانهاي و براي کليه گياهاني که کشت آن زير پلاستيک صرفه اقتصادي داشته باشد امکانپذير است، ولي براي غلات، حبوب، گياهان علوفهاي و ساير محصولاتي که قيمت آن پائين است صرفه اقتصادي ندارد.
● قطرهچکان
انتخاب قطرهچکان مهمترين کاري است که در يک شبکه آبياري قطرهاي بايد انجام گيرد. انتخاب صحيح باعث ميشود که هزينههاي نگهداري به مقدار زياد کاهش يابد و زيانهاي ناشي از مسدود شدن مجرا (هزينههاي تعويض قطرهچکان آن بند آمده و در نتيجه کاهش محصول) را دربرخواهد داشت.

مقدمه آب ماده اي فراوان در کره زمين است. به شکل هاي مختلفي همچون دريا ، باران ، رودخانه و... ديده مي‌شود. آب در چرخه خود ، مرتباً از حالتي به حالت ديگ ...

رودخانه رسوباتي را که با خود حمل مي کند، در بسترش يا در زمان طغيان در محدوده بلافصل آن بر جاي مي گذارد. رسوبات بر جاي گذرده شده توسط رودخانه در خشکيها ...

رودخانه رسوباتي را که با خود حمل ميکند، در بسترش يا در زمان طغيان در محدوده بلافصل آن بر جاي ميگذارد. رسوبات بر جاي گذرده شده توسط رودخانه در خشکيها ر ...

رودخانه‌ رسوباتي را که با خود حمل مي‌کند، در بسترش يا در زمان طغيان در محدوده بلافصل آن بر جاي مي‌گذارد. رسوبات بر جاي گذرده شده توسط رودخانه در خشکيه ...

آبهاي معدني ( Inorganic Water ) ، آبهايي هستند که در يک کيلوگرم آنها لااقل هزار ميلي گرم نمک و يا ۲۵۰ ميلي گرم انيدريد کربنيک آزاد موجود است. آبهاي مع ...

بررسي آتشفشان ها در ايران نشان مي دهد ايران داراي پنج آتشفشان دماوند ، سبلان ، تفتان ، بزمان و سهند است که از اين تعداد سه آتشفشان بزمان، تفتان و دماو ...

● مقدمه: منشا سوختهاي گازي متفاوت است. برخي به طور طبيعي وجود دارند و برخي ديگر از تغيير شکل سوختهاي مايع و يا جامد تهيه مي شوند. سازنده ي اصلي مفيد آ ...

جلگه رودشت ، از جمله مناطق روستايي بسيار قديم زاينده رود است که گنجينه هاي ارزشمندي از سنن مديريتي اعم از مديريت بر طبيعت و بر جوامع انساني در آن نهفت ...

دانلود نسخه PDF - آب و آبياري